ابِڙو اڪيڊميءَ ۾ داخل ٿيل تاريخون
- عيسوي سڀ -- قبل مسيح سڀ -- هجري سڀ -

ڪل صفحا: 14

پوئتي |(موجوده صفحو: 6)-(ڪل صفحا: 14| اڳتي

تاريخ:--- A.D-1758.00.00
وضاحت:--- اهو 59_1758ع جو جاگرافيائي واقعو هو، جڏهن سنڌوءَ پنهنجو وهڪرو ڦيرايو. ان کان اڳ درياهه، هالا کان نصر پور طرف وهندو هو. ڪلهوڙن کي مغل، پٺاڻن ۽ ايرانين به ايترو تنگ نه ڪيو هوندو، جيترو سنڌوءَ ڪيو. هُو پنهنجي دور ۾ لڳ ڀڳ هر وقت پنهنجيون گاديون بدلائيندا پئي رهيا. نيٺ هڪ ڏينهن (1758ع ڌاري) درياهه پاڻ فيصلو ڪيو ۽ هالا وٽان سکر ڏکڻ ڏانهن سفر شروع ڪيائين. ان ئي وقت سنڌوءَ جو وهڪرو گدو بندر وٽان جاري ٿيو ۽ ان جو هڪ ڦاٽ ڦليليءَ جي صورت ۾ حيدرآباد جي اتر کان ڦٽي هليو.
مضمون:--- حيدرآباد

تاريخ:--- A.D-1768.00.00
وضاحت:--- سنڌوءَ جي هُن پار حيدرآباد جو شهر آهي. حيدرآباد، سنڌ جي دل ۽ صوبي جو ٻيو نمبر وڏو شهر اڄڪلهه سنڌي مهاجر وڳوڙن ۾ رتوڇاڻ تي نڍال ٿي پيو آهي. جڏهن 1768ع ۾ غلام شاهه ڪلهوڙي هن شهر جو بنياد وڌو تڏهن هڪ دعا قلعي جي دروازي تي هڻائي ڇڏي هئائين، ”يا رب اجعل هذا بلد امنا“ ”اي رب هن شهر کي امن وارو ڪر!“
مضمون:--- حيدرآباد

تاريخ:--- A.D-1768.00.00
وضاحت:--- جڏهن 1768ع (1182 هجري) ڌاري غلام شاهه ڪلهوڙي حيدرآباد تي قلعو ٻڌائڻ جو فيصلو ڪيو، تڏهن هڪ واهه ڦليلي کان قلعي تائين پئي آيو. قلعو فقط ٻن مهينن ۾ ٺهي راس ٿيو. ان واهه کي اڳي فقط ’واهه‘ سڏيندا هئا پر انگريزن جي وقت ۾ ان کي ’ڊومڻ واهه‘ سڏيو ويو. ان واهه ۾ ٻيڙيون هلنديون هيون، جيڪي قلعي جي ويجهو مال لاهينديون چاڙهينديون هيون. اڄڪلهه ان واهه جي حيثيت حيدرآباد جي گندي نالي واري آهي. جنهن مان شهر جو ڪِنو پاڻي خارج ٿئي ٿو.
مضمون:--- حيدرآباد

تاريخ:--- A.D-1774.00.00
وضاحت:--- آدم شاهه جي ٽڪريءَ تي اڇي رنگ جا ٽي چار مقبرا آهن، انهن مان سڀ کان اوچو ۽ نمايان چوڪنڊو ۽ اٺڪنڊي ڳچيءَ وارو مقبرو آدم شاهه جو آهي. هي مقبرو ميان غلام شاهه ڪلهوڙي 1774ع ۾ ٺهرايو هو.
مضمون:--- آدم شاهه جو مقبرو

تاريخ:--- A.D-1774.00.00
وضاحت:--- لاڙڪاڻي ۾ گهاڙ واهه جي اترين ڪنڌيءَ تي شاهه بهاري جو مقبرو آهي. عام ماڻهو هتي دعائون پنڻ وڃن ٿا. هُو اها ڳالهه وساري چڪا آهن ته شاهه بهارو اصل ۾ نور محمد ڪلهوڙي جو وزير ۽ سپه سالار هو، جنهن جي ذمي ڏهه هزار ماڻهو هئا. شاهه بهاري 1735ع ۾ وفات ڪئي. گهاڙ ڪئنال جي اتر ۾ هڪ چوڪور قلعو هوندو هو، جنهن کي چار مورچا هئا. اهي نشان هاڻي ڊهي چڪا آهن. سڄي لاڙڪاڻي پرڳڻي جي سنڀال ۽ ترقي سندس ذميواري هئي. چون ٿا ته هو سڄي عمر ۾ 84جنگيون وڙهيو ۽ سڀ کٽيائين. لاڙڪاڻي ضلعي ۾ ڪجهه قلعا ۽ واهه کوٽائڻ جو ڪم به سندس کا
مضمون:--- شاهه بهارو

تاريخ:--- A.D-1789.00.00
وضاحت:--- 1843ع ۾ حيدرآباد جي آبادي ويهه هزار ماڻهن تي ٻڌل هئي جڏهن ته 1808ع ڌاري به 15000 کن هئي. غلام شاهه ڪلهوڙي کان سواءِ ٻين ڪلهوڙن حيدرآباد کي گهٽ اهميت ڏني پر جڏهن مير فتح خان 1789ع ڪلهوڙن کان سنڌ ڇڏائي، ان کان پوءِ حيدرآباد اوج طرف وڌيو. اهو ئي وقت هو جڏهن گدو بندر به ٺهيو.
مضمون:--- حيدرآباد

تاريخ:--- A.D-1790.00.00
وضاحت:--- حيدرآباد ۾ ميرن جي پهرين چوياري 1782ع ۾ قائم ٿي. اهو امن امان جو زمانو هو. ٻي چوياريءَ جي آخر ۾، ملڪ جون حالتون خراب ٿيون. انگريز، هندستان تي قبضو ڪندا ٿي ويا. هندستان ۾ فقط سنڌ، پنجاب ۽ اؤڌ سندن حڪومت کان ٻاهر هئا. ڪپڙي جي صنعت پنهنجو عروج ۽ زوال ڏسي چڪي هئي. ماڻهن کي ميرن جي بي وسيءَ جو احساس ٿي چڪو هو ۽ انگريزن جي قوت کان ڊنل هئا. فاتح سنڌ، پنهنجي وقت ۾ ڪابل کي ڍل ڏيڻ منظور ڪئي هئي ۽ ڪراچيءَ تي قبضو ڪيو هو. 1775ع ۾ انگريزن جي بند ٿيل واپاري ڪوٺي 1790ع ۾ ٻيهر کلي پر ڪابل جي دٻاءَ سبب ٽالپرن س
مضمون:--- سياسي ماضي

تاريخ:--- A.D-1801.00.00
وضاحت:--- اڳتي هلي رنجيت سنگهه (حڪومت: 1839-1801ع)جهڙو ڪردار سامهون آيو جنهن پاڻ کي ”سِک شاهي“ جو مهاراجا مسلط ڪيو. هن پنهنجي حڪومت جون حدون پشاور کان ڪشمير، ستلج نديءَ کان سنڌ جي سرحدن تائين وڌايون. سندس نيت سنڌ جي ٽالپر راڄ تي به قبضو ڪرڻ جي به هئي پر اتي انگريزن جا مفاد سامهون اچي ويا.
مضمون:--- گرونانڪ - هڪ فنڪار

تاريخ:--- A.D-1812.00.00
وضاحت:--- اٽڪ جو قلعو 1812ع ۾ رنجيت سنگهه جي هٿ چڙهي ويو، جنهن کان پوءِ هن واديءَ جو الهندو حصو به سک راڄ جي اثر ۾ ايندو ويو. قلعو 1849ع تائين سندس هٿ ۾ رهيو.
مضمون:--- اٽڪ قلعو

تاريخ:--- A.D-1819.00.00
وضاحت:--- شايد 1819 ڌاري جي ڳالهه آهي جو سڄو شهر درياهه ۾ غرق ٿي ويو. جنهن کانپوءِ سرڪار ماڻهن جي مدد ڪري پراڻي شهر کان ٽي ميل پري نئون شهر ٻڌايو. هاڻوڪو مٺڻ ڪوٽ نئون شهر آهي جنهن ڪري شهر ۾ رٿابنديءَ جي جهلڪ محسوس ڪري سگهجي ٿي.
مضمون:--- شهر مٺڻ ڪوٽ

تاريخ:--- A.D-1823.00.00
وضاحت:--- ڊي آءِ خان ۾ 1974ع ۾ گومل يونيورسٽي قائم ٿي ته ماڻهو ٽِڙي پيا. هڪ هزار ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هن يونيورسٽيءَ مان ماڻهن کي وڏيون اميدون آهن، ان ڪري استاد، شاگرد ۽ شهري وڏي جذبي سان اداري جي ترقي، ساک ۽ مقصد جي ڪمن ۾ جنبي ويا. پاڪستان جي هر يونيورسٽي سياست جو ڳڙهه ٿي چڪي آهي، هر هنڌان خودڪار هٿيارن جا ٺڪاءَ ٻڌا ويا آهن پر گومل يونيورسٽي اڃا تائين بچيل آهي. ڪاش سڀ يونيورسٽيون پرامن تعليمي ادارا بڻجي وڃن.
مضمون:--- ديرو اسماعيل خان

تاريخ:--- A.D-1823.00.00
وضاحت:--- شري بابا بنکنڊي 1823ع ڌاري هن آستان تي پهتو ۽ هڪ سؤ ورهين جي ڄمار ۾ 1863ع ڌاري پرلوڪ پڌاري ويو. سندس اصل نالو ٻالچند هو پر ڇاڪاڻ ته هن نون سالن جي عمر ۾ گهر ڇڏيو ۽ بَنَ جو راهي ٿيو تنهن ڪري سندس گروءَ نالو مٽائي ’بن کنڊي‘ رکي ڇڏيو. هُو ذات جو برهمڻ ۽ اداسي پنٿ سان واسطو رکندڙ هو. اداسي پنٿي معنيٰ اهڙو ساڌو جيڪو سڄي عمر شادي نه ڪري ۽ پنهنجو اندر ماري ڇڏي . اداسي پنٿي سنياسي ۽ ساڌو ويرانن ۾ رهي پوري ڌيان سان تپسيا ڪندا آهن.اسان وٽ اداسي پنٿ سک مت سان لاڳاپيل رهيو آهي پر پوءِ ڏٺو ويو ته ڪي ’اداسي
مضمون:--- ساڌ ٻيلو

تاريخ:--- A.D-1828.00.00
وضاحت:--- هن ئي ماڳ تي نواب ولي محمد لغاريءَ 1828ع ۾ ٽالپرن جي پاران لشڪر ڪشيءَ مهل پنهنجو لشڪر لاٿو هو ۽ بنا مقابلي شڪارپور فتح ڪيو هو.
مضمون:--- شڪارپور

تاريخ:--- A.D-1837.08.07
وضاحت:--- سنڌوءَ تي ڏکڻ کان اتر طرف سفر ڪندڙ مهم جُو ۽ “ٽريولس ان ٽو بخارا اينڊ واويج آف انڊس” جو ليکڪ اليگزينڊر برنس، هتان 07-آگسٽ 1837ع تي لنگهيو هو. پر يوناني فاتح اليگزينڊر سنڌو درياهه ڪٿان ٽپيو هوندو؟ اهو سوال محققن جي ڳچيءَ ۾ پئجي ويو آهي. پر عام طور تي اهو سمجهيو وڃي ٿو ته لنڊاءِ (ڪابل ندي) ۽ سنڌوءَ جي ميلاپ واري ماڳ کان اٽڪل 5 يا 6 ميل مٿي اها جاءِ آهي، جتان سڪندر اعظم سنڌو ٽپيو هوندو، ڇو ته اتي سنڌوءَ جو وهڪرو ايترو گهڻو، تکو ۽ اونهو ناهي جيترو اٽڪ وٽ آهي. اٽڪ جي قلعي وٽ ترسي اليگزينڊر برنس قلعي
مضمون:--- اٽڪ قلعو

تاريخ:--- A.D-1839.00.00
وضاحت:--- اڳتي هلي رنجيت سنگهه (حڪومت: 1839-1801ع)جهڙو ڪردار سامهون آيو جنهن پاڻ کي ”سِک شاهي“ جو مهاراجا مسلط ڪيو. هن پنهنجي حڪومت جون حدون پشاور کان ڪشمير، ستلج نديءَ کان سنڌ جي سرحدن تائين وڌايون. سندس نيت سنڌ جي ٽالپر راڄ تي به قبضو ڪرڻ جي به هئي پر اتي انگريزن جا مفاد سامهون اچي ويا.
مضمون:--- گرونانڪ - هڪ فنڪار

تاريخ:--- A.D-1839.03.23
وضاحت:--- 23-مارچ 1839ع تي ليفٽيننٽ وليم بار پنهنجي پارٽيءَ سان جڏهن اٽڪ وٽ پهتو ته اتي هڪ وڏو طوفان اچي چڪو هو، جنهن وڏي تباهي مچائي هئي. طوفاني ڳڙي، ٻئي نقصان سميت سنڌوءَ تي ٺهيل ٻيڙين واري پل جو نالو نشان به ڊاهي ڇڏيو هو. ساڳي پل جو اطلاع 1831ع ۾ وليم مور ڪرافٽ (William Moorcroft) جي رپورٽ مان به ملي ٿو جنهن رنجيت سنگهه جي اجازت سان قلعي جو معائنو ڪيو هو. ان کانپوءِ مختلف انگريزن 1860ع ۽ 1878ع ڌاري اٽڪ وٽ جيڪي اسڪيچ ۽ منظر ڪينواس تي چٽيا آهن، انهن ۾ به ٻيڙين جي پُل صاف ظاهر آهي. 26-آڪٽوبر 1878ع تي ڇپيل
مضمون:--- اٽڪ پُل

تاريخ:--- A.D-1841.01.00
وضاحت:--- جنوريءَ 1841ع ڌاري جي ڳالهه آهي، جو ناگا پربت جي قدمن ۾ هڪ وڏو گليشئر اچي ڪريو، جنهن ڪري تربيلا کان هيٺ پاڻيءَ جو وهڪرو بنهه گهٽجي ويو. اها صورتحال ڇهن مهينن تائين جاري رهي ... ۽ پوءِ اوچتو اهو قدرتي برفاني بند ڀڄي پيو. پشاور کان ڏهن ميلن تائين ٻوڙان ٻوڙ ٿي وئي. چئن شهرن سميت 20 ڳوٺ ٻڏي ويا. اهو واقعو، جُون مهيني ۾ منجهند جو 2-وڳي ڌاري ٿيو. اهو سڀ ڪجهه ايترو تڪڙو ٿيو جو ڪنهن کي موقعو ئي نه مليو. ڪارو پاڻي مختلف ڍورن مان ڌوڪيندو آيو ۽ زندگيءَ کي لوڙهي ويو. ان واقعي ۾ 500 سک سپاهي به لڙهي ويا هئا.
مضمون:--- گليشئر جي هاڃا

تاريخ:--- A.D-1843.00.00
وضاحت:--- ان کان پوءِ شڪارپور، بکر جي انتظام هيٺ آيو جتي ان وقت مغل حڪومت جا گورنر ويهندا هئا. انهن کان پوءِ ايرانين ۽ پٺاڻن 1743ع کان 1824 ع تائين حڪومت ڪئي.1843 ع تائين ٽالپرن جو دور رهيو، جنهن کان پوءِ انگريزن جي صاحبي شروع ٿي.
مضمون:--- شڪارپور

تاريخ:--- A.D-1843.00.00
وضاحت:--- سن 1843ع ۾ جڏهن انگريزن جا ڳرا قدم پيا ته انهن گنبذ وارين جاين مان هڪجاءِ ۾ پوسٽ آفيس ۽ ٻيءَ ۾ شراب خانو کوليو. 1928ع ڌاري سيد ڪرم علي شاهه (سائين اميد علي شاهه عرف ڏاڏا شاهه جو والد ۽ خيرپور مان پيپلز پارٽيءَ جي هاڻوڪي قومي اسيمبلي ميمبر سيد پرويز علي شاهه جو ڏاڏو) انگريزن جي اجازت سان انهيءَ عمارتن کي چؤديواري ڏياري.
مضمون:--- مسجد منزل گاهه

تاريخ:--- A.D-1843.00.00
وضاحت:--- 1840ع ۾ افغانستان ۾ انگريزن کي شڪست ملي ۽ ڪابل خالي ڪيائون. انگريزن جو نه رڳو جاني ۽ مالي نقصان ٿيو پر ساخ به متاثرپئي ٿين. ان دوران بروهين قلات تي قبضو ڪيو. ان جا خار انگريزن سنڌ مان ڪڍيا ۽ مير نصير خان تي نوان شرط وڌا جيڪي غيرواجب ۽ سخت هئا. نيٺ 1843ع ۾ مياڻي ۽ دٻي واريون جنگيون لڳيون جن ۾ سنڌين شڪست کاڌي.
مضمون:--- سياسي ماضي

پوئتي |(موجوده صفحو: 6)-(ڪل صفحا: 14| اڳتي