ابِڙو اڪيڊميءَ ۾ داخل ٿيل تاريخون
- عيسوي سڀ -- قبل مسيح سڀ -- هجري سڀ -

ڪل صفحا: 14

پوئتي |(موجوده صفحو: 4)-(ڪل صفحا: 14| اڳتي

تاريخ:--- A.D-1551.00.00
وضاحت:--- لاڙڪاڻي شهر کان اسانجو رخ باقراڻي، آريجا کان ٿيندو مهين جي دڙي طرف ٿيو. باقراڻيءَ کان فقط پنج ڪلوميٽر اوڀر ۾ اهو ماڳ آهي جنهن کي اسان تاريخ ۾ هٽڙي جي نالي سان ڪلهوڙن جو اهم مرڪز چوندا آهيون. هٽڙيءَ جو نئون نالو ڳوٺ مزاور(مجاور) لاشاري چئجي ته هروڀرو غلط به ڪونه ٿيندو. هتي ڪلهوڙا ڪڏهن ۽ ڪيئن آباد ٿيا؟ محمد هاشم حامي پنهنجي مضمون لاڙڪاڻو ڪلهوڙن جو دور ۾ لکي ٿو ته ”خان خانان سن 1000 هه (1591ع) ۾ سنڌ فتح ڪئي ۽ نذراني طور سنڌ جو هي حصو (هاڻوڪو لاڙڪاڻو) چانڊين کان کسي ميان آدم شاهه جي حوالي ڪيو ويو
مضمون:--- ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا

تاريخ:--- A.D-1555.00.00
وضاحت:--- (2) سن 1555ع جڏهن شاهه بيگ جي موت کان پوءِ سلطان محمود ۽ عيسيٰ خان ترخان جي پاڻ ۾ دشمني ٿي. عيسيٰ خان پورچوگيزن کي طلب ڪيو ۽ پورچوگيزن سپاهين کي موڪل ڏني ته وڃي شهر کي لٽين ۽ باهه ڏين. شهر کي باهه لڳي ۽ تاريخ جا ورق ڪوس کانپوءِ رت ۾ ريٽجي ويا. سپاهين تنهن وقت ۾ ايشيا جو سڀ کان وڏو سون جو ذخيرو ڦريو ۽ ٺٽي کان سمنڊ تائين سڄي ايراضي ساڙي ٻاري ويران ڪري اٺ هزار ماڻهو قتل ڪيا.
مضمون:--- ٺٽو

تاريخ:--- A.D-1555.00.00
وضاحت:--- سنڌ تي ارغونن جي حڪومت 1520ع کان 1555ع تائين (35 سال) رهي.
مضمون:--- مڪليءَ تي ترخانن جا مقبرا

تاريخ:--- A.D-1555.00.00
وضاحت:--- هن جو دور 973 هه _ 962 هه (1565ع _1555ع) آهي. سندس پيءُ مرزا عبدالعلي ترخان بخارا جو صوبيدار هو، جنهن کي اميرالزنون ارغون (جنگ ۾ قتل: 1507ع) پاليو هو. امير الزنون شاهه بيگ ارغون جو پيءُ هو. شاهه بيگ سن 1520ع (927هه) ۾ سمن جي سلطنت ختم ڪئي هئي.
مضمون:--- عيسيٰ خان ترخان

تاريخ:--- A.D-1559.00.00
وضاحت:--- هي مقبرو نواب خليل خان مهردار جي نالي سان منسوب هو جيڪو مرزا باقي بيگ جي دور ۾ امير هو. ان مقبري ۾ خليل خان دفن نه ٿيو. سلطان ابراهيم جي وفات 1559ع (966هه) ۾ ٿي هئي،
مضمون:--- سلطان ابراهيم خان جو مقبرو

تاريخ:--- A.D-1562.00.00
وضاحت:--- جان بابا کي مرزا صالح (سندس ڀاءُ ) جي قتل (1562ع) کان پوءِ پيءُ جو جانشين چونڊيو ويو. خود جان بابا کي به سندس ڀاءُ مرزا باقي بيگ جي دشمنيءَ سبب 1570ع (978هه) ۾ بي درديءَ سان قتل ڪيو ويو. سندس مقبرو جان بابا جي قبرستان جو ننڍو ڪامپليڪس پٿر جو جڙيل آهي.
مضمون:--- مرزا جان بابا جو قبرستان

تاريخ:--- A.D-1570.00.00
وضاحت:--- جان بابا کي مرزا صالح (سندس ڀاءُ ) جي قتل (1562ع) کان پوءِ پيءُ جو جانشين چونڊيو ويو. خود جان بابا کي به سندس ڀاءُ مرزا باقي بيگ جي دشمنيءَ سبب 1570ع (978هه) ۾ بي درديءَ سان قتل ڪيو ويو. سندس مقبرو جان بابا جي قبرستان جو ننڍو ڪامپليڪس پٿر جو جڙيل آهي.
مضمون:--- مرزا جان بابا جو قبرستان

تاريخ:--- A.D-1572.00.00
وضاحت:--- ٻاهرين ۽ ظاهري ڏيک ۾ شرفا خان جو مقبرو مرزا جاني بيگ جي مقبري کان بلڪل مختلف آهي پر حقيقت ۾ ان جو اندريون نقشو لڳ ڀڳ ساڳيو آهي. ساڳئي نقشي وارو ٽيون مقبرو سلطان ابراهيم جو آهي جيڪو مرزا باقي بيگ جي ڏينهن ۾ (1572_1584ع) ۾ ٺهي تيار ٿيو هو.
مضمون:--- ديوان شرفا خان جو مقبرو

تاريخ:--- A.D-1581.00.00
وضاحت:--- ڏند ڪٿائون پنهنجي جاءِ تي، تاريخ پنهنجي جاءِ تي! جُون 1581ع ۾ مغل شنشاهه جلال الدين اڪبر، پنهنجي زبردست فوج سان اٽڪ پهتو. ساڻس گڏ 500 ساٿي هئا. اڪبر اعظم، هتي ٻيڙين جي پُل ٻڌائڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ بيربل کي قلعو تعمير ڪرائڻ جو حڪم ڏنو. قلعو 1586ع ۾ ٺهي تيار ٿي ويو. قلعي جي تعمير ۾ شهنشاهه جي دلچسپيءَ جو اندازو ان مان هڻي سگهجي ٿو ته، بنياد پوڻ کان پوءِ اڪبر اعظم بنياد ڏٺا ۽ تعميرمڪمل ٿيڻ کانپوءِ وري آيو. هروڀرو ائين به ڪونه هو ته ڪو اڪبر اعظم خاص طور تي سيڙجي آيو، پر هو جڏهن به هن علائقي ۾ آيو، اٽڪ جي
مضمون:--- اٽڪ قلعو

تاريخ:--- A.D-1585.00.00
وضاحت:--- مرزا باقي بيگ (حڪومت: 993_973 هه، 1585_1565ع) مرزا عيسيٰ (اول) جو ڇهون نمبر پٽ هو. هن جي ماءُ سنڌ جي سوڍن مان هئي، انڪري ارغون ۽ ترخان کيس ’سندي بچه‘ ڪري سڏيندا هئا (ترخان نامو).
مضمون:--- مرزا باقي بيگ ترخان جي رانئڪ

تاريخ:--- A.D-1586.00.00
وضاحت:--- چؤديواريءَ جي الهندي ديوار ۾ حسب معمول مسجد جو محراب آهي جيڪو اَٺ ڪنڊي جي اڌ وانگر آهي. محراب جو چوکٺ، ان جي پيشاني ۽ مصليٰ جي مٿئين حاشئي تي شاهوڪار جاميٽريائي ۽ گلدار چٽسالي آهي. قبرن تي موجود تاريخون 994هه (1586ع) ۽ 1000هه (1592ع) آهن.
مضمون:--- هبشاد بائي يا اهنسا بائي جي رانئڪ

تاريخ:--- A.D-1586.00.00
وضاحت:--- ڏند ڪٿائون پنهنجي جاءِ تي، تاريخ پنهنجي جاءِ تي! جُون 1581ع ۾ مغل شنشاهه جلال الدين اڪبر، پنهنجي زبردست فوج سان اٽڪ پهتو. ساڻس گڏ 500 ساٿي هئا. اڪبر اعظم، هتي ٻيڙين جي پُل ٻڌائڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ بيربل کي قلعو تعمير ڪرائڻ جو حڪم ڏنو. قلعو 1586ع ۾ ٺهي تيار ٿي ويو. قلعي جي تعمير ۾ شهنشاهه جي دلچسپيءَ جو اندازو ان مان هڻي سگهجي ٿو ته، بنياد پوڻ کان پوءِ اڪبر اعظم بنياد ڏٺا ۽ تعميرمڪمل ٿيڻ کانپوءِ وري آيو. هروڀرو ائين به ڪونه هو ته ڪو اڪبر اعظم خاص طور تي سيڙجي آيو، پر هو جڏهن به هن علائقي ۾ آيو، اٽڪ جي
مضمون:--- اٽڪ قلعو

تاريخ:--- A.D-1586.00.00
وضاحت:--- سڪندر اعظم، جنهن جاءِ تان سنڌو ٽپيو هوندو ان جو نالو هُنڊ (Hund) آهي. هتان سنگ مرمر ۾ گهڙيل سورج مکيءَ جا گل ۽ سنسڪرت ۾ لکيل ڪجهه ڪتاب به مليا آهن. چون ٿا ته هتان يوناني اثر جا سڪا به ملن ٿا، پر هٿ آيل لکتون، ستين يا اٺين صديءَ جون ٿي سگهن ٿيون. قديم آثارن جي ماهرن جو خيال آهي ته 1586ع ۾ اٽڪ وٽان ٻيڙين جي پل ٺهڻ کان اڳ تائين هُنڊ واري جاءِ تان درياهه ٽپيو ويندو هو. سڪندر، بابر ۽ محمود غزنوي به درياهه ٽپيا هئا. هن وقت هتي هندو دور ۽ مغل دور جا اهڃاڻ موجود آهن.
مضمون:--- اٽڪ قلعو

تاريخ:--- A.D-1588.00.00
وضاحت:--- عام خيال آهي ته دبگير مسجد خسرو خان چرڪس 1588ع ۾ ٺهرائي هئي. ان مسجد جو هي نالو شايد ان جي پاڙي سبب پيو آهي
مضمون:--- دبگير مسجد2

تاريخ:--- A.D-1590.00.00
وضاحت:--- مرزا شاهه حسن جي زماني ۾ قلعي کي اڃا مضبوط ۽ بلند ڪيو ويو. ديوار چاليهه فُٽ بلند ٿي، ستر برج ۽ ست دروازا تعمير ٿيا. بکر ٻيٽ جي ماپ اٽڪل 1000x2500 فُٽ آهي. 91-1590ع (999هه) ڌاري اڪبر بادشاهه، بکر جو علائقو مير معصوم شاهه کي جاگيرطور ڏيئي ڇڏيو،
مضمون:--- سکر ۽ بکر جي تاريخ

تاريخ:--- A.D-1591.00.00
وضاحت:--- سکر جي اولهه واري حصي ۾ آدم جي شاهه جي ٽڪريءَ تي آدم شاهه ڪلهوڙي جو مقبرو آهي، جيڪو سنڌ جي ڪلهوڙا حاڪمن جو ڏاڏو هو. تاريخن موجب آفم شاهه ڄام چيني جي ڏهين پيڙهيءَ مان هو. هن سيد محمد جونپوري (ڄام نظام الدين جو همعصر) جي تحريڪ کي اڳتي وڌايو ۽ (غلام شاهه) هٽڙي وٽ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو. 1591ع ڌاري هو ديري غازي خان ويو ۽ پنهنجن مريدن جو پهريون دائرو قائم ڪيائين. سندس دائري ۽ مريدن جي وسعت سبب بکر سرڪار کيس گرفتار ڪيو ۽ ملتان جي گورنر مرزا ڪوڪلتاش ڏانهن اماڻيو، جنهن کيس 1600ع ۾ شهيد ڪرائي ڇڏيو.
مضمون:--- آدم شاهه جو مقبرو

تاريخ:--- A.D-1592.00.00
وضاحت:--- چؤديواريءَ جي الهندي ديوار ۾ حسب معمول مسجد جو محراب آهي جيڪو اَٺ ڪنڊي جي اڌ وانگر آهي. محراب جو چوکٺ، ان جي پيشاني ۽ مصليٰ جي مٿئين حاشئي تي شاهوڪار جاميٽريائي ۽ گلدار چٽسالي آهي. قبرن تي موجود تاريخون 994هه (1586ع) ۽ 1000هه (1592ع) آهن.
مضمون:--- هبشاد بائي يا اهنسا بائي جي رانئڪ

تاريخ:--- A.D-1593.00.00
وضاحت:--- منارو سکر جي سڃاڻپ آهي، جيڪو وچ شهر ۾ واقع آهي. مغل دور ۾ نواب معصوم شاهه بکري پنهنجي زندگيءَ ۾ هي يادگار ٺهرائڻ شروع ڪيو. ان جي اڏاوت سن 1593ع کان شروع ٿي، چوڏهن سالن ۾ يعني 1607ع ۾ مڪمل ٿي وئي. معصوم شاهه سنڌ جو تاريخ نويس حاڪم هو، سندس لکيل ڪتاب ’تاريخ معصومي‘ سنڌ جي تاريخ تي بنيادي ڪتاب مان هڪ آهي.مير معصوم شاهه اڪبر بادشاهه جو سکر تي مقرر اهم ۽ طاقتور نواب هو جنهن 1595ع ڌاري سبيءَ تي چڙهائي ڪري ان کي مغل راڄ ۾ شامل ڪيو هو ۽ پوءِ کيس اڪبر بادشاهه اتي گورنر مقرر ڪيو هو.
مضمون:--- معصوم شاهه جو منارو

تاريخ:--- A.D-1595.00.00
وضاحت:--- منارو سکر جي سڃاڻپ آهي، جيڪو وچ شهر ۾ واقع آهي. مغل دور ۾ نواب معصوم شاهه بکري پنهنجي زندگيءَ ۾ هي يادگار ٺهرائڻ شروع ڪيو. ان جي اڏاوت سن 1593ع کان شروع ٿي، چوڏهن سالن ۾ يعني 1607ع ۾ مڪمل ٿي وئي. معصوم شاهه سنڌ جو تاريخ نويس حاڪم هو، سندس لکيل ڪتاب ’تاريخ معصومي‘ سنڌ جي تاريخ تي بنيادي ڪتاب مان هڪ آهي.مير معصوم شاهه اڪبر بادشاهه جو سکر تي مقرر اهم ۽ طاقتور نواب هو جنهن 1595ع ڌاري سبيءَ تي چڙهائي ڪري ان کي مغل راڄ ۾ شامل ڪيو هو ۽ پوءِ کيس اڪبر بادشاهه اتي گورنر مقرر ڪيو هو.
مضمون:--- معصوم شاهه جو منارو

تاريخ:--- A.D-1600.00.00
وضاحت:--- سکر جي اولهه واري حصي ۾ آدم جي شاهه جي ٽڪريءَ تي آدم شاهه ڪلهوڙي جو مقبرو آهي، جيڪو سنڌ جي ڪلهوڙا حاڪمن جو ڏاڏو هو. تاريخن موجب آفم شاهه ڄام چيني جي ڏهين پيڙهيءَ مان هو. هن سيد محمد جونپوري (ڄام نظام الدين جو همعصر) جي تحريڪ کي اڳتي وڌايو ۽ (غلام شاهه) هٽڙي وٽ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو. 1591ع ڌاري هو ديري غازي خان ويو ۽ پنهنجن مريدن جو پهريون دائرو قائم ڪيائين. سندس دائري ۽ مريدن جي وسعت سبب بکر سرڪار کيس گرفتار ڪيو ۽ ملتان جي گورنر مرزا ڪوڪلتاش ڏانهن اماڻيو، جنهن کيس 1600ع ۾ شهيد ڪرائي ڇڏيو.
مضمون:--- آدم شاهه جو مقبرو

پوئتي |(موجوده صفحو: 4)-(ڪل صفحا: 14| اڳتي