... ۽ هاڻي سنڌو ماٿري دنيا جي ايجنڊا تي

خميس 13 جنوري 2000ع

روزاني سنڌ حيدرآباد

... ۽ هاڻي سنڌو ماٿري دنيا جي ايجنڊا تي

هندستان مان خبر آئي تہ ڀارتي فوج والاريل ڪشمير جي ”پٽن“ شهر جي سڄي بازار کي باھہ ڏئي رک ڪري ڇڏيو. فائر برگيڊ کي روڪيو ويو. فوجين اها سڄي ڪارروائي ان ڪري ڪئي، جو هنن ٻن فوجين جي قتل جو بدلو پئي ورتو. ٻن فوجين کي تہ خبر ناهي ڪنھن ماريو، پر هندستاني فوج سڄي ساري بازار ۾ ويٺل دڪاندارن جي روزگار کي باھہ ڏيئي انتقام جي باھہ اجهائي!

آئون هندستان جي خلاف ڪنھن بہ قسم جي ”اخباري جنگ“ ۾ مصروف ڪو نہ آهيان. ڪشمير واري جنگ لاءِ ڪيئي مجاهد ميدان ۾ لٿل آهن. پاڪستان جي هڪ وڏي (بلڪه تمام وڏي) اردو اخبار، پي ٽي وي، ريڊيو پاڪستان، مجاهدن جون تنظيمون ۽ پاڪستاني ايجنسيون (جيئن هندستان جي دعوا آهي) سڀ ان جهاد ۾ مصروف آهن. آئون تہ فقط باھہ جي هڪ واقعي جو ذڪر ڪري رهيو آهيان، جيڪا ساڳئي ڏينھن تي حيدرآباد ۾ بہ لڳي! حيدرآباد جي سبزي مارڪيٽ ۾ لڳل باھہ جو ڪشمير جي ”پٽن“ شهر ۾ لڳل باھہ سان ظاهري ۽ باطني طرح ڪو بہ تعلق ڪو نہ آهي، پر ٻنہي واقعن ۾ ڪا تہ هڪجھڙائي آهي! ٻيو نہ سھي، باھہ لڳڻ جي هڪجھڙائي تہ آهي. حيدرآباد ۾ بہ سبزي منڊيءَ جا 50 دڪان ۽ گدام متاثر ٿيا ۽ ڏيڍ ڪروڙ رپين جو نقصان ٿيو. چون ٿا تہ گدامن مٿان لنگهندڙ بجليءَ جي تارن مان چڻنگون اٿيون، جنھن کن پل ۾ دڪانن ۽ گدامن کي باھہ سان وڪوڙي ڇڏيو.

جڏهن باھہ لڳندي آهي، تڏهن قسمت سان گڏ حساب ڪتاب جون پوٿيون بہ سڙي رک ٿي وينديون آهن. ڀاڄي منڊيءَ جي دڪاندارن سان بہ ايئن ئي ٿيو آهي. انعامي بانڊ، رقمون ۽ فرنيچر سڀ ڪجھہ اڳني ديوتا نذراني طور قبول ڪري ورتا. هتي هن واقعي مان هڪ ٻي افسوس جھڙي ڳالھہ بہ سامهون آئي آهي تہ سبزي منڊيءَ جي ڪنھن بہ دڪان جي انشورنس ٿيل ڪو نہ هئي ۽ ان سان گڏوگڏ هڪ هزار کن پورهيت بيروزگار ٿيا آهن. آئون سوچيان ٿو تہ جڏهن سيلز ٽيڪس، انڪم ٽيڪس ۽ ٻيا ٽيڪس مڙهجن ٿا. تڏهن شهرين کي لازمي انشورنس ۽ ٻيون ضمانتون ڇو ٿيون ملن؟

هي تہ هڪ واقعو هو يا ٻہ واقعا هئا، جن ۾ نيتن جو فرق برابر موجود آهي. پر جيڪڏهن عوام پنھنجيون حساب ڪتاب جون پوٿيون کڻي ٻاهر نڪتو تہ پوءِ سرڪار پاڻ آپگهات لاءِ ايئن مجبور ٿي پوندي جيئن ڪالھہ لکنوءَ ۾ هڪ نوجوان پاڻ کي ان ڪري ساڙي ماريو، جو سندس ڀاءُ پوليس جي ظلم سبب بار بار (بينگاھہ هئڻ جي باوجود) ظلم جو شڪار ٿيندو رهيو. هن نوجوان پاڻ کي اترپرديش جي اسيمبلي آڏو ساڙي احتجاج ڪيو پر پاڪستاني واپاري ڪنھن جي آڏو احتجاج ڪن، جن جون اسيمبليون معطل آهن ۽ ڪشمير جا واپاري ڪنھن جي آڏو احتجاج ڪن، جيڪي بندوق جي نوڪ تي بيٺل آهن!

بندوق جي نوڪ تي تہ خير پاڪستان جو عوام بہ بيٺل آهي. توڙي جو نہ وردي ٿي نظر اچي ۽ نہ بندوق. هائو! اڇي رنگ جي سٿڻ، قميص تي ڪاري رنگ جي ڪوٽيءَ وارا“ جوان ڪافي نظر اچڻ لڳا آهن. اها پراسرار مخلوق جي پراڻي وردي آهي. پراسرار مخلوق جي عمر شيطان جيڏي هوندي آهي ۽ اها شڪل صورت مٽائڻ تي بہ قادر هوندي آهي (پنھنجي بہ ۽ پرائي بہ) خدا عوام کي انھن جي ان شڪتيءَ کان محفوظ رکي آمين ثم آمين!

جيئن پاڪستاني صوبن جو وڏو ڀاءُ پنجاب آهي، جنھن کي جيئن وڻندو آهي تيئن ڪندو آهي. تيئن اپکنڊ جي ملڪن جو وڏو ڀاءُ هندستان آهي. جنھن کي جيئن وڻندو آهي تيئن ڪندو آهي. ڳالھہ، ساڳي مار موچڙي ۽ حق ڦرڻ جي آهي. ڳالھہ ساڳي پنھنجن فرضن کان ڪوتاهي ۽ ٻين کي فرضن جي ڪوتاهين تي ڪن مهٽ جي آهي. ڇا توهان ڪو نہ ڏٺو تہ ”پٽن“ شهر جي واپارين جي ”ڪن مهٽ“ ڪھڙي نموني سان ڪئي وئي ۽ ڇا توهان ڪو نہ ڏٺو تہ حيدرآباد ۾ ڀاڄيءَ جي واپارين جي قسمت ڪيئن سڙي وئي؟

حيدرآباد واري باھہ جو سبب يا ايئن کڻي چئجي تہ ذميواري قسمت ۽ بجليءَ جي تارن تي وڌي وئي. هاڻي جناب! ملڪ ۾ هجي ڪو قانون جيڪو قسمت ۽ بجليءَ جي تارن تي دهشتگرديءَ واري عدالت ۾ ڪيس هلائي! سرڪار بہادر پنھنجي جند ڇڏائي وئي. واپڊا جا صاحب فقط اوڳاڙي ڪرڻ جا ذميوار آهن. توهان کي ڪنھن چيو آهي تہ هو تارن جي نگراني ڪرڻ جا پڻ ذميوار آهن؟ (جيتوڻيڪ اها ذميواري فقط ۽ فقط واپڊا وارن جي آهي)

آئون انھن فوجي صاحبن کان سوال پڇان ٿو. جيڪي واپڊا وارن جي مدد لاءِ (بي مدد عوام جي) گهرن ۾، نياڻين سياڻين جي بي عزتي ڪرڻ لاءِ دروازا ڀڃي، ڪاهي پوندا هئا ۽ بجليءَ جا ميٽر ۽ بل جاچيندا هئا. اهي سگهارا مڙس هاڻي ڪٿي آهن؟ ۽ اهي عوام جي محبت ۾ واپڊا سرڪار جي آفيسن ۾ ”بيڪ ڊور انٽري“ ڇو نٿا وٺن؟ ڇا فقط ان ڪري تہ سندن نظر ۾ عوام ”غير معتبر“ ۽ واپڊا وارا ”معتبر“ آهن!

ياد رکو تہ هر ڏنڊي واري جي مٿان هڪ ٻيو ڏنڊي وارو ويٺو آهي، جيڪو Grass Roots تي انصاف ڪندڙ آهي. توهان ان کي ڪھڙو بہ نالو ڏيو. آئون ان کي ”ڪائناتي انصاف“ جو نالو ڏيان ٿو. اي لٺ بردارو! توهان ظلم ڪري ڀڄو، ڊوڙو! آئون بہ ڏسان ٿو تہ توهان ڪيترو پري تائين ڊوڙي سگهو ٿا. جناب! پاڪستان جو هر ماڻهو سمجهي ٿو تہ سرڪار کي عوام سان نہ، پر ٽيڪسن جي وصوليءَ سان محبت هئي، اهو بہانو بہ هاڻي ختم ٿيڻ وارو آهي، پوءِ ڇا ڪندو؟

هندستان سرڪار هائجيڪرن جي ڪيس ۾ پاڪستان جي چوڌاري ايئن گهيرو تنگ ڪيو آهي جيئن ڪڏهن پاڪستان ۾ ترقي پسندن ۽ قوم پرستن جي خلاف پاڪستاني ايجنسيون ڪنديون هيون. پاڪستان جو ترقي پسند ۽ قوم پرست جيلن ۾ سڙندا هئا ۽ سندن ڪيس فوجي عدالتون هلائينديون هيون. پاڪستان جا دفاع ڪھڙا وڪيل ڪندا ۽ اهو ڪيس ڪھڙي فورم تي هلندو؟ في الحال هندستاني واويلا سبب برطانيا ۽ آمريڪا (جيڪي پاڻ ۾ پيءُ پٽ آهن) ميدان ۾ لهڻ تي راضي ٿيل نظر ٿا اچن. آمريڪا چيو، ”هائجيڪرن جي گرفتاري لاءِ ڀارت جي هر ممڪن مدد ڪنداسين..... آمريڪا ان مهل تائين سک سان نہ ويھندو جيستائين هاءِ جيڪر گرفتار نٿا ڪيا وڃن... ڪنھن ملڪ کي دهشتگرد قرار ڏيڻ مشڪل مطالبو آهي، پر پاڪستان تي وڌ کان وڌ دٻاءُ وجهبو!“ ان بيان جو مطلب اهو ئي آهي تہ آمريڪا پڻ ڀارت جي موقف سان سهمت آهي پر ثبوت نہ ملڻ سبب لاچار آهي.

ساڳي ڪهاڻيءَ جو ٽيون رخ برطانوي ۽ آمرڪي وفدن جي اڄ سڀاڻ پاڪستان آمد آهي. هندستان ۽ پاڪستان ۾ هر قسم جون باهيون ٻري رهيون آهن. هن موسم ۾ آمريڪي ۽ برطانوي وفدن جي آمد بي معنيٰ ڪو نہ آهي، بلڪه ضرورت کان وڌيڪ بامعنيٰ آهي. برطانيا جي وفد ۾ ڊفينس چيف سربراھہ هوندو. جيڪو پاڪستان جي آرمي چيف ۽ چيف ايگزيڪيوٽو سان ڳالهائيندو. آمريڪي وفد جي سربراهي ڪانگريس جو ڪو اهم سينيٽر ڪري رهيو آهي. هي ڌريون جناب چيف ايگزيڪيوٽو سان جمهوريت لاءِ ٽائيم فريم، سي ٽي بي ٽي، ڪشمير ۽ هائجيڪنگ تي ڳالهائيندا. دلچسپ ڳالھہ اها آهي تہ برطانيا وارا اهو بہ چئي رهيا آهن تہ ”ٻنہي ملڪ