”خبيث چڪر“ ۾ ڦاٿل عوام ۽ سگا

31 مارچ 1996ع

”خبيث چڪر“ ۾ ڦاٿل عوام ۽ سگا



جيڪڏهن ڪنهن ملڪ ڏانهن ٽيهه لک غير ملڪي چئني پاسن کان مارچ ڪندا سرحدون اڪري اندر اچڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ته ڇا سمجهيو ويندو؟ يقينن اها هڪ وڏي ڪاهه هوندي. 30 لک ماڻهن جي يلغار ڪا معمولي ڳالهه نه آهي. اهي چاهين ته ڇا نٿا ڪري سگهن؟ وڏي کان وڏيون حڪومتون هيڏي فوج ڏسي پگهرجي وينديون. اهڙي موقعي تي ڪنهن به ذميوار حڪومت ۽ دفاع لاءِ مقرر ٿيل فوج کي ٻن مان ڪنهن هڪ ڪم جي چونڊ ڪرڻي پوندي آهي، سامهون وڏو لشڪر ڏسي خوف وچان هٿيار ڦٽا ڪري ڇڏڻ يا وري مڙس ٿي مقابلو ڪري شهيد ٿيڻ.

جيڪڏهن ڪنهن ملڪ ۾ بيشمار عير ملڪي رات جي اونداهيءَ ۾ لڪ چوريءَ داخل ٿي وڃن ته اها ان کان به وڌيڪ خراب صورتحال هوندي آهي ڇاڪاڻ ته ڪو به نه ڄاڻندو آهي ته اها فوج ڪيڏي مهل، ڪٿي، ڪهڙو ۽ ڪيئن وار ڪندي. اهڙن موقعن تي حڪومت ڏاڍي محتاط ٿي ويندي آهي ۽ پنهنجا سڀ حيلا هلائي انهن کي گرفتار ڪري ويندي آهي. پر پاڪستان ۾ ”ڪجهه نه“، 30 لک غير ملڪي گهڙي چڪا آهن. تازو هڪ افغاني اڳواڻ ٻڌايو آهي ته فقط هڪ سال ۾ ٻيا ڏيڍ لک افغاني سنڌ ۾ گهڙي آيا آهن. اهري ڳنڀير صورتحال ۾ پاڪستان کي ڇا ڪرڻ گهرجي؟ نصيرالله بابر ۽ سرڪاري ايجنسيون ڪجهه نه ڪجهه سوچي رهيون هونديون پر عوام ۽ سماجي تنظيمون ڇا ٿيون سوچين؟

سنڌ جي عوام پاران سنڌي گريجوئيٽس ايسوسيئيشن (سگا) جون تجويزون آهن ته سنڌ مان 30 لک غير قانوني آباڪارن کي ڪڍيو وڃي، ووٽر لسٽن مان سندن نالا ڪٽيا وڃن ۽ غير قانوني پرڏيهين جي وسندين کي غير قانوني قرار ڏيئي سندن ليز وارو عمل بند ڪيو وڃي. ڪيٽي بندر تي سئو سيڪڙو نوڪريون مقامي ماڻهن کي ڏنيون وڃن. قدرتي وسيلن تي مقامي ماڻهن جو حق تسليم ڪيو وڃي. سگا سنڌ جي اقتصادي، تعليمي، صحت، شعور ۽ بنيادي حقن جي سوال تي ڏاڍي ڏکويل آهي. سنڌ جي ان نمائنده اين جي او سنڌ جي گهڻن ئي ڦٽن کي پها رکيا ۽ پٽيون ٻڌيون آهن پر اڃا ڪٿي ڳالهه آهي. هيءَ زخمي وجود سڄو ئي ڦٽ ڦٽ آهي.

سنڌ جي حدن ۾ 30 لک غير ملڪي گهڙي آيا. انهن مان اڪثر ماڻهن جي هٿن ۾ خودڪار بندوقون ۽ خوفناڪ آتشي هٿيار آهن. نصيرالله بابر سميت پاڪستان جي هٿياربند محافظن جو ڪو به حصو انهن کي روڪڻ لاءِ اڳتي ڪو نه آيو ۽ سنڌ وارن ڏٺو ته اهي بنا ڪا جنگ وڙهڻ جي، سنڌ جي ڪاروبار، ملڪيتن ۽ زمين تي قابض ٿي ويهي رهيا ۽ پنهنجي ”مفادن جي امپورٽ“ ۾ رات ڏينهن مصروف آهن. سندن مفادن جي امپورٽ ڪهڙيءَ ريت ٿي رهي آهي؟ فقط هڪ سال ۾ وڌيڪ ڏيڍ لک افغان هٿيارن پنهوارن سان سنڌ ۾ داخل ٿي چڪا آهن. اها ڳالهه ڪنهن سنڌي شاعر جي ”مبالغه آرائي“ ڪو نه آهي، اها حزب اسلاميءَ جي افغان ڪمانڊر اسدا لله ساهه جي دعوا آهي.

هيءَ غير ملڪي فوج سنڌ ۾ هنڌ هنڌ مورچا هڻڻ ۾ ڇو ۽ ڪيئن ڪامياب ٿي رهي آهي؟ ڇا پاڪستان جي حڪومت ۽ فوج جون اکيون بند آهن؟ ڇا هو پاڻ ان سرگرميءَ سان سهمت آهن جو ان عمل کي روڪڻ لاءِ ڪجهه به نه ڪري رهيون آهن. حزب اسلامي جو ڪمانڊر ٻڌائي ٿو ته 1995ع کان 1996ع جي وچ ۾ آيل ڏيڍ لک افغانين ما هڪ لک ٽيهه هزار ماڻهو ڪراچيءَ ۾ 20 هزار سکر، ميرپورخاص، حيدرآباد ۽ شڪارپور ضلعن ۾ آباد ٿيا آهن. افغانين جي اڪٿريت سپر هاءِ وي لڳ ڪئمپن، سورجاني ٽائون، گلستان جوهر، جوهر ڪامپليڪس، گلزار هجري، سهراب ڳوٺ ۽ ماروئڙا ڳوٺ وارن علائقن ۾ آباد آهي.

افغانين کي مورچا ٺاهڻ ۽ فتح ڪرڻ لاءِ گوليون هلائڻيون نٿيون پون جيڪو ڪم بنا گولي جي ٿي سگهي ٿو، ان لاءِ گولي خرچ ڪرڻ جي ڪهڙي ضرورت آهي؟ گولي کانسواءِ ئي ”سڀ ڪم ڏاڍي پڪي پختي نموني سان ٿي رهيا آهن. حزب اسلامي ڪمانڊر چوي ٿو ڪي ايم سي جي لينڊ ڊپارٽمينٽ ۽ ڪي ڊي اي وارا اسان کان ڀتا وصول ڪري رهيا آهن!“ افغان ڪمانڊر ايم ڪيو ايم سان رابطي کان انڪار ڪري ٿو پر اهو قرار ڪري ٿو ته ”عوامي نيشنل پارٽيءَ وارا اسان جي مدد ۽ حمايت ڪندا آهن جنهنڪري اسان به سياسي جدوجهد ۾ سندن ساٿ ڏيندا رهنداسين. سنڌ جا ماڻهو افغان ڪمانڊر جي اها ڳالهه ڪئين تسليم ڪن ته افغانين جا ايم ڪيو ايم سان رابطا نه آهن جنهن صورت ۾ ع ن پ ۽ ايم ڪيو ايم پاڻ ۾ ٻٽ آهن.

افغان ڪمانڊر ٻڌائي ٿو ته ”هتي سڃاڻپ ڪارڊ ۽ ملڪيتون حاصل ڪرڻ سولو ڪم آهي. ان ڪري اڳواٽ سڃاڻپ ڪارڊ ۽ ملڪيتون حاصل ڪري ڪاغذ اماڻيا ويندا آهن ۽ پوءِ هتي پهچڻ ۾ ڪا رنڊڪ نٿي ٿئي. هن وقت سنڌ ۾ ترسيل ڪو به افغاني واپس افغانستان وڃڻ لاءِ تيار نه آهي. موت جي منهن ۾ وڃڻ ڪو به پسند نه ڪندو آهي، هاڻي هتي سندن گهر ٻار ۽ ڪاروبار آهي. ڪراچيءَ جي اڌ ٽرانسپورٽ تي افغاني قابض ٿي چڪو آهي!“

سنڌ گريجوئيٽس ايسوسيئيشن جو چيئرمين درست تجويز ڏئي ٿو ته غير ملڪين کي سنڌ مان نيڪالي ڏيئي مقامي نوجوانن کي روزگار جو موقعو ڏنو وڃي جيڪا معاشي طور بدحال ٿي ويا آهن. اها ئي ڳالهه وڏو وزير سيد عبدالله شاهه به چوندو رهيو آهي. تنظيم جي چيئرمين ساڳي ڳالهه ورجائي ڄڻڪ سنڌ جي شعور پاران وڏي وزير جي پنهنجي آڇ کي قبول ڪيو آهي. هاڻي جڏهن سنڌ حڪومت، سماجي تنظيمون ۽ عوام سڀ ان راءِ تي متفق آهن ته عير ملڪي فوجن کي سنڌ ۾ روزگار ڏيئي ويهارڻ بدران مقامي نوجوان کي اڳتي آندو وڃي ته پوءِ ان رت تي عمل ۾ دير ڇو آهي؟

ان سوال جو جواب ڏيڻ ۾ حڪومت ان ڪري گهٽائي محسوس ڪندي جو هاڻي اها اڪيلي سر ان پوزيشن ۾ نه رهي آهي ته ڌارين کي هڪالي ڪڍي. اهو ان ڪري ٿيو جو هيل تائين افغاني هٿياربند ۽ ٻيون غير ملڪي فوجون ۽ ٽوليون سولين لباس ۾ ڪراچيءَ ۾ چڱي طرح مورچيبند ٿي چڪيون آهن. اهي غير ملڪي فوجون ۽ ٽوليون ڪاروباري مرڪزن ۽ صنعتن کان وٺي سرڪاري ادارن ۽ سرڪاري آفيسرن جي گهرن ۾ ملازمن جي روپ ۾ مضبوط ٿي چڪيون آهن ۽ خبر ناهي ته اهي ڪيڏي مهل ڇا ڪري وجهن، ڪهڙو راز ڪٿان ڪڍي ڪنهن جي حوالي نٿا ڪن؟

ڀلي ته اڄ جو رحمدل تاريخدار اپکنڊ ۽ افغانستان ۾ ٿيندڙ لڏ پلاڻ اک سان ڏسي ۽ تحرير ڪري، ڀلي ته هو ايئن به لکي ته 1996ع واري سنڌي قوم غير ملڪين خلاف رحمدليءَ جا جذبا وڃائي پاڳلن وانگر رڙيون ڪرڻ لڳي هئي پر تاريخ ادان کي اها سوڙهه قبول ڪرڻي پوندي جيڪا غير قانوني طور لڏي آيل افغانين، بنگالين، هندستانين ۽ برمين جي ڪري سنڌ ۾ پيدا ٿي آهي. خدا جو شڪر آهي ته سنڌ اڃا جيئري آهي ۽ ان ۾ جيئرا انسان رهن ٿا. هيءَ ڪا ”اجتماعي قبر“ ڪو نه آهي جنهن ۾ مڙدا سوڙهه محسوس نه ڪن. سنڌ ۾ جيستائين انسان جيئرا آهن، سوڙهه جي دانهن ضرور ڪندا ڇاڪاڻ ته سوڙهه موجود آهي ۽ جيڪو تاريخدان حقيقت کان انڪار ڪري ٿو سو مستقبل جي نسلن کي گمراهه ڪندو.

اڄ سنڌ ۾ 4 لک بيروزگار آهن. اهو تمام وڏو تعداد آهي پر پر ”30 لک غير ملڪي“ ان کان به وڏو تعداد آهي. اهي 30 لک ماڻهو هوا ۾ ته ڪو نه ٿا رهن؟ هوا ته ڪو نه ٿا کائين؟ 1971ع واري پاڪ – ڀارت جنگ جي نتيجي ۾ 90 هزار پاڪستاني فو