ڪرچات ريسٽ هائوس

ڪرچات ريسٽ هائوس

هاڻي اسان ٿڪجي پيا هئاسون ۽ منجهند جا ٽي ٿيا هوندا جو اسان ڪرچات ۾ ٺهيل کيرٿر نيشنل پارڪ جي ريسٽ هائوس ڏانهن روانا ٿياسون. اسان جي توقع جي برخلاف هي سياحن وغيره جي رهائش لاءِ ”نيشنل پارڪ“ جو نه پر ڪن ماڻهن جو ذاتي ريسٽ هائوس هو. هتي هڪ انتهائي بدتميز ماڻهوءَ جي هٿ ۾ ريسٽ هائوس جون چاٻيون هيون. جيتوڻيڪ اسان به سرڪاري ڪم سان ۽ سرڪاري گاڏيءَ ۾ هتي پهتا هئاسون، هن شخص ڪنهن به قسم جي سهوليت ڏيڻ کان نابري واري ڇڏي، جيتوڻيڪ اسان هن کي سرڪاري في ادا ڪرڻ جي خاطري به ڏني هئي.

جيڪڏهن اسان جهنگلي جيوت کاتي جا آفيسر هجون ها يا ’مَلڪَ صاحب جا ماڻهو‘ هجون ها ته هي انچارج (يا چوڪيدار) سڀ سهوليتون پيدا ڪري ڏئي ها! همراهه کي ’خرچي پاڻيءَ‘ جي آڇ اسان جي ضمير کي قبول نه هئي. آئون همراهه جو نالو نٿو لکان! ڪهڙو فائدو؟ هي اسانجي مـُلڪ جي سرڪاري مزاج ۽ ڪلچر جو اگهاڙو عڪس هو. بس هن ايترو ڪيو جو ميوزم ڏسڻ ڏنائين. ڪرچات ميوزم واري ڪمري ۾ شيشي اندر رني ڪوٽ جو غلط ڊايو راما رکيل هو. هي بنهه غلط نقشو هو. پنڊ پهڻن جي ڪليڪشن اڳي کان گهٽ هئي. ٻن مان هڪ ڪڇون کُٽل هو. ميوزم ۾ رکيل آرڪيالاجيڪل شيون ڪوهتراش بٺيءَ مان نڪتل هيون.

اسان ٻاهر تپيل ٽَڪرن ۽ ٿوهرن ڏانهن ڏٺو ۽ ريسٽ هائوس مان نڪري وياسون. اسان کي ڪجهه دير ٿڪ ڀڃڻو هو ۽ رات جي ٺڪاڻي جو بندوبست ڪرڻو هو. في الحال ته اسان جو طئه ٿيل پروگرام هيٺ مٿي ٿي ويو هو. ڊرائيور ڪرچات جي هوٽلن وٽ ٽائر جو پنڪچر هڻائڻ بيٺو ته مون گهڙي کن بيٺل گاڏي ۾ ئي اکيون پوري ذهن کي سڪون ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي.

”هاڻي رات ڪٿي رهبو!“ مون ڳڻتي ظاهر ڪئي.

”جتي نصيب ٿيو!“ بخاري صاحب وڏي توڪلي فقير وانگر چيو.

ٽائر ٺهيو ته شاهه صاحب گاڏيءَ جو رخ ’معصومن جي بٺيءَ‘ طرف ڪرايو، ”هتي هيءَ سائٽ ڏسندا پوءِ پوکڻ ڪوٽيرو ۽ لانڍي ڏسندا ٿا هلون، پوءِ ٿا سوچيون ته هاڻي ڇا ڪجي؟ ۽ ڪيڏانهن وڃجي! موٽڻ کان پوءِ ٿاڻي عارب هلي سگهجي ٿو. ان صورت ۾ وري قلندر مقام تائين موٽ کائبي ڇو ته اها به هڪ سائٽ آهي.“

معصومن جي بُـٺي

هي ماڳ ڳوٺ ڪرچات کان ڏيڍ ڪلوميٽر اولهه ڏکڻ ۾ (ديهه ڪرچات) ۾ ئي واقع آهي. جيڪڏهن پوکڻ ڏانهن وڃبو ته هيءَ بٺي رستي کان اوڀر طرف نظر ايندي. هي پکيڙ ۾ چڱو دڙو آهي. اين جِي مجمدار جي ماپن موجب ان جي اوچائي 27 فٽ ۽ ڊيگهه 750 فٽ ۽ ويڪر 680 فٽ آهي. سڄو دڙو ٺڪراٺي سان ڀريل آهي پر ان تي قبرون ٺهنديون پيون وڃن. قبرستان جي حوالي سان ڪا جهل پل نه ٿي ته پوءِ هي قيمتي دڙو محض هڪ قبرستان وڃي بچندو. هي ٺڪراٺو تاريخ کان آڳاٽو ۽ سنڌو تهذيب سان لاڳاپيل آهي. هتان سوراخ دار ٺڪريون، پٿر جا بال، چقمقي پٿر جا بليڊ ۽ cores ملن ٿا، ٽامي جا ٽڪرا به آهن. دڙي جي شڪل بيضوي گولائيءَ واري آهي. اسان جي ماپ 130X250 ميٽر بيٺي. انهن سڀني دلچسپين کان سواءِ هتي هڪ ريتلي کرنڊي پٿر تي ٻه پوروڇوٽ ڊگهيون ليڪون نظر آيون. هي ليڪون قدرتي ڪونه هيون پر انساني سرگرمي هئي. سوال فقط ايترو بچي ٿو ته ڇا انهن ليڪن جو تعلق سائٽ سان آهي يا بعد واري زماني ۾ ڪنهن ٻڪرار اجائي وندر ڪئي آهي.

بخاري صاحب هن ماڳ بابت پنهنجي هڪ مضمون ۾ لکيو آهي ته، ”ڪرچات جي ڀر واري هن ڌاتو پاهڻي ماڳ کي مڪاني ماڻهو ’معصوم جي بٺي‘ ڪري سڏن ٿا. هن جي ڀر ۾ ٽي چشما آهن، ڪن جي پاڻيءَ تي هن جُوءِ جي آباديءَ جو دارومدار هو. ڪرچات ۾ ڪيئي ٽيوب ويل به لڳايا ويا آهن. انڪري هي ماڳ چڱو آباد ٿي ويو آهي .... هن ماڳ تي جيڪي تجرباتي کڏا کوٽيا ويا تن مان پٿر مان ٺهيل ڀتين جو پيڙهون، پٿر جا پتا، ’ڳاڙهي تي ڪارو‘ ٺڪر وغيره مليا، جيڪي هن هنڌ کي سنڌو تهذيب سان لاڳاپيل لاڳاپيل ثابت ڪرڻ لاءِ ڪافي هئا. هتي ٺڪر تي ڪي نوان چِٽ به ڏسڻ ۾ اچن ٿا. جن تي سنڌي سرهه ۽ ترڇيون ريکائون ڳڻائي سگهجن ٿيون. هتان کان ڪجهه ڪاڍارو سرهن جي جُوءِ آهي ان ڪري هتي جي ٺڪر تي سرهه جي شڪل هتان جو مقامي عنصر سمجهڻ گهرجي.“