ڪالاباغ تي ”همخياليءَ“ لاءِ سختي ڇو؟

8 ڊسمبر 1995ع

ڪالاباغ تي ”همخياليءَ“ لاءِ سختي ڇو؟



ايئن ٿو لڳي ته پنجاب جي زرعي مفادن سان لاڳاپيل لابي جيڪا ملڪ جي حڪمران ڌر به آهي سنڌ کان ڪالاباغ بند جي اڏاوت خلاف ايترا نعرا هڻائڻ چاهي ٿي جو سنڌ جي نڙي ويهي رهي ۽ ضرورت وقت سنڌ جو آواز دٻيل ئي رهجي وڃي. جيڪڏهن ايئن نه آهي ته پوءِ ڪهڙي ڪارڻ گذريل 25 سالن کان ڪالاباغ بند جي سوال کي دفن نٿو ڪيو وڃي؟ اڄ پيپلزپارٽي ۽ سندس ساٿاري قوتن جي گڏيل حڪومت ڪالاباغ بند جي حمايت ڪري رهي اهي، پر ڪالهه ان ئي پيپلز پارٽيءَ اليڪشن مهم دوران ساڳئي بند جي خلاف سنڌ ۽ پنجاب ۾ مظاهرا ڪيا هيا. پيپلز پارٽيءَ پاڻ کي سنڌي عوام جي قومي اتحاد پاران ڪراچيءَ ۾ (اپريل 1988ع) ڪرايل تاريخي مظاهري ۾ پاڻ کي برابر شريڪ نه ڪيو هو پر ان جو سبب فقط اهو هو ته پيپلز پارٽي پاڻ کي عوامي تحريڪ ۽ رسول بخش پليجي جي هلچل کان جدا رکي قومپرستن جي دل ۾ پنهنجي لاءِ جدا خانو ٺاهڻ پئي چاهيو يا شايد پنجاب کي ٻڌائڻ پئي چاهيو ته سنڌ ۾ پيپلز پارٽي سنڌ دوست ڌرين کان ڪي قدر الڳ مؤقف رکي ٿي.

اڄ اتفاق سان مسٽر رسول بخش پليجي جو جنم ڏينهن به آهي، جنهن ڪالاباغ بند جي سوال تي سنڌي قوم کي منظم ڪيو ۽ احساس ڏياريو ته پاڻيءَ جي ورڇ جو مامرو ڪيڏو ڳنڀير ٿي چڪو آهي. هن سوال تي سندس هلچل کي ڏهه سال مڪمل ٿي رهيا آهن پر مسئلو جيئن پوءِ تيئن ڳنڀير ٿيندو پيو وڃي، هاڻي ته ٿل ريگستان سان لاڳاپيل فيوڊل لارڊ جي مفاد سڌيءَ طرح ڪالاباغ بند سان ڳنڍيل آهي، حڪومت ۾ اهم عهدن تي ويٺا آهن ۽ بند جي اڏاوت لاءِ نهن چوٽيءَ جو زور هڻي رهيا آهن. هو صاحب سرائيڪي عوام جي ووٽن جي سهاري حڪومت ۾ آيا ۽ ”سرائيڪي ڪارڊ“ استعمال ڪري سنڌي ۽ سرائيڪي عوام جي دلين وچ ۾ فرق وجهڻ جي ڪوشش ۾ لڳي ويا آهن. سرائيڪي قومي موومينٽ جو سربراهه مظفر هاشمي صاف صاف اکرن ۾ چوي ٿو، ”ڪالاباغ بند جو فائدو رڳو صدر لغاري ۽ مصطفيٰ کر کي ٿيندو. سرائيڪي علائقي جي جاگيردارن ۽ بااثر ماڻهن جي هزارين ايڪڙ غير آباد زمين آباد ٿيندي پر عام سرائيڪي هاري يا زميندار کي ڪو به فائدو نه پهچندو، سنڌ جون زمينون ويران ٿينديون، تنهنڪري اسان ڪنهن به حالت ۾ ڊيم ٺاهڻ نه ڏينداسين!“

مظفر هاشمي ۽ سندس موومينٽ هن وقت عملي طرح ڪالاباغ بند خلاف ڪيتري مزاحمت پئي ڪري، ان جو تازو ڪو مثال نه آهي البت ڪجهه سال اڳ سرائيڪي علائقي ۾ ساڳي موومينٽ هڪ ”لانگ مارچ“ ڪيو هو. ڪالاباغ بند جي سوال تي سرائيڪي عوام جو اهو موقف ظاهر ڪري ٿو ته خود پنجاب ۾ ڪالاباغ بند جي سوال تي راءِ ورهايل آهي ۽ فقط اقتدار تي قابض ۽ جاگيردار طبقو ئي بند جي اڏاوت جي حمايت ڪري ٿو.

صدر لغاري ٻه ڏينهن اڳ هڪ ڀيرو ٻيهر جڏهن اهو چيو ته ”آئون ذاتي طور تي ڪالاباغ بند جي اڏاوت جي حق ۾ آهيان، ڇاڪاڻ ته اهو سڄي ملڪ جي زراعت لاءِ بهتر آهي.، تڏهن سنڌ جا ماڻهو ان بيان کي مظفر هاشميءَ جي اک سان به ڏسن ٿا. صدر لغاريءَ جي ذاتي راءِ کي بنياد بڻائي هٿ ٺوڪي ”قومي پريس“ دليل ڏيڻ به شروع ڪري ڇڏيا ته 1- درياهي پاڻي برساتن ۾ ملڪ ۾ وڏي تباهي مچائي ٿو.2- پاڻيءَ جي ڪثرت سم ۽ ڪلر وڌائي ٿي، 3- پاڻيءَ جو وڏو حصو سمنڊ ۾ هليو ٿو وڃي. ”قومي پريس“ جو چوڻ آهي ته سنڌ ۽ پنجاب جا ماڻهو ”ڏاها ۽ محب وطن“ آهن جيڪڏهن صدر لغاري وڌيڪ سنجيدگيءَ سان کين سمجهائي ته هو سمجهي ويندا. خبر ناهي ته ”سنجيدگيءَ سان سمجهائڻ“ مان ”قومي پريس“ جو ڇا مطلب آهي؟ اصل قومي پريس، جنهن کي حڪمران طبقا نفرت ۽ تعصب ۾ ”علائقائي پريس“ چوندا آهن، جي اطلاعن موجب واسطيدار اختياريون اڳ ئي ايتريون سنجيده آهن جو ڪاوڙ ۾ ڳاڙهيون پيليون ٿي چڪيون آهن.

ڪالاباغ بند جي حق ۾ دليل ڏيندي چيو پيو وڃي ته بند جي اڏاوت کانپوءِ سنڌ کي آبپاشيءَ جو بهتر موقعو ملندو. شايد ان طرح جيئن منگلا ۽ تربيلا کان پوءِ ٿيو آهي! سنڌ کي تلخ تجربن کانپوءِ سکڻ جي وڌيڪ ڪا به ضرورت نه آهي. ڪالاباغ بند جي اڏاوت سان سنڌ کي ماحولياتي ۽ زرعي نقصان آه. حڪومت پنجاب جن ماهرن کان اها رپورٽ ورتي آهي ته سنڌ ۾ سم ۽ ڪلر ختم ٿيندو ۽ سمنڊ جي آبي جيوت ۽ ٻيلا متاثرنه ٿيندا، اهي ماهر ڪوڙا آهن، جيڪڏهن اکين اعتبار نه هجي ته وڃي اوشينو گرافي محڪمي جون رپورٽون پڙهن، جيڪي گهڻو اڳ ان صورتحال جي نشاندهي ڪري چڪيون آهن! بيشڪ آبپاشي نظام مدي خارج ٿي چڪو آهي ۽ سم ۽ ڪلر به وڌيو آهي پر ماحولياتي رپورٽون ظاهر ڪن ٿيون ته اهو ناحق بئراجي نظام سبب ٿيو آهي ڇاڪاڻ ته نه واهه پڪا رکيا ويا آهن ۽ نه شاخون ۽ نه وري سم ناليون مناسب رٿابنديءَ سان هلايون ويون. پنجاب جي ماهرن جو اهو دليل عجيب آهي ته سنڌو ندي سڪائي ڇڏيو ۽ سم ۽ ڪلر خودبخود ختم ٿي ويندا.

آبي ذريعن کي استعمال ڪرڻ سٺي ڳالهه آهي ۽ ڪو به ان راءِ جي مخالفت نه ڪندو پر جڏهن حڪومت ڦري ڦري ڪالاباغ/انڊس ڊيم جي ڳالهه ڪري ٿي تڏهن ڄڻڪ سنڌ کي چيڙائي ٿي. ٻه ڏينهن اڳ سرحد صوبي جي وڏي وزير پاڪستان سان قومي جذبي جي اظهار طور يا پاڪستان جي صدر صاحب جي خواهش ٿي، ڪالاباغ جي حوالي سان سرحد صوبي جي عوام جي موقف کي پٺي ڏني هئي. هن چيو هو ته ”جيڪڏهن ڪالاباغ واقعي ايڏو اهم آهي ته پوءِ آئون ملڪ جي مفاد ۾ ”قرباني ڏيڻ“ لاءِ تيار آهيان پر اسان کي هڪ ڀيرو ۽ ٻيهر سمجهايو (....۽ اسين سمجهي وينداسين).“ مسٽر شيرپائو صدر پاڪستان جي فرمائش جي سرحد صوبي جي اسيمبليءَ جي ٺهرائن کي به وساري ڇڏيو. هو پنهنجي عوام ڏانهن پاڻ ذميوار آهي پر هڪ ڳالهه آهي ته شير پائو جي موقف ۾ فرق صدر صاحب جي فرمائش کان آجو نظر نٿو اچي.

پاڪستان جي صدر فاروق لغاريءَ ڪالاباغ جي اڏاوت لاءِ ايڏو ته سخت دٻاءُ وڌو آهي جو هاڻي سندس هر اهڙي وضاحت جنهن ۾ هو ” چئني صوبن جي راضپي کي اوليت هجڻ“ جي ڳالهه ڪري ٿو، بي معني لڳي ٿي. پنهنجي تقرير ۾ ئي صدر لغاريءَ زور ڏيئي چيو هو ته ”انڊس ڊيم ضروري آهي، ڪنهن کي به اعتراض نه ڪرڻ گهرجي، ڊيم جي اڏاوت سان ڪنهن هڪ صوبي کي نه، چئني صوفن کي فائدو ٿيندو. اسان کي پنهنجن قدرتي وسيلن مان ڀرپور لاڀوٺڻ گهرجي ۽ زرعي سائنسدان آبي وسيلن جي بهتر استعمال لاءِ سفارشون ڪن.“صدر صاحب جو هي بيان ان ڪري به اهم آهي ته جو اهو ڪالاباغ مان بجليءَ جي حصول سان نه، زراعت سان ڳنڍيل آهي.

صدر صاحب چوي ٿو ته، ”سائنسدانن ۽ ماهرن جي ڄاڻ ۽ تجربن کي هارين ڏانهن منتقل ڪرڻ گهرجي، ان سان آبي وسيلن جو صحيح استعمال ٿي سگهندو. پاڻي