ڀنڀور قلعو

ڀنڀور قلعو:

ڀنڀور جي آبادي چڱي خاصي هئي. ان جا ٻه حصا آهن. آباديءَ جو هڪ حصو مضبوط قلعبندي آهي جيڪو اوڀر کان اولهه 200 فٽ ۽ اتر کان ڏکڻ 1200 فٽ آهي. ٻيو حصو ٻاهريون شهر آهي، جيڪو هڪ پراڻي ڍنڍ تي اتر اوڀر ۾ پکڙيل آهي. ان حصي ۾ هڪ صنعتي علائقو ۽ ان کان ٻاهر هڪ قديم قبرستان آهي.

انهن کنڊرن ۾ سڀ کان نمايان اڏاوت خود قلعي يا ان جي ديوارن جي آهي. ان جي هاڻوڪي اوچائي 19 فٽ آهي. اها اسلامي دور جي اڏاوت آهي. ان جي ٻاهرين پاسي واريون کوٽايون تجويز ڪن ٿيون ته اها ديوار ٺهڻ ۽ ترميم جي عمل مان چار ڀيرا گذري آهي. ديوار شروع ۾ وڏن ۽ ڳرن گهڙيل ۽ اڻگهڙيل پٿر سان ٺاهي وئي آهي. اهي پٿر گاري سان اوساري ڪيل هئا. مضبوطيءَ لاءِ وچ وچ ۾ وڏا وڏا برج ٺاهيا ويا هئا جيڪي هڪ جيتري فاصلي تي هئا. ديوار کي مضبوط پٿريلا پشتا ڏيئي مضبوط ڪيو ويو هو. اها ديوار سياسي معاشي استحڪام ۽ خوشحاليءَ جي ڏينهن ۾ ٺهيل لڳي ٿي.

ان ديوار ۾ گهڻيون ترميمو ٿيل آهن پر ان جي شڪل وغيره ۾ فرق نه آيو. فصيل جي اندروني حصي ۾ ڀرائيءَ لاءِ جيڪي سخت پٿر استعمال ٿيا هئا، ان جي جاءِ تي ڪچيون سرون ڀريون ويون هيون. ان کان پوءِ ڏهين صدي عيسوي جي آخري زماني ۾ جيڪا ديوار ٺهي، جيتوڻيڪ پراڻن بنيادن تي ٺهي پر ان جي ويڪر اندرين پاسي کان گهٽائي وئي، انڪري اها اڳ جيتري مضبوط ۽ جٽاءُ دار نه هئي. ان جا اندروني ۽ ٻاهريان ڪنارا ننڍي ماپ جي پٿرن ۽ گاري سان ٺاهيا ويا هئا ۽ وچون حصو مٽي، سِرن يا روڙي بجري سان ڀريو ويو هو. پوءِ واري زماني ۾ اها ديوار هنڌان هنڌان ٽوڙي گِهٽيون ٺاهيون ويون ۽ انهن سان ڳنڍيل رهائشي گهر اڏجندا ويا. نتيجي طور قلعي جي فصيل جي دفاعي طاقت اڃا به گهٽجي وئي.

آخري دور جي اها فصيل فقط اوڀر واري حصي جي چوڌاري هئي. ۽ ان جا ٻئي پاسا جيڪي پٿر سان ٺهيل هئا، ڪمزور هئا. ان جو وچون حصو ريتيلي يا ڀوري مٽيءَ سان ڀريو ويو هو. ممڪن آهي ته 13هين صديءَ ۾ جڏهن شهر تي زوال آيو ۽ بد نظمي پکڙي، تڏهن تڙ تڪڙ ۾ اها تعمير ڪئي وئي ته جيئن فوجي ناڪي جو ڪم ڏيئي سگهي. درياهه شايد ان کان اڳ پنهنجو رخ مٽائي چڪو هو.