پير پٺي واري مسجد

پير پٺي واري مسجد

پير پٺي جي سامهون مٿاهينءَ تي اڏيل هن مسجد عام ماڻهو کي محمد بن قاسم جي مسجد سڏيندا آهن ۽ ان ئي مغالطي سبب ان مسجد جي اوڀر ۾ ڪنڌيءَ تي موجود ’آر‘ وارن کنڊرن کي ديبل بندر سمجهندا آهن. جيئن ته هن هنڌ ٽڪريءَ جي ڪنڌيءَ سان هڪ منارو بيٺو آهي، انڪري ان کي ان پراڻي بندرگاهه جو ٻِلاٽو (لائٽ هائوس) چونداآهن پر حقيت ڪجهه ٻي آهي.

پڪين سِرن سان ٺهيل ۽ انهن مٿان پلستر ٿيل هن مسجدجي ڪنهن به حصي تي ڪابه تاريخ لکيل نه آهي. ڊاڪٽر احمد حسن دانيءَ جي اڀياس موجب هن عمارت جي اڏاوت مان معلوم ٿئي ٿو ته اها سترهين صدي عيسويءَ جي پڇاڙي ۾ تعمير ٿيل آهي. هي ٻه مسجدون آهن جيڪي هڪٻئي جي ڀر ۾ جوڙي ٺاهيل آهن. ٻنهي مسجدن جي اڏاوت مختلف دورن ۾ ٿي آهي ۽ انهن جو اڏاوتي نمونو به هڪٻئي کان ٿورو فرق تي آهي. هن وقت ٻنهي مسجدن جو گڏيل اڱڻ چڱو ويڪرو يعني. ماپ ۾ اولهه اوڀر 180 فٽ ۽ اتر ڏکڻ 162 فٽ آهي. سر زمين جاچڻ سان محسوس ٿئي ٿو ته اتر واري مسجد اولهه پاسي وچ تي ٺاهي وئي هئي، البت ڏکڻ واري مسجد پوءِ ڳنڍي وئي آهي. ٻنهي مسجدن جا اڏاوتي تفصيل ڪجهه الڳ قسم جا آهن. هنن مسجدن کي ٽي ٽي ونگ دار دروزا آهن. اتر واري مسجد ۾ پاسي ورا دروازا مرڪزي دروازي جي ڀيٽ ۾ ننڍا آهن، جڏهن ته ڏکڻ واري مسجد جي پاسي وارا دروازا وچ واري دروازي جيترا ئي آهن. ٻنهي مسجدن کي ٽي ٽي قبا آهن ۽ انهن جا اندريان پاسا خضري مسجد جي اندرئين پاسي جيان آهي. يعني هر هڪ کي ٽي هال آهن. وچ وارا هال پاسي وارن هالن کان وڏا آهن. ٻنهي مسجدن جي گنبذن ۾ به ڪي قدر اڏاوتي فرق آهي. ٻنهي مسجدن جي وچ تي مٿي چڙهڻ لاءِ ڏاڪڻ ٺهيل آهي.

احاطي جي ڏکڻ پاسي پوئين دور ۾ هڪ محرابي دروازو ٺاهيو ويو هو. جڏهن ته ان ئي چؤديواريءَ جي اتر اوڀر ڪنڊ تي هڪ گول مخرطي منارو آهي جنهن کي ماڻهو بندرگاهه جو ٻِلاٽو سمجهندا آهن. خود ڊاڪٽر داني به خيال ڏيکاري ٿو ته جيئن ته هي منارو درياهه جي ڪنڌيءَ تي آهي انڪري ممڪن آهي ڪنهن وقت اهو پهريداريءَ لاءِ به ڪم آندو ويو هجي. هي منارو به پڪين سرن جو ٺهيل آهي ۽ مٿانئس پلستر ٿيل آهي. هن وقت مناري جي حالت ڪافي زبون آهي، پر ان ۾ مٿي چڙهڻ لاءِ ڏاڪڻ جا نشان موجود آهن. ڪوشش ڪجي ته اڄ به مناري جي وچين منزل واري جهروڪي تائين چڙهي سگهجي ٿو. اهو جهروڪو ڪاٺ جي گهوڙين تي بيٺل هو. ان جهروڪي توڙي ڏاڪڻ جو رخ اولهه طرف مسجد واري پاسي آهي ۽ ان کي ونگ ڏنا ويا آهن. اهو به ممڪن آهي ته مسجد جو مؤزن ان جهروڪي ۾ بيهي اذان ڏيندو هجي. هي مخروطي منارو 50 فٽ اوچو ۽ پاڙ وٽ گهيري ۾ 72 فٽ آهي.

ڊاڪٽر داني هن مناري کي سکر واري مير معصوم شاهه جي مناري جي طرز جهڙو ڏسي ٿو جيڪو سن 1003 هه (1594ع) ۾ ٺهڻ شروع ٿيو ۽ 1027هه (1618ع) ۾ ٺهي مڪمل ٿيو هو.