پشو پاشا - ڪھاڻي

ڳا ٻارڙا کلڻ ۽ کيڏڻ لڳا. سادن سودن ماڻهن جي ھڪ سادي سودي اڏاوت کڙي ٿي ويئي. پورھيتن وڏي اتساھہ سان ھيءَ اڏاوت جوڙي ھئي، جنھن ۾ ٿڌيون ھيرون ٿي لڳيون ۽ کنڊون ۽ کير ٿي ورھايا. ھنن پنھنجن شخصي نفعن کي ڪٽي، ڌمڪ ھڻي، ھن اڏاوت جي پيڙھہ کي پڪو ۽ پختو ڪيو ھو. ان جو گارو، پگهر ۽ پيار سان ٺاھيو ھو. انساني محبت ۽ ٻَڌيءَ جي ھن سادي ۽ سھڻي ڪوٽ سان رئيسن گهڻا ٽڪر ھنيا، پر ڳوٺاڻا پنھنجي ھن تخليق جي بچاءَ ۾ سر ڏيڻ لاءِ تيار هئا. سچ تہ تخليق مئي تہ خالق مئو. نقش مُئو تہ نقاش جي ڇا ڪندو؟ گهر ڊٺو تہ سرون ۽ سروٽا ڪيئن رھندا. رھي ڇا ڪندا.

حيوانيت ڦٿڪڻ ۽ ڇڙيون ھڻڻ لڳي. وڏيرن ۽ وياج خورن، نانگن ۽ سانڊن وانگر ڳوٺاڻن جي ٻڌل ڪوٽ ۾ ڏرڙ ۽ کوٻڙا کوٽڻ گهريا، پر پِشـُو ۽ پئنچات سندن ڏند ٽوڙي ڇڏيا ۽ چنبا ڀڃي وڌا. ڀلا ڪير پنھنجي بھشت مان نڪري پرائي دوزخ ۾ ويندو! رئيسن ھٿ پير ھلائي ڇيھہ ڪيو، ۽ نيٺ وڃي شھرن ۾ پناھہ ورتائون. پِشـُوءَ جي طاقت ويئي وڌندي ۽ ڳوٺن جا ڳوٺ ويا سندس پيار ڀرئي پيغام جي لپيٽ ۾ ايندا. ماٿريون سبز ۽ سايون ٿي ويون. اناج ۽ ميوا جام ٿي ويا. پيار ۽ امن جون ھيرون ٿي لڳيون. انسانيت ٽڙندي رھي.

اخبارن وڏيون وڏيون سرخيون ڏنيون. ماڻهن ’جابلو شينھن‘ جا ڪارناما وڏي دلچسپيءَ سان پڙھيا. اديب ۽ عوامي ليڊر کيس ھيرو سڏڻ لڳا. رئيسن، سيٺين ۽ سندن حڪومتي ٻالڪن ۾ ٿرٿلو پئجي ويو. چي، ”پِشـُو باغي آھي، چور آھي، ڌاڙيل آھي، ڪافر آھي!“ رياست جو جاسوسي کاتو وٺ پڪڙ ۾ لڳي ويو. ائين اچي مڙيا، جيئن مکيون ڍونڍ تي. نوس نوس شروع ٿي ويئي. ھر خوشبوءَ کي خطرناڪ سڏيو ويو. ڪوڙيون رپورٽون موڪليون ويون. ويچارا رپيو روز کڻندڙ سپاھي ڀلا ڇا ٿي ڪري سگهيا، ڇا ٿي ڏسي سگهيا. ڪاغذي رپورٽن جي ڍِڳين مان ھڪ وڏي خيالي بدبدو ٺاھي، منھن بنائي، فوجي ڪارروائيءَ جو حڪم ڪيو ويو. مڪار ۽ ڪانئر نوابن پيار ۽ محبت جي ڪوٽ کي ڪيرڻ لاءِ ڀائرن کي ڀائرن سان ويڙھايو. پنھنجا پنھنجن سان ٽڪريا. وطن جا فوجي ڀائر ھڪ ھم وطن ڳوٺاڻي تي پلٽجي پيا. بي ضمير اخبارن وري بہ وڏيون سرخيون ڏنيون ۽ فوجي ڪارنامن جي ساراھہ ڪئي.

پِشـُو بي خبر نہ ھو. ھن کيت ۽ گهر ساڙائڻ نٿي گهريا. ھو کيتن جو ۽ ڦلن جو، مائرن جو ۽ سندن ٻچن جو رکپال ھو. ھن ڳوٺ وڃي مٿي لاھن تي ٻڌايا ۽ پوءِ پنھنجا ساٿي وٺي اڳڀرو وڃي لڪ جھلي بيٺو. رات جو وڳڙو، ڪاري ٻاٽ اونداهه ، پھاڙ ۽ پھڻ، پِشـُو ۽ ڳوٺاڻا، صدين جا ساٿي ۽ پراڻا حال ڀائي، ھڪ ٻئي جو ڏڍ ۽ اجھو ٿي ھڪ ئي دشمن جي مقابلي لاءِ ٻانھن ٻيلي ٿي بيٺا. جبلن ۽ ماٿرين جا اپايل جوان، رائيفلون کڻي پھڻن کي ڍال بنائي ڇپي ويھي رھيا.

آڌيءَ رات جو رياستي فوج اچي لانگهائو ٿي. جابلو جوانن ڌوڙيو لائي ڏنو. انسانيت ۽ حيوانيت جو ٽڪر ٿيڻو ھو سو ٿي ويو. صدين جا خشڪ پٿر رنڱجي لعل ٿي ويا. فوج ۾ ٻاڪر ڪٽو پئجي ويو. ھو ڀڳڙن وانگر ڀُڄڻ لڳا. انسانيت اڏول، بلند ۽ مٿاھين رھي. خريد ڪيل جسم، جسم جي ئي بچاءَ ۾ محو رھيا. لڪي ڇپي، پھڻن کي آڏ بنائي، سر جو سانگو رکي جوابي حملو ڪري ڏنائون. ڇتي ويڙھہ ڇڙي ويئي. فوجي بم پٿرن کي پٿون ڪري رھيا ھئا. گولين جي بوڇاڙ ۽ دونھين جا ڪڪر ھئا.

ڳوٺاڻي نازو، پاڻيءَ جي کلي ۽ بارود جو ٿيلھو کنيو، پٿرن ۽ پھڻن تي ڊوڙندي ٿي رھي. ھڪ ھنڌان ٻئي ھنڌ، ھر ھر ڦري پِشـُوءَ وٽ ٿي آئي ۽ وري ڪنھن زخميل جي دانھن تي ڀڳي ٿي ويئي. گولين جي مينھن ۾ سندس ھمت ۽ ھمدردي، سادگي ۽ سونھن، پيار ۽ فرض، کنوڻ وانگر تجلا ڏيئي رھيا ھئا.

گهمسان جي لڙائي ھلي رھي ھئي. پويون پھر ٿي چڪو ھو. پورھيت پورھيتن سان وڙھي رھيا ھئا. مزورن جو ٺاھيل بارود مزورن کي ساڙي رھيو ھو. سندن مشترڪ دشمن، ڪارو ۽ ڪوجھو، وڏين ڏاٺن وارو، شيطان مثل، دونھي جي ڪڪرن ۾، کڳيون ھڻي رھيو ھو. نٿي ڄاتائين تہ کارائيندڙ ۽ ڍڪائيندڙ ھٿ کي، نانگ وانگر ڏنگي رھيو ھو.

پِشـُوءَ پنھنجو بارود خلاص ٿيندو ڏٺو. ھن پنھنجا مُٺ جيترا ماڻهو مرندا ڏٺا. کيس کيت بچائڻا ھئا. مائرون ۽ آئندي جون اميدون بچائڻيون ھيون. انسانيت جو جھنڊو اوچو رکڻو ھو. نئون نياپو ڪنڊ ڪڙڇ ۾ پھچائڻو ھو. انسانيت جا پيغمبر سلامت رکڻا ھئا ۽ جنگ جاري رکڻي ھئي. سڀ ڳالهيون ڳڻي، ھن ھٽڻ جو حڪم ڏنو. رڳو ٿورڙا ساٿي پري پري ڪري بيھاريائين، جي رائفلون ڇوڙيندا رھيا. جيئن دشمن دوکي ۾ رھي. ٻيا ساٿي، خاموشيءَ سان زخمين کي کڻندا، غارن ۽ چُرن ڏانھن روانا ٿي ويا. ھاڻي اٺ نو جانباز وڃي بچيا. پِشـُو اشارن سان ھڪ ھڪ کي واپس موڪليندو رھيو. نيٺ وڃي ٽي ڄڻا رھيا. پِشـُو، نازو ۽ سندن ھڪ ويجھو دوست شيرل. ٽيئي ساٿي لاڳيتو جدا جدا ھنڌن تان گوليون ڇوڙيندا رھيا. رات، دونھون ۽ بارود جي باهه ! ٿڪ، زخم ۽ اُڃ ! پِشـُو، نازو ۽ شيرل وڙهندا رهيا ۽ هٽندا رهيا. اوچتو بارود ڦاٽو، چمڪاٽ ٿيو ۽ پِشُو بولاٽي کائي ڪريو. نازو ۽ شيرل ڀڄندا ويا. سندن گوليون ڇُٽڻ بند ٿي ويون. فوجي سپاهي زور ۽ شور سان وڌڻ لڳا. پِشـُوءَ جي زخمن مان رت ٺينڍيون ڪري وھڻ لڳو. نازو وائڙن وانگر ھيڏي ھوڏي ڏسڻ لڳي. آڱرين سان وھندڙ رت کي روڪڻ لڳي. وقت تيزيءَ سان سُسي رھيو ھو. پِشـُو ٽيڪون ڏيئي اٿي ويٺو. ھن آخرين نياپو ڏنو. چي، ”جنگ جاري رکجو، ڪارخاني وارن سان ضرور ملجو، فوجن ۾ پنھنجو پيغام موڪلجو!“ فوجي سپاھي مٿي چڙھي رھيا ھئا. باهه جو درياھہ وھي رھيو ھو. پِشـُوءَ نستن ھٿن سان بندوق کڻي پٿر جي ٽيڪ تي رکي. ھو مشڪيو. چي، ”نازو تون وڃ!“ نازوءَ جي زبان بند ۽ نڙي خشڪ ھئي. سندس اکيون ڦاٿل ۽ چپ ٿورا کيل ھئا. ھوءَ پئي سھڪي. ڪنڌ سان تڪڙو تڪڙو نھ، نہ ڪيائين. پِشـُوءَ رائفل کڻي ٺڪاءُ ڪيو. چي، ”مان بہ اچان ٿو!“ ھو وري مشڪيو ۽ شيرل کي آڱر سان اشارو ڪيائين. شيرل، نازوءَ کي ڪرائيءَ کان جھلي، مٿي جبلن جي چوٽيءَ ڏانھن ڀڳو. پِشـُوءَ جي روح کي جھٻي اچي وئي. ڀانيائين تہ سڏ ڪري نازوءَ کي پنھنجي پاسي ۾ ويھاري. نازو پٿرن تي گهلبي ۽ رھڙبي ويئي. سندس ڪنڌ پٺتي ھو، ۽ اکيون پِشـُوءَ ۾ ھيون. وڃي چوٽيءَ تي پھتا. پِشـُو پھڻ جي اوٽ ۾ گولي ڇوڙي رھيو ھو. فوج کيس وڪوڙي ويئي ھئي. سپاھي مٿس چڙھي ويا. نازوءَ ھنيانءُ ڦاڙي دانھن ڪئي . . . . پِشـُو! . . . . ڄڻ تہ آسمان ڏري پيو، جبل ڦاٽي پيا ۽ مائرن ڪيھون ڪيون. نازو سٽ ڏيئي پوئتي ڀڳي. پر شيرل جو مڙداڻو ھٿ کيس جبل جي ٻئي پاسي گهلي ويو. ڪنھن اونھي کوھہ ۾ پِشـُوءَ کان ڌار، اوندھہ ۽ انڌڪار ۾. پٿرن ۽ پھڻن، گلن ۽ ٻوٽن، مائرن ۽ ٻچن ھڪ گنڀير ۽ خاموش ماتم ڪيو. سون پگهرندو رھيو ۽ مَٺُ اڀامندو رھيو. فوج دمبھو ھنيو، يا علي! زخميل پِشـُوءَ کي ڪنداقن سان ڪُٽيو ويو. گهٽيل ۽ ٻوساٽيل پِشـُوءَ پنھنجي آخرين چال کيڏي. چي، ”منھنجا سڀ ساٿي مارجي ويا!“ فوج پنھنجي فتح تي ناز ڪندي، دڦ وڄائيندي، پِشـُوءَ کي گرفتار ڪري موٽڻ لڳي. وڏا وڏا ڀيانڪ پربت