پشو پاشا - ڪھاڻي

پِشـُو پـاشـا



رياست جي عدالت عاليه جون شوخ ۽ ڪرڙيون ڀتيون، شھر کان پري ٽڪريءَ جي ڀرسان اڏول ٿيون بيٺيون ھيون. عمارت جون ڊگهيون پٿريليون ڀتيون، ويڪرا چپٿرا منارا ۽ وڏا شاھي در، ٺھرائيندڙ جي ارادن ۽ منصوبن جو پورو پورو نقشو چٽي رھيا ھئا. ٽڪريءَ جي اوچائي، عمارت جي بي رخي ۽ وچ واري پوٺي جي رکائي ڄڻ تہ پاڻ ۾ ٻٽ ٿي، ڄاڻي واڻي ھن انصاف جي گهر کي عام بستيءَ کان ڇني ڌار ڪري رھيون ھيون. ويتر ڪارو لوھي ڪڙن وارو غير ملڪي جهنگلو ڄڻ تہ مڪون الاري دڙڪا ڏيئي رھيو ھو.

ھن عدالت عاليه ۾ ملڪ جي قانون جي ڀڃ گهڙ ڪري چِٻي، چِٿي، فتوائون ثابت ڪيون وينديون ھيون. ھت قانون جي تشريح ٿيندي ھوئي. قانون کي وٽ- وڪڙ ۽ وَر ڏنا ويندا ھئا. اھي چٻيل، چٿيل ۽ مروٽيل سروٽيل قانون معصوم شھرين جي مٿان پنجوڙ وانگر اڇلايا ويندا ھئا. لوھي جھنگلي ۾ جڪڙيل ۽ پٿر جي ديوارين ۾ بند ٿيل دماغن جا گول مول جملا ڳوٺڙن، ماٿرين ۽ چراگاھن جي کليل ھوائن ۾ ڏنڊي جي زور سان ھلايا ويندا ھئا. عدالت عاليه جي چوٽين مان اھي قانونن جا زنجيرن جي نڪري، وڃي ملڪ جي سرحدن ۾ کپندا ھئا ۽ سڄو ملڪ زنجيرين جي ڪڙن ۾ جڪڙجي لوھہ ٿي ويندو ھو.

اڄوڪي ڏينھن عدالت عاليه جي ٻاھران حشام ماڻهن جا اچي گڏ ٿيا ھئا. ڊگهين ڏاڙھين ۽ ڊگهن وارن وارا ٽاڪرو جوان، ڄڻ تہ الائي ڪٿان اچي ڪڙڪيا ھئا. گرم ھوا ۽ لَڪ جي ڪري سڀني جون ٻُٽون ٻڌل ھيون. سندن اکيون ڳاڙھيون ۽ سندن زبانون خاموش ھيون. سندن اندر ۾ اڌما ھئا. ڪوسي جھولي ور ور ڪري عدالت عاليه جي ڀتين سان ٽَڪر پئي کاڌا.

ان ڏينھن”جا بلو شينھن “تي ڪيس ھلڻو ھو. سچ پچ بہ شينھن جھڙو مڙس ھو. ڊگهو ۽ قداور، لڱ مروڙ، رڪ جھڙو چيڙھالو. سندس ڏاڙھي، مٿي ۽ مڇن جا وار ڪڪا ھئا. سندس سڄي بدن تي ڀُوري بَجِ ھئي. مائٽن سندس نالو ” پِشـُو “ رکيو ھو، پر جابلو ماڻهو کيس ” پِشـُو پاشا“ ڪري سڏيندا ھئا. سندس ڇاتي ويڪري، ٻانهون مضبوط ۽ ڳچي مضبوط ۽ ڳچي ڀريل هئي؛ ٽنگون جهڙا پيل پاوا، سندس ڪارين اکين مان شوخي، ضد، ارڏائي، صاف گوئي ۽ لاپرواھي ظاھر ظھور ڇُلڪي رھيون ھيون.

عدالت ۾ غير معمولي چرپر ھئي. سپاھين جي اچ وڃ، ھٿيارن جي ڇڻ ڇڻ، قانون دانن جا ڪارا جبا ۽ اڇا ڪالر- ڀوتن وانگر اچ وڃ لڳي پيئي ھئي. پوليس عملدار، شاھدن کي وري وري سمجھائي ۽ سيکاري رھيا ھئا. عدالت جي ڀتين جي اوٽ ۾ سڀني جي سامھون کليو کلايو، دڙڪن ۽ دٻاون جي ڌم ۽ اکرن جي ڀڃ ڊاھہ ٿي رھي ھئي. ڏٺو وائٺو ثابتيون ٺاھيون ۽ بنايون ٿي ويون. قانون جا رکپال قانون کي مروڙي ۽ گُهٽي رھيا ھئا. ائين ٿي ڏٺو تہ عدالتي مشينريءَ جي ھڙني پرزن انصاف کي ڪھڻ لاءِ ٻڌي ڪئي ھئي.

جج صاحب واري ٿلھي تي، وڏي گنبذ ھيٺيان، ھڪ وڏي اڌ گول ميز رکيل ھئي. ان جي پٺيان ھڪ ڊگهي، ٽيڪ واري ڪرسي، جنھن جي مٿان فضليت ماب جو فوٽو ٽنگيل ھو. ميز تي وڏن وڏن ٿلھن ڪتابن جون ڍِڳيون ۽ ڀر وارن ڪٻٽن ۾ اڪيچار ڪتابن جون قطارون ھيون. اوچتو چوبدار ”خبردار“ پڪاريو- ۽ ھڪ ننڍڙو سنھڙو جج ھڪ ننڍڙي بند دروازي مان نڪري، وڃي ڪرسي ۾ پيو، ڄڻ تہ ڪرسي ۽ ميز سندس بدن کي ڳڙڪائي ويون ھيون، ۽ ڪتابن کڻي ڳٿڙ کان جھليو ھئس. ھن اکيون مچڪائي، ھيڏي ھوڏي نھاريو، ڪجهہ ڪاغذ اٿلايا ۽ ” پِشـُو “ کي مخاطب ٿيو، ” ڇا، توسان ناحق آھي؟ ڇا ڦاسايو ويو آھي؟“ پِشـُوءَ کي ڄڻ تہ باھہ وٺي ويئي. ٽپو ڏيئي اٿيو- چي،“ ناحق آھي توسان، ڦاٿل آھين تون! “جج صاحب کان ڌرڙي نڪري ويئي، ڄڻ تہ سندس راز فاش ٿي پيو ھو. وائڙو ٿي جوابدار ڏانھن ڏٺائين، ڪتابن ڏانہ ڏٺائين، فضيلت ماب جي فوٽوءَ ڏانهن ڏٺائين، عدالت جي ڊگهين ديوارين ڏانھن ڏٺائين، ۽ ان ننڍڙي دروازي ڏانھن ڏٺائين جتان پاڻ ڪُئي وانگر نڪتو ھو.

پِشـُوءَ جي اھا ننڍي ھوندي کان ئي عادت ھئي، جيڪي چئبو ھوس، سو وري ڦھڪائي ڏيندو ھو ۽ وري ان جي ابتڙ ڪري ڏيکاريندو. ننڍي ھوندي کيس چوندا ھئا، ”تون شڪر گنج واري چوٽيءَ تي اصل ڪونہ چڙھي سگهندين!“ بس پِشـُو چڻنگ ٿي ويندو- چي، ”تون ڪونہ چڙھي سگهندين!“ پوءِ تہ سڀني جي ڏٺي، ڇلانگ ڏيندو، ريڙھيون پائيندو، لٽڪندو، وڃي چوٽيءَ تي پھچھندو ھو. وري سھڪندو لھندو، لھڻ سان لُوھہ ڪيو، ان ماڻهوءَ تي ڪاھيو ايندو. ڀائيندو تہ کيس دسي، ڪيرائي، گُهٽا ڏيئي، چوي تہ ”ڏٺئه! تون ڪونہ چڙھي سگهندين!“

سندس اٿڻ ويھڻ، کائڻ پھرڻ، ڳالهائڻ ٻولھائڻ سڀ کھرو ھو. جيڪي آيس، منھن تي وھائي ڏيندو. مڙڻ وارو مڙس ئي نہ ھو. ھڪ دفعي، ھتو تتو، رئيس گل خان جي اوطاق وٽان لنگهيو. اُڃ کان ساھہ ٿي ويس. نہ ڪيائين ھم نہ تم، سڌو وڃي رئيس جو گلاس کنيائين. سڀني گهڻو ئي ”متان! متان“! ڪيس، پر ھيءُ يار ٻہ ٽي گلاس چاڙھي ويو. اتي ئي گلاس اونڌو ڪري چيائين تہ ”ادا ڇو، ڪو چُھڙي جو گلاس ھو ڇا؟“

پِشـُو قدرت جي ھڪ اڻ گهڙيل تخليق ھو. ننڍي ھوندي کان ئي ڇيڳرو، الڙ ۽ ارڏو ھوندو ھو. ھو پھاڙن ۾ ڄائو ۽ پھاڙن ۾ پليو، بس پھاڙ ھئا، پٿر ھئا، ۽ پِشـُو ھو. اُڀا اُڀا جيئرا جاڳندا پَـھڻ. رڍون ۽ پِشـُو بہ ڄڻ تہ چرندڙ پرندڙ پھڻ ھئو. پھڻن جي پيٽ مان نڪتل تازا ٻچڙا! پھڻن جي اوٽ ۾ ۽ پھڻن جي مٿان وتندا ھئا ڊوڙيندا ۽ ٽپندا. ائين ٿي معلوم ٿيو تہ پھڻ، پِشـُو ۽ رڍون ھڪ ئي شئ ھئا، ھڪ ئي ھوا ھئي، ھڪ ئي زمين، ۽ ھڪ ئي پاڻي- جنھن ھزارن ورھين کان ھن ماٿريءَ ۾ ماڻهو، مال ۽ اَن پئي پيدا ڪيا.

پِشـُو ائين وڌيو جيئن ڪو خشڪ جابلو ٻوٽو پٿرن مان ڦاٽي نڪتو ھجي. ڳاڙھو پٿريلو رنگ، ڀورا جھنڊولا وار. گليليءَ سان وتندو ھو پٿر چُٽيندو ۽ ٻٽير ماريندو، ھڪ جيڏن سان وڙھندو ليٽندو، ليٿڙندو ڀڄندو ۽ ڊوڙيندو. ڏسندي ڏسندي، جوان ٿي ويو تہ بہ جھڙو ٻار!

پِشـُوءَ جي ذري ذري مان زندگيءَ جا آثار پيا ٽپڪندا ھئا. اصل ماٺ ڪري نہ وھندو. ڪنھن کي چَڪ، ڪنھن کي چھنڊڙي، ڪنھن کي رھڙ، ڪنھن کي چھڙ. پيو اڇلون ڏيندو ۽ ڇلڪندو. سندس اکيون پيون چمڪنديون ھيون. پورھئي مان مزو پيو ايندو ھوس.

رحمدل بہ ھڪڙوئي ھو. پاڻ ڏي مھڙ ھونديس، تہ جھٽ پشيمان ٿيندو. ھڪ ڏينھن ماءُ کي گهٽ وڌ ڳالهيائين. پوءِ تہ ڳوٺ ڇڏي ڀڄي ويو. سڄو ڏينھن گهر نہ آيو. وتيو لَڪن ۽ ٽَڪرن ۾ ھلندو. لڙيءَ اڌ رات جو گهر آيو. ماڻس اوسيڙي ۾ چلھہ تي ويٺي ھئي. چلم ٺري ويئي ھئي. پِشـُو ماٺ ماٺ ۾ چلم تيار ڪري، نڙ آڻي ماءُ کي ڏنو ۽ ڀر ۾ ويھي رھيس. ماڻس سندس وارن ۾ آڱريون ڦيرڻ لڳي ۽ پِشـُو سندس پاسي ۾ سمھي پيو.

پِشـُوءَ پيار بہ ڪيو. رئيس جي نياڻيءَ گلناز سان. اکيون چار ٿي ويس. سندس لڱن ۾ سيسراٽ پئجي ويا. ڳلن ۾ ڪوساڻ ۽ وار وار ۾ لَھس. بت بنجي ويو. زندگيءَ وھڪرو جو سندس لڱن ۾ پيو سرڪندو ھو، يڪا يڪ بند ٿي ويو. ھن جي طبعيت جو وٺ پڪڙ وارو طوفان ويڙھجي سيڙجي، ننڍڙو ٿي، وڃي ڪنھن ڪنڊ ۾ لڪو. ڏينھن جا ڏينھن، اڪيلو ئي اڪيلو، بستي کان ٻاھر سڪل وڻن ھيٺيان خشڪ گاھہ لتاڙيندو وتيو. سياري جون ٿڌيون ھوائ�