پتڻ تي سرڪاري ٻيڙيءَ جو آسرو

پتڻ تي سرڪاري ٻيڙيءَ جو آسرو

ان جو منھن جنڊ ڏانھن ۽ سنڌي ماڻهن جو زندگيءَ جو انھن سڀني سختين ڏانھن جيڪي جنڊ کان مختلف ڪو نہ آهن. آهي سختيون سنڌ جي سيني مان ٿوهرن ۽ ديوين وانگر پاڻمراديون ڪو نہ ڦٽيون آهن، اهي سختيون خدا نہ، پر خدائي فوجدارن جي پاليسين سبب خدا جي مخلوق تي مڙهجي ويون آهن... ۽ هاڻي اهو حال آهي جو ”هڪ سسئي، ٻيا سور، وڃن پٽيندا پاڻ ۾!“

هڪ سنگتيءَ چيو، ”سنڌي ماڻهن ۾ مقابلي جي صلاحيت ڪونھي!“ ڪجھہ اهڙي ئي ڳالھہ ڪجھہ مهينا اڳ جنرل پرويز مشرف ڪئي هئي تہ سنڌي خلق جو رت ٽهڪي اٿيو هو. ملامت ڪنھن کي بہ ڪو نہ وڻندي آهي! خود انھن کي بہ نہ جيڪي ملامتن جو ڪاروبار ڪندا آهن. سنڌي ماڻهو بہ گوشت پوست جي ۽ ايذاءَ محسوس ڪندڙ مخلوق آهي، ۽ ان کي بہ پنھنجي عزت نفس جي پاسداري ڪرڻي آهي.

جنرل مشرف جي بدران اها ڳالھہ سنڌي قوم جو ڪو محبوب قومي اڳواڻ ڪري ها تہ ان ملامت کي خود تنقيدي عمل جو مثبت حصو قرار ڏنو وڃي ها!.... پر ڇاڪاڻ تہ اها تنقيد ڪنھن اوپري طبقي مان آئي، بنا ڪنھن رک رکاءِ ۽ بيدرديءَ سان ڇوڏا لاٿا ويا، ان ڪري ماحول تپي ويو ۽ دلين اندر وقتي طور ٺري ويل آڳ جي بچيل خاڪ هيٺان دٻيل چڻنگ ٻيھر ڀڙڪو کاڌو!

جنرل صاحب جي ان تنقيد کي پاڻ اهو چئي رد ڪري سگهون ٿا تہ جنھن رياست ۾ وسيلن جي ورڇ منصفاڻي نہ هجي، ان رياست جي حاڪمن کي بي پھچ عوام تي تنقيد، ڪاوڙ ۽ ٺٺولي ڪرڻ جو ڪو بہ حق ڪو نہ آهي! الله سائينءَ سنڌي ماڻهن جا پتلا ڪنھن پست ۽ ڦٽڪاريل مٽيءَ مان ڪو نہ جوڙيا هئا، انھن جي خمير ۾ ڪا بہ خرابي يا ”نالائقي“ ڪو نہ آهي. دراصل، نالائقي ان سرشتي ۽ سرشتو هلائيندڙن جي آهي، جن سنڌ واسين کي، خاص ڪري سنڌ جي ٻہراڙين کي اڳتي وٺي ويندڙ رستو ڏنو ئي نہ آهي، بلڪه رستا روڪ ڪئي آهي.

سنڌ ۾ ڇا نہ آهي؟ پر سنڌين لاءِ ڇا آهي؟ جيڪي بہ ڪجھہ آهي، ان مان سنڌي قوم کي عملي طرح ڇا پھچي سگهيو آهي؟ تنقيد ڪرڻ سولي ڳالھہ آهي، ايئن تہ چاچو پنھون بہ سڄي شهر کي بنا ڪنھن حساب ڪتاب جي گهٽ وڌ پيو ڳالهائيندو رهندو آهي. سنڌ ۾ اٽڪل ٻہ درجن يونيورسٽيون تہ آهن ۽ انھن مان هر سال اندازن اڌ لک شاگرد ڊگريون وٺي نڪرن ٿا ۽ پوءِ در در تي نوڪرين لاءِ ايئن ٿا ڦرن ڄڻ ڪنھن هندستاني آشرم جا ڀڪشو ان پنڻ نڪتا هجن! شرم اچڻ گهرجي ان سماج کي، جنھن ۾ ماڻهو روزگار ڳولي نہ سگهي!

نيٺ اهي بيروزگار نوجوانن جا لشڪر ڪيڏانھن وڃن؟ ملڪ ۾ ترقي ۽ روزگار جا رستا بند هوندا تہ خلق ڪيڏانھن ويندي؟ پھرين ڳالھہ تہ ان تعليم يافتہ لشڪر ۾ سنڌي ماڻهوءَ جي شرح گهٽ آهي، ٻيو اهو تہ سنڌي ماڻهن کي مليل تربيت جو معيار اهو نہ آهي جيڪو سنڌ ۾ رهندڙ غير سنڌي قومن کي مهيا ڪيو ويو آهي، ٽين ڳالھہ اها تہ اهو سڀ ڪجھہ ڪنھن اتفاق سان نہ ٿيو آهي بلڪه ايئن محسوس ٿئي ٿو تہ رياست جي آقا طبقن ايئن باقاعدي رٿابنديءَ سان ڪيو آهي توهان ئي ٻڌايو تہ آخر اهو ڪھڙو شعبو آهي جنھن ۾ سنڌي خلق کي اڳتي وڌڻ جو واقعي رستو ڏنو ويو آهي؟ جيئن وڏا ٽرالر سوڙهن رستن تي قبضو ڄمائي ننڍين گاڏين کي اڳتي وڌڻ کان جهليندا آهن، سنڌين سان بہ بلڪل ايئن ٿيو آهي.

هر نئين سرڪار روزگار جا موقعا فراهم ڪرڻ جا ڪوڙا واعدا ۽ ڪوڙا اعلان ڪري ٿي پر عملي طرح هر سال فقط سنڌ صوبي ۾ ئي اڌ لک کن پڙهيل ۽ بيروزگار نوجوانن جو فصل تيار ٿئي ٿو. اها سچ پچ حيرت جي ڳالھہ آهي تہ هيڏي شديد بيروزگاريءَ واري حالت ۾ بہ خلق ماٺ آهي، خبر نہ آهي تہ هنن کي اهڙي ماٺ ڇو لڳي آهي؟ انھن جي اکين ۾ بک ۽ بي وسي تہ نظر اچي ٿي پر جوش ۽ جولان گم آهي. شايد اها بہ نڍال معاشري جي هڪ نشاني آهي.

منھنجي پراڻي راءِ اها آهي تہ جنھن ماڻهو سرڪار مان اميد رکي، ان جو سر ويو! ڇو تہ هاڻي هو قيامت تائين مٿي تي اميد جي ڳنڍ رکي هيڏانھن هوڏانھن پيو تڪيندو. جنھن ماڻهوءَ کي سرڪار مان همدرديءَ جي توقع آهي اهو نئين دور جو بودلو بادشاھہ آهي. اسان جون سڀ سرڪارون ۽ انھن سرڪارن ۾ ويٺل صاحب ڪڏهن بہ عوام جي سادين خواهشن کي موٽ ڏيئي ڪو نہ سگهيا آهن ۽ نہ وري ڏيڻ چاهين ٿا. توهان ڀلي تہ في الحال ان راءِ سان سهمت نہ ٿيو پر توهان جيئن جيئن ان تي غور ڪندا تيئن تيئن توهان بہ چوندا تہ واقعي ڪنھن نادان شخص ديوانگيءَ ۾ ڪا درست ڳالھہ ڪئي هئي.

سرڪار مان پاڻ کي تہ ڪا بہ اميد ڪو نہ آهي، نہ ئي ڪا اميد رکڻ مناسب آهي جيئڻو تہ اسان کي آهي، جيئڻ جو سامان بہ اسان کي کپي، ان ڪري جيئڻ جو جتن ۽ رستو بہ پاڻ کي ڪڍڻو پوندو. جيڪي صاحب هن قوم کي ٿڪائي مارڻ چاهين ٿا انھن ڏانھن رحم طلب نگاهن سان ڏسڻ مان ڪجھہ بہ حاصل ٿيڻو نہ آهي. اسان وٽ سرڪار جو هڪ ئي ڪم هوندو آهي، عوام کي مايوس ڪرڻ! پر شڪر آهي تہ سرڪار جي اها سڄي خواهش بيڪار ثابت ٿي ۽ ماڻهو زندھہ آهن ۽ ان بدحالي ۽ مايوسيءَ جي حالت ۾ بہ فاقه مستيءَ ۾ مگن آهن. اها ٻي ڳالھہ آهي تہ ڪي نوجوان ۽ ڪراڙا فاقن جي مستي نہ سهي سگهيا ۽ آپگهات جو رستو وٺي معاشري مان ”واڪ آئوٽ“ ڪري ويا ۽ ڪي جوشيلا جوان ان گائيڊيڊ ميزائيلن وانگر ضابطن مان نڪري ٻٽ ٻڌي ڌاڙيل ۽ بدمعاش ٿي ويا.

سرڪار جيڪو ڪم ڪاميابيءَ سان ڪيو، سو اهو تہ ماڻهن جي ڪا بہ حقيقي تنظيم ٺھڻ نہ ڏني... ۽ ليفٽ يا رائٽ توڻي اعتدال ۾ جيڪا بہ تنظيم ٺھي، ان کي شيشي جي گلاس وانگر ڇيھون ڇيھون ڪري ڇڏيو. سرڪار جيڪو ٻيو ڪم ڪري سگهي، سو اهو تہ عوام لاءِ خوشحالي ۽ امن جو رستو نہ کلي نہ کليو ۽ سرڪار جيڪو ڪم بلڪل نہ ڪري سگهي سو هو عوام کي پاڻ سان کڻي هلڻ!

انھن حالتن ۾ اسان کي ڇا ڪرڻ گهرجي؟ ڇا سرڪار جي آڏو ڀڪشوئن وانگر ڪشڪول جهلي قيامت تائين بيٺا رهون؟ ڇا درياھہ جي ٻيھر وهي اچڻ جي انتظار ۾ پوکيءَ جون سڀ مندون وڃائي ڇڏيون؟ ڇا سرڪار جي انتظار ۾ نئين نسل کي جهالت جي رڃ ۾ رلڻ لاءِ ڇڏي ڏيون؟ ڇا سرڪاري نوڪرين جي آسري ۾ عمر وڃائي ڇڏيون؟ ڇا ايئن ڪري سگهجي ٿو؟ سرڪار، جيڪا عوام لاءِ عوام مان، ۽ عوام جي نہ آهي، ان مان ڪا چڱي توقع ڪيستائين رکي سگهجي ٿي؟ سنڌي قوم کي بہرحال، موجود حالتن مان ئي گس ڪڍڻو پوندو!

انسان کي اڳتي هلڻو آهي، روٽيءَ لاءِ سرڪاري لنگر جو انتظار نٿو ڪري سگهجي. هر ڀيري صدائن تي روٽي نہ ملندي آهي. لاهوت ڏانھن سرڪاري بس نہ ٿي وڃي، تہ نہ وڃي! ڪا ٻي سواري ڳولبي. اها بہ نہ ملي تہ پيرين پنڌ ڪبو! سرڪار جو ڪم آهي آسرا ڏيڻ، سا پيئي ڏيندي. ڍنڍور چين جو ڪم آهي ڏوڪڙن تي ڪوڙ جو ڍنڍورو ڏيڻ، ۽ ڪوڙ کي سچ ثابت ڪرڻ اهي پنھنجو ڪم ڪندا رهندا. خلق کي فقط ايترو ڪرڻو آهي تہ ڪوڙن ڍنڍورن کي ٻڌو اڻٻڌو ڪري ڇڏي ۽ پنھنجي جيئڻ جو سامان پيدا ڪرڻ لاءِ پاڻ پتوڙي!

ڪو وقت هو جڏهن ماڻهو قسم کڻندا هئا تہ آزاد شهري ٿي رهنداسين! ٻن وقتن جي ماني پگهر پورهئي سان ڪمائبي پر سرڪار جا نوڪر نہ ٿينداسين! نوڪري ڪرڻ گهٽتائي ليکبي هئي پوءِ الائي ڪھڙو واءَ وريو جو هر ماڻهو سرڪار جو نوڪر ٿيڻ لاءِ آ