پاڪستان ۾ بي رحم سياسي مفادن جي جنگ

اڱارو 20 اپريل 1999ع

آئينو روزاني سچ ڪراچي

پاڪستان ۾ بي رحم سياسي مفادن جي جنگ

’اڄ تون جبل ڏسي رهيو آهين ۽ سمجهين ٿو تہ اهي تمام مضبوطيءَ سان کتل آهن ۽ اهي ڪو نہ لڏندا پر اهي ان وقت بادلن وانگر اڏامندا جڏهن قدرت پنھنجو ڪرشمو ڏيکاريندي!‘ هي سٽون قرآن شريف جون آهن (سورہ نمل-27 آيت 88) ۽ فيض احمد فيض يا حليم باغيءَ جون ڪو نہ آهن ۽ اسان ڏٺو تہ اٽل بہاري واجپائيءَ جي حڪومت ڊهي پئي! ۽ اسان ڏٺو تہ پيپلز پارٽي هڪ اهڙي بحران ۽ پنجوڙ ۾ ڦاسجي وئي آهي جو وري ڪو قدرت جو ڪرشمو ئي ان کي ان پنجوڙ مان ڇڏائي سگهي ٿو. عوام جي طاقت بہ قدرت جو ڪرشمو هوندي آهي، فوج جي طاقت جي باري ۾ اڃا مون کي شڪ آهي.

اسان اهو بہ ڏسي رهيا آهيون تہ حڪومت پاڪستان احتساب بئنچ جو فيصلو اچڻ شرط محترمہ ڀٽو ۽ سندس ڪٽنب جا اثاثا ضبط ڪرڻ جي حڪم کي لڳي وئي آهي ۽ کين باقاعدي نااهل قرار ڏيڻ لاءِ ٻيون ‘ضروري‘ ڪوششون شروع ٿي ويون آهن! اها ٻي ڳالھہ آهي تہ محترمہ لاءِ اڃا اَپيل ۽ ٽَپيل جا رستا کليل آهن.’قدرت جي ڪرشمن‘ تي ڪنھن کي اعتبار هجي يا نہ هجي! تاريخ جا ڪرشما اسان پنھنجي زندگيءَ ۾ ڏسي چڪا آهيون!

ڇا اسان ڪو نہ ڏٺو تہ ملڪ جو سڀ کان طاقتور وزيراعظم ڦاسي چڙهي ويو؟ ڇا اسان ڪو نہ ڏٺو تہ وقت جوسڀ کان وڏو ڊڪٽيٽر بہاولپور هوائي حادثي ۾ ’غائب‘ ٿي ويو. ڇا اسان ڪو نہ ڏٺو تہ گاھہ تي گذارو ڪندڙ قومون ايٽمي طاقتون بڻجي ويون آهن ۽ ڇا اسان ڪو نہ ڏٺو تہ فلسطين ۽ ڏکڻ آفريڪا آزاد ٿي ويا ۽ ڇا اسان ڪو نہ ڏٺو تہ سوويت يونين ٽڪر ٽڪر ٿي ويو.... “اڄ تون جيڪي جبل ڏسي رهيو آهين ۽ سمجهين ٿو تہ اهي تمام مضبوطيءَ سان کتل آهن ۽ ڪو نہ لڏندا..... اهي بادلن وانگر اڏامي ويندا، جڏهن قدرت پنھنجو ڪرشمو ڏيکاريندي!“

واجپائي واهگه تي ميان صاحب سان ڀاڪر پائي موٽي ويو ۽ شمله ٺاھہ کي ”اعلان لاهور“ سڏيو ويو؟ ڪھڙو فرق پيو؟ اڄ ڀٽو ۽ اِندرا بہ ڪو نہ آهن، اڄ واجپائي: ”اڌارو“ ويٺو آهي ڪير ٿو ڄاڻي تہ ميان صاحب جيڪو اڄ ڪالهوڪي اٽل بہاريءَ وانگر اٽل جبل ٿو ڏسجي، هن لاءِ سڀاڻي جي تاريخ ۾ ڇا لکيل آهي؟ حڪومت پاڪستان ڪوشش ۾ آهي تہ جيترو جلد ٿي سگهي، بلڪه جيڪڏهن ٿي سگهي تہ ٻن ڏينھن ۾ بينظير ۽ آصف جون پارليامينٽري نشستون ختم ٿي وڃن، ٿي سگهي ٿو تہ ايئن ٿي بہ وڃي، پر وقت جو وهڪرو پاڻي جي وهڪري ۽ هوائن جي ڇل جھڙو هوندو آهي جيڪو جبلن جا نقشا بدلائي ڇڏائيندو آهي، آئون ڪنھن وڏي ڪرشمي يا انقلاب جي ڳالھہ ڪو نہ پيو ڪيان فقط ارتقا جي عمل ڏانھن ڌيان ڇڪائي رهيو آهيان.

پاڪستان جي مفادن تي گهري نظر رکندڙ صاحب چڱيءَ طرح ڄاڻن ٿا تہ پاڪستان جي سياست جي ڏور آمريڪا وٽ آهي. ڳالھہ، توهان کي وڻي يا نہ وڻي پر اها حقيقت آهي تہ اسلام آباد جي سياسي آزادي آمريڪا جي ڪنھن رياست وانگر ئي آهي جتي رياست هاءِ متحده پنھنجي مرضيءَ جو نائب پنھنجي مخصوص طريقه ڪار سان مقرر ڪندي آهي. ڇا پاڪستان جي تاريخ ۾ لکيل ڪو نہ آهي تہ پاڪستاني سياستدان ڪھڙي ملڪ جي سڀ کان گهڻي ياترا ڪندا آهن؟ ۽ ڪھڙي ملڪ جا خاص عيوضي پاڪستان ۾ ايندا آهن؟ ڇا اسان نٿا ڏسون تہ رياست هاءِ متحده جا سينيٽر پاڪستان جي سياست تي ڪيتري قدر اثر انداز ٿيندا آهن.

ڳالھہ اڄ جي ناهي، اها 48-1947ع جي ڳالھہ هوندي جڏهن وزيراعظم پاڪستان لياقت علي خان کي روس جي دوري جي دعوت ملي هئي پر هن آمريڪي سفير جي چوڻ تي اها دعوت رد ڪري ڇڏي ۽ پاڻ آمريڪا هليو ويو هو. ان جو نقصان ڪنھن کي ٿيو؟ تاريخ ٻڌائي ٿي تہ هندستان جو پرڏيھي کاتو هڪدم روس دوستيءَ ۾ جنبي ويو ۽ اڌ دنيا جيڪا روسي ڪئمپ ۾ هئي هندستان لاءِ مارڪيٽ بڻجي وئي ۽ دنيا اهو بہ ڏسندي رهي تہ روس هندستان ۽ پاڪستان جي جهيڙي ۾ هر ڀيري پنھنجو ويٽو پاور هندستان جي حق ۾ استعمال ڪيو.

لياقت علي خان ايترو طاقتور وزيراعظم بہ ڪو نہ هو جو هو پنھنجي سر آمريڪا سان سنگت رکڻ واري فيصلي تي عمل لاءِ نڪري پيو هجي! معاف ڪجو اڄوڪو ڀاري مينڊيٽ وارو ميان صاحب بہ ايترو طاقتور ڪو نہ آهي جو ايئن ڪري سگهي!

واجپائي ويو تہ ڇا ٿيو؟ سونيا گانڌي ايندي جنھن جي اچڻ جا امڪان في الحال ڪو نہ آهن تہ ڇا ٿي پوندو؟ ”ادو مئو، ادي ڄائي اسان اوتري جا اوترا!“ ڪشمير جي ماٿري گنگا، ستلج ۽ پنجاب جا ٻيا درياھہ جيڪي مسئلي جي اصل جڙ آهن، اهي تہ حل ڪو نہ ٿيندا؟ ڇڏيو ان ڳالھہ کي! هندستان ۽ پاڪستان جو جهيڙو هاڻي ڍونڍ ٿي ويو آهي. ڍونڍ يا تہ ڳجهون کڻنديون آهن ۽ يا وري ان تي ٻہڙا.... وڙهندا آهن. شايد تاريخ ئي اهو ڍونڍ وقت جي ڀنگين هٿان کڻائي! اسان کي خبر ناهي تہ اهي ڪھڙا ڀنگي هوندا جيڪي اهو خير جو ڪم ڪندا، تاريخ ڄاڻي ۽ ان جا ڪرشما!

پاڪستان جي اندروني بحران تي پنجاب وارن جي راءِ آهي تہ هاڻي سياسي جنگ عدالت کان ٻاهر ٿيندي. پر، اهو ڪير ٻڌائي سگهندو تہ سياسي ڪرڪيٽ جي نئين پچ ڪھڙي صوبي جي ڪھڙي شهر ۾ هوندي ۽ رانديگر ڪير هوندا؟ متحده جي ”سنڌ پاليسي“ تہ صاف ظاهر ٿي وئي. متحده وارن، مخالف ڌر جي اڳواڻ محترمہ ڀٽو کي مليل سزا تي پنھنجي پارٽيءَ کي ”غير جانبدار“ رهڻ جي هدايت ڪئي ۽ نوٽ ڪيو ويو تہ آچر 8 اپريل( نئين هجري سال جو پھريون ڏينھن پھرين محرم 1420ھہ) تي سڄي سنڌ ۾ احتجاج ٿيو،سواءِ ڪراچي جي!

آئون ڪو نہ ٿو چوان، ڪراچيءَ جي تاريخ ٻڌائي ٿي تہ لياقت علي خان مرحوم کان ميان الطاف حسين تائين ڪراچيءَ جي ”سياسي لائين“ سنڌ جي ٻہراڙيءَ کان بالڪل ابتڙ رهي آهي (ڄڻڪ هندستان ۽ پاڪستان هجن) اها وڏي بدقسمتي آهي جيڪا 1947ع واري ورهاڱي سبب سنڌ کي نصيب ٿي آهي. هاڻي، بہ جڏهن متحده وارا مسلم ليگ کي آخري حد تائين سياسي مخالف سمجهي رهيا آهن، تڏهن بہ سندن دل ۾ پيپلز پارٽي لاءِ ڪو بہ عملي توڻي سياسي سهڪار ڪو نہ آهي. ايم ڪيو ايم بہ شايد ”پونم“ ڏانھن ڏسي رهي آهي ۽ پونم وارن کي بہ وفاقي حڪومت جي خلاف ڪا اهم اتحادي طاقت گهرجي. ٿي سگهي ٿو تہ پونم ۽ متحده بہ پاڻ ۾ گڏجي پون.

......۽ هوڏانھن محترمہ وٽ پڻ ان کانسواءِ ڪو ٻيو رستو نہ آهي تہ هوءَ هر هڪ سطح تي وڙهي. هن عالمي سطح تي ”پاڪستان ۾ جمهوريت بچايو“ خط موڪليا آهن ۽ ملڪي سطح تي جدوجهد لاءِ لنڊن ۾ چوي ٿي، ”پونم ۽ ايم ڪيو ايم سان اتحاد جلد ٿيندو... آئون عوام جي حقن لاءِ ڦاهي کائڻ لاءِ بہ تيار آهيان. آئون ملڪ کي بچائڻ لاءِ اهم فيصلو ڪرڻ واري آهيان. پاڪستان جي چئني صوبن سان هڪجھڙا سلوڪ ٿيڻ گهرجي.“

ايم ڪيو ايم ۽ پيپلز پارٽيءَ جو پاڻ ۾ پراڻو وير آهي. پر ”پونم“ جو پليٽ فارم شايد کين حب علي يا بعض معاويہ ۾ هڪ هنڌ تي آڻي سگهي! محترمہ جيڪو اهو فيصلو ڪرڻ واري آهي، ممڪن آهي تہ ان ۾ ننڍن صوبن جي حقن جي ڳالھہ ٽاپ ايجنڊا تي رکي! آئون ولي الله ڪو نہ آهيان، دل جون ڳالهيون ملائڪ ڄاڻن!

هاڻي، بيگم غنوا ڀٽو بہ پارٽيءَ جي اجلاس ۾ هڪ ٺھراءَ پاس ڪرائيندي چوي ٿي ت