ٽه ڌري سياست کان وحشت تائين

11 جنوري 1996ع

ٽه ڌري سياست کان وحشت تائين



11 جنوري اچي پهتي آهي ۽ قومي اسيمبليءَ لاءِ سانگهڙ واري ته 181 جي ننڍي چونڊ اڄ ٿيڻي اهي. هر اميدوار ننهن چوٽيءَ جو زور هنيو آهي ۽ ايڏيون وڏيون دعوائون ڪيون آهن جو لڳي ٿو ته جنهن اميدوار هارايو، تنهن جي دل ويهجي ويندي. ملڪ جون وڏيون وڏيون شخصيتون سانگهڙ واري تڪ ۾ دورا ۽ تقريرون ڪنديون نظر آيون ۽ محسوس ٿيو ته حڪومت ۽ حزب اختلاف زندگي ۽ موت جو مسئلو بڻائي سياسي جنگ وڙهيون. وزيراعظم، اڳوڻو وزيراعظم ۽ ٽيون اهم شخص مرتضيٰ ڀٽو جيڪو پاڻ کي شهيد ڀٽي جو حقيقي وارث سمجهي ٿو سانگهڙ ۾ ڦرندا رهيا. حقيقت به اها آهي ته ٽنهي ڌرين لاءِ هي مقابلو سياسي ساک ۽ وجود جي تازي ثابتيءَ جو مسئلو بڻجي ويو آهي.

ڌرين جي دلچسپيءَ جو عالم اهو اهي جو مخدوم خليق چئي ويٺو آهي ته ”هي مرتضيٰ ڀٽي جي 16 سالن جي جاکوڙ ۽ منهنجي سياسي ڪيريئر جو امتحان آهي.“ نواز شريف پنهنجي اميدوار کي کٽائڻ لاءِ ايم ڪيو ايم جو اتحاد بڻجي هالا شهر ۾ گهڙي آيو ۽ پٿر کاڌائين. اها ٻي ڳالهه آهي ته سياسي غازي ٿيڻ لاءِ گولي هلڻ جو ڊرامو رچايائين. فدا ڏيري جي ڪاميابي لاءِ سنڌ ۽ وفاق جي پ پ اڳواڻن به وڏيون دونهين دار تقريرون ڪيون. اهڙي طرح هن وقت سانگهڙ جو عوام بينظير ڀٽو، نواز شريف ۽ مرتضيٰ ڀٽي جي ٽڪنڊي ويڙهه ۾ ورهائجي ويو آهي. فدا ڏيري کي بينظير ڀٽو جي حمايت ۽ ذاتي ساک جو آسرو آهي، سندس اضافي پوائنٽ هالا جي مخدومن جي مريدن جا ووٽ آهن جيڪي مخدوم امين فهيم جي حمايت سان کيس ملڻا آهن. مخدوم امين پاڻ حڪومت ۾ ويٺو آهي تنهنڪري ”پارٽيءَ جو حڪم“ مڃڻ سندس ذميواري آهي. مخدوم خليق سروري جماعت جي مريدن کي گاديءَ جي خلاف پنهنجي حق ۾ سياسي بغاوت لاءِ اڀاريندو رهيو ۽ مرتضيٰ ڀٽي کي شهيد ڀٽي جو جائز ۽ سورهيه جانشين سڏائيندو رهيو. هوڏانهن، انهن جي وچ مان نواز شريف ايم ڪيو ايم سان اتحاد ڪري سنڌ مان سيٽ ڪڍڻ لاءِ ڌوڪي آيو. ٻاهرين ماڻهن سنڌين جي اندروني اختلافن مان هميشه ايئن ئي رستو ڪڍيو آهي ۽ افسوس جو کين سنڌ مان نائو مل هميشه ملندا رهيا آهن.

اڄوڪو ڏينهن سنڌ ۾ سياسي مقابلي جو ڪو اهڙو نقشو پيش ڪرڻ وڃي رهيو آهي جيڪو ممڪن آهي ته سڀاڻي سنڌ جي سياسي وايو منڊل جو وڏو نقشو پيش ڪري. جيتوڻيڪ اهو قطعي ضروري نه آهي ته مخدوم خليق جيترا کنيل ووٽ سنڌ جي ڪنهن به ٻئي تڪ ۾ مرتضيٰ ڀٽي جي شهيد ڀٽو گروپ کي ملندا رهن پر ايترو ضرور چئي سگهبو ته هر هڪ تڪ ۾ ايترا ووٽ ڪنهن نه ڪنهن قسم جي سياسي ڌربنديءَ ۾ پيپلز پارٽيءَ کان ٽٽي سگهن ٿا. اهر ڌربندي خالص سياسي به ٿي سگهي ٿي ته خالص جاگيرداراڻي به، خود مخدوم خليق جي شڪل ۾ به ايئن ٿيو آهي. البت مسلم ليگ ۽ ايم ڪيو ايم جي فطري اتحاد ميرپورخاص کان ڪراچي ۽ بدين کان سکر تائين موجود آهي، جنهن ۾ اڪثر ڪري مذهبي جماعتون به ٻٽ ٿي وڃن ٿيون.

ٻه ڏينهن اڳ ميان نواز شريف تي جيڪا پٿر بازي ٿي، اها نه ٿيڻ کپندي هئي. سڀني ڏٺو ته مسلم ليگ – ايم ڪيو ايم اتحاد ان کي گوليءَ سان خوني حملي جو رنگ ڏنو. سڀني اخبارن ايئن لکيو ته نواز شريف تي پٿراءُ ٿيو پر هڪ مسلم ليگي اخبار ۽ ٻيو ايم ڪيو ايم جي اخبارن گوليءَ جي ڪهاڻي پيش ڪئي، ٻيو ته ٺهيو، ڪار جي ونڊ اسڪرين تي هليل گولي جو فوٽو به هلايو ويو. الائي ته اها اڪيلي گولي ڪنهن هلائي ۽ اهڙي صفائي سان هلائي جو گسي به وئي. پٿر بازيءَ ۾ ويچارو اسماعيل راهو به زخمي ٿي پيو ۽ اهڙو زخمي ٿيو جو سڄو سياسي ڊرامو زخمي حالت ۾ به ”اٽينڊ“ ڪيائين. وفاقي وزير تعليم شهدادپور مان ويهي چيو آهي ته نواز شريف تي حملو پيپلزپارٽيءَ نه ڪيو آهي. ساڳيئي قسم جي دعوا طاهر آهي ته شهيد ڀٽو گروپ به ڪندو. پر، اها حقيقت آهي ته حملو ٿيو آهي، گاڏين جا شيشا به ڀڳا آهن ۽ اسماعيل راهو به ٿورو گهڻو زخمي ٿيو آهي. اها ذميواري بهرحال، هالا جي شهرين جي آهي، کين ايڏو اٻهرو نه ٿيڻ کپندو هو. اٻهرايون سياسي فائدا نه، نقصان ڏينديون آهن. اها ئي اٻهرائي سندن اڳواڻن جي ڳچيءَ ۾ وجهي سڄي ملڪ ۾ کين بدنام ڪيو ويو. نه رڳو بدنام ڪيو ويو پر اها ڳالهه هميشه پئي ڪٽبي! اسان کي چوڻ ڏيو ته اڳرائي سياسي شعور جو مظاهرو نه هوندي آهي، اها ته ماڳهي سياسي پستي آهي ته مخالفن جو وجود برداشت ڪجي!

هالا ۾ جيڪڏهن نواز شريف تي حملو ٿيو آهي ته مسلم ليگ به گهٽ نه ڪئي آهي. هالا ۾ مسلم ليگي ڪارڪنن پيپلز پارٽيءَ جي آفيس تي حملو ڪري 8 ڪارڪن زخمي ڪيا. ڀڃ ڊاهه ڪئي ۽ سندن اڳواڻ بينظير ڀٽو جون تصويرون ساڙيون. بينظير ڀٽو جون تصويرون ڪشمير جي مسئلي تي هڪ هندستان ۾ سڙيون ٻيا ايم ڪيو ايم وارا ئي آهن جيڪي ڪراچيءَ جي سوال تي ايئن ڪري پئي سگهيا ۽ ٽيا هي مسلم ليگي هئا جن نواز شريف کي ڏيارڻ ۽ پاڻ وڻائڻ لاءِ اهو ڪڌو ڪم ڪيو. هاڻي مسلم ليگ وارا پيپلز پارٽيءَ تي ۽ پيپلز پارٽيءَ وارا مسلم ليگ تي ڪيس داخل ڪرائي يا ڪرائڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن. اها سڄي مارڌاڙ جنهن واقعي سبب ٿي رهي آهي ان جو نتيجو سڀاڻي تائين هر ڪنهن کي معلوم ٿي ويندو پر هالا ۾ ٿيل ٽڪراءُ جا نتيجا ڪير ڀوڳيندو؟ نواز شريف، اسماعيل راهو، مرتضيٰ ڀٽو ۽ فدا ڏيرو هر ڪو پنهنجي گهر ۾ وڃي سکي ٿيندو. اهي هالا وارا ئي هوندا جن جي دلين ۾ هڪٻئي جي خلاف هروڀرو به نفرتن جا ٻج پوکجي ويندا ۽ پيا ٿاڻن ۽ عدالتن جا چڪر ڪاٽيندا. پٿر ۽ گوليون وسائي هيرو ٿيڻ وارو زمانو نڪري ويو. جيڪڏهن ايئن هيرا پيدا ٿين ها ته پوءِ اهڙا هيرا ڪراچي ۽ ٻيلن ۾ گهڻيئي آهن.

ڪراچي جي هيرن جي ڳالهه نڪتي آهي ته هڪ نوجوان اتان جي حالتن تي به پڙهندا هلون جتي 12-13 دهشتگردن پيپلز پارٽيءَ جي ٽن ڪارڪنن کي سندن گهرن مان گهلي ڪڍيو. ٽنگو ٽالي ڪري پارڪ ۾ کڻي ويا ۽ گوليون هڻي ڇڏيون. سڀ ڪجهه شهر واسين جي اکين آڏو ٿيو. عورتون ۽ ٻار دهشتگردن کي منٿون ڪندا ئي رهجي ويا ته ”اسان جي بابي کي نه ماريو، خدا جي واسطي هن کي ڇڏي ڏيو!“ پر دهشتگردن کي سيني ۾ دليون نه پٿر هوندا آهن، سندن مٿن ۾ انساني ذهن نه، روبارٽ جون ڪلون هونديون آهن. هنن عورتن ۽ ٻارن جا ايلاز ۽ منٿون ٿڏي ڇڏيون ۽ چيو ته ”اسان کي حڪم آهي، اسان مجبور آهيون.“ ڪراچي جا دهشتگرد ٻين انسانن کي قتل ڪرڻ لاءِ ”مجبور“ آهن ۽ کين ”حڪم“ آهن ته هو ٻين کي قتل ڪن! اها سوچڻ جي ڳالهه آهي ته جيڪڏهن قاتلن ۾ نعيم شري به شامل هو جيئن سرڪاري دعوا ۾ چيو ويو آهي، ته پوءِ هو ڪنهن جي آڏو مجبور هو؟ آخر اهو ڪير شخص آهي جيڪو ڪراچيءَ ۾ دهشتگردن جو ڪمانڊر انچيف آهي؟ ڇا سڀ ڪجهه لنڊن مان ريموٽ ڪنٽرول ٿي رهيو آهي يا ان جو پاڪستان ۾ به ڪو ”ريزيڊنٽ ڪمانڊر انچيف“ آهي؟

حڪومت برطانيا ”ڏوهارين“ جي مٽا سٽا جي معاملي ۾ بي وسي ظاهر ڪري هيڏانهن ۽ هوڏانهن رابطا ڪرڻ جا ڏس ڏيئي پنهنجو ڪنڌ ڪڍائڻ جي ڪوشش پئي ڪري. برطانيا هون�