ٻه ٽنگو/ڦاڙوٽي

ٻه ٽنگو/ڦاڙوٽي

هاڻي اسان بڊي جي اوڀر ۾ ڦاڙوٽيءَ وٽ اچي بيٺاسون. سامهون ٽڪر ۾ ٻه ٽُنگ نظر ٿي آيا. ”هتي به چشمو آهي“، اسان جي همراهه ٻڌايو. ٻه ٽُنگو اڳ ئي اسان جي پروگرام ۾ شامل هو. چشمي جي ڀرسان ڦاڙوٽي ڍوريءَ ۾ هڪ گوربندي جا نشان هئا ۽ چڱو خاص ڳاڙهو ٺڪراٽو پکڙيل هو. هي غارون ممڪن آهن ته ماضيءَ ۾ قديم ماڻهن اجهي لاءِ استعمال ڪيون هجن، پر اهي ايتريون اوچيون ڪو نه هيون جو انهن ۾ بيهي سگهجي. اهي چُرن وانگر هيون جن مان هڪ ۾ 50-40 ٻڪريون اچي سگهن پيون. برسات جي مند ۾ علائقي جي ٻڪرارن ۽ ٻڪرين لاءِ سٺي پناهه گاهه آهي. هن وقت به ٻڪرين ۽ ٻڪرارن ڦاڙوٽي چشمي تي اچي پناهه ورتي هئي. 50 ڊگريون گرميءَ کي منهن ڏيڻ جو ان کان بهتر ٻيو ڪهڙو طريقو ٿي سگهي ٿو. پاڻي جبل مان ڪجهه مٿانهين کان ڦُٽي هيٺ ڪنڀ ۾ ڪري رهيو هو. ڪنڀ جو پاڻي ٿڌو هو ۽ اتي ٻير جا وڻ هئا. سخت گرميءَ جا سٽيل ٻڪرار ڇوڪرا ان ڪنڀ ۾ تڙڳي رهيا هئا. ڪنڀ ڪافي اونهو ٿي لڳو. ڇوڪرن 20- 15 فوٽن جي اوچائيءَ کان ڪنڀ ۾ ٽپو ٿي ڏنو ته تري کي پير ڪو نه ٿي لڳن. البته پاسي کان ٽٻي هڻي تر مان مٽي ڪڍي پيا اچن. هي ڪنڀ لڳ ڀڳ 700-600 چورس فٽ ايراضيءَ تي پکڙيل هو ۽ ڪنڀ مان نڪري تقريباً 500 فٽن کانپوءِ وري زمين ۾ غائب ٿي پئي ويو. هي پاڻي ٻارنهن ئي مهينا جاري رهي ٿو.

”مان سمجهان ٿو ته مٿان اهو ئي پاڻي آهي جيڪو ٻنڌڻيءَ جي چشمن جي صورت ۾ ٻيهر ظاهر ٿئي ٿو. ٻنڌڻيءَ جي ان حصي ۾ جيڪو پاڻي اڄ ڏٺو ٻارنهن ئي مهينا تلاءُ وانگر پاڻي رهي ٿو. اهو پاسو لهوارو آهي.“ بخاري صاحب راءِ ڏني.

”بلڪل ممڪن آهي. کيرٿر ۾ هلڻ کان پوءِ ايئن ٿو سمجهه ۾ اچي ته هن سلسلي ۾ پاڻي ڀلي ته گهٽ آهي پر هڪ ٻئي کان ايتري پنڌ تي آهي جو ڪو ماڻهو کلي کڻي سڄو کيرٿر خاص ڪري هي پاسو سولائيءَ سان ٽپي ويندو ۽ اهو ئي سبب آهي جو هتي هنڌ هنڌ قديم آثار آهن ۽ هن واٽ کي قديم شاهراهه به سمجهيو وڃي ٿو.“ مون پنهنجي راءِ ڏني. سج لٿي کان اڳ اسان وري ڪائي باغ ۾ هئاسون.



آچر 7 جولاءِ

اڄ کيرٿر مهم جي پهرين مرحلي جو آخري ڏينهن هو. ڪراچي ڏانهن واپسي هئي. اسان صبح سوير ريسٽ هائوس مان چيڪ آئوٽ ڪيو. يڪ ٿنڀي، چؤٿنڀي ۽ ڀرسان ٻين زيارتن جا فوٽو ڪڍي، انڊس هاءِ وي تي ڏکڻ جو رخ ڪيو. (يڪ ٿنڀي ۽ چؤٿنڀي جي تفصيل پڙهڻ لاءِ ڏسو ليکڪ جا ڪتاب (1- سنڌوءَ جو سفر، 2- ماڻهو) هن ڀيري پٿر جي دور جي هن يادگار تي جنهن کي پوءِ فقيرن قلندر شهباز سان منسوب ڪري ڇڏيو هو، بهاولپور جي سرائيڪي ڳالهائيندڙ اجنبين جو قبضو نظر آيو. هاڻي هو پوريءَ طرح مافيا وانگر سختي ڪري رهيا هئا، ”جتي او هتي پري لاهه! هتي نذرانو رک! خبردار غار جو در نه کول، هاڻي اجازت ناهي!“

”مار! هتي به قبضو ٿي ويو، قومون ته ڏسو، جڏهن مقابلي تي اچن ٿيون ته پوءِ ڪٿي ڪٿي ۽ ڪيئن ڪيئن ٿيون ويڙهه ڪن!“ بخاري صاحب انهن جي قبضه گيريءَ تي تبصرو ڪيو.

”هاڻي هي رياستي فقير چون ٿا ته يڪٿنڀيءَ وارو ٿنڀ مصريءَ جو ٺهيل آهي. اندرئين چئمبر ۾ مصلو وڇائي ڇڏيو اٿن، ٻاهر اردو ۾ لکيل آهي. قلندر هتي عبادت ڪندو هو ”مدينه جاني ڪا راسته!“

8:45 لڳي اسان يڪٿنڀي وارو ماڳ ڇڏيو. اسان کي ڀڳي ٽوڙهي به وڃڻو هو. ان لاءِ ضروري هو ته اسان سيوهڻ کان لڪي ويندڙ پراڻو متروڪ رستو وٺون جيڪو ڳاڙهي واريءَ کان ريلوي اسٽيشن طرف جبل تي مٿي چڙهيو ٿي. اسان ٺيڪ 9 لڳي مٿي بيٺا هئاسون. لڪيءَ جي پٺاڙن تان سنڌو ۽ سندس ساون ميدانن جو نظارو، جنت الفردوس جهڙو آهي.

اوڀر ۾ سنڌو نديءَ جو ههڙو خوبصورت منظر ٻيو فقط سکر روهڙي وٽ ٿي سگهي ٿو. سنڌوءَ ۾ پاڻي جا ڏينهن آهن. جبل جي ڪنڌيءَ کان هيٺ ٻن ساون پٽن جي وچ ۾ سنڌو جو چمڪندڙ روپلو پاڻي، دل موهي رهيو هو. انگريز به ان ئي سونهن تي مري پيو هوندو جنهن ڪري ڀڳي ٽوڙهي تي، جتي ڪا به آبادي نه آهي. هل اسٽيشن جي رٿا ٺاهي ۽ ان لاءِ ريلوي اسٽيشن به قائم ڪري ڇڏيائين. هن ماڳ تي به ٽڪراٽو پيل هو. پراڻو ڪچو سائو شيشو، هلڪي فيروزي ۽ سائي رنگ جي شيشي جي چوڙيءَ جا ٽڪرا، ڌنڌلا شيشا، قديم نيري ڪاشي، لوهه جي نوڪ جيڪا ممڪن آهي ته ڪنهن تير جي اڻي هجي، سنهيون ۽ ٿلهيون ٺڪريون ۽ گگهين جون ڳچيون مليون. علائقو ٿورڙو هو پر سامان جا قسم ڪافي هئا. اهي شيون تجويز ڪري رهيون ته وچين اسلامي زماني جون آهن. هي ماڳ جيئن ته سيوهڻ کي ويجهو آهي، تنهن ڪري هنن شين کي سيوهڻ جي تاريخ جي پس منظر ۾ رکڻ مناسب لڳي ٿو.

سيوهڻ کان لڪيءَ وارو هي رستو هاڻي بند آهي، هڪ ته نئون تيز رفتار روڊ ٺهي ويو آهي، ٻيو ته ريلوي اسٽيشن به هاڻي بند آهي، اتي ڪا به گاڏي نه ٿي بيهي ۽ ٽيون ته گذريل بدامنيءَ جي دور ۾ هي ڌاڙيلن جو لنگهه ٿي ويو هو. هاڻي ان پراڻي روڊ تي ”انڊس هاءِ وي وٽ پوليس“ وارن مستقل چوڪي هڻي روڊ بلاڪ ڪري ڇڏيو آهي.

ڀڳي ٽوڙهي ۾ موجوده قدرتي ٿڌو غار جنهن کي هن گرم ملڪ جا ماڻهو علامتي طور ”بهشت جي دري“ چوندا هئا. هاڻي ان تي قبضو مڪمل ٿي چڪو آهي. شروع ۾ غار جو اڌ وات ڍڪي مسجد ٺاهي وئي. هاڻي غار جو نالو ڦيرائي لکيو ويو آهي. ”مسجد يار غار ايئرڪنڊيشن“ خدمتگار الحاج ميهر فقير!“

”واهه! سائين واهه!“ بخاري صاحبه قبضه گير کي داد ڏنو.

اسان درياهه، ”يار غار“ ۾ لڪي شاهه صدر درگاهه ۽ لڪي جبل جون تصويرون ڪڍندا اڳتي وڌندا پئي وياسون. بقول استاد بخاري ”وڏو جهان آهي غم جو، وڃائجي نه وڃين!“

درگاهه لڪي شاهه صدر وٽ ٻه ريسٽ هائوس تيار ٿي چڪا هئا. انهن مان هڪ سنڌ سياحت کاتي جو هو جيڪو 389. 2 ملين (تقريباً چويهه لک) رپين جي لاڳت سان هڪ سال اندر 31 ڊسمبر 1996ع تي مڪمل ٿيو هو. ٻاهران ته ڏاڍو سهڻو پئي لڳو. خبر نه آهي ته ان ۾ سياح رهندا يا سرڪاري جوان!