ٺڪر تي پاڙ لڳڻ کانپوءِ!

27 ڊسمبر 1995ع

ٺڪر تي پاڙ لڳڻ کانپوءِ!



سنڌ ۾ سنڌي ڪيترا آهن؟ سنڌ حڪومت چوي ٿي ته 52.40 سيڪڙو پر جڏهن ايم ڪيو ايم، پنجابين ۽ پٺاڻن جي دعوا ٻڌي وڃي ٿي ته ڇرڪ نڪري وڃي ٿو. سنڌ حڪومت جي دعوا آهي ته سنڌ جي ڪل آبادي 3 ڪروڙ آهي. ايم ڪيو ايم ”مهاجرن“ جو تعداد 2 ڪروڙ ويهه لک ٻڌائي ٿي، پنجابي پنهنجو تعداد 40 لک ٻڌائين ٿا ۽ ايتري دعوا پٺاڻن جي به آهي. جوڙ ڪٽ سان خبر پئي ته سنڌين جي آبادي اتي ئي ٻڙي ٿي چڪي. سنڌ جون ڪراچيءَ ۾ رهندڙ قديم بلوچ آباديون، پارسي لوڪ، ڪڇي لوڪ ۽ عيسائي برداري جا اڃا ڌار بيٺيون آهن. جيڪڏهن انهيءَ پر امن آباديءَ جو مجموعي تعداد به 40 لک ٻڌجي ته پوءِ اهو چوڻ پوندو ته هن وقت سنڌ ۾ سنڌي ڳالهائيندڙن جي آبادي ڪاٽو 40 لک آهي. دنيا جي تختي تي شايد ڪا اهڙي زندهه آبادي هجي جنهن جو تعداد ڪاٽوءَ ۾ ڳڻيو ويندو هجي! پر، سنڌ ۾ ايئن آهي. اها ٻي ڳالهه آهي ته حڪومت سنڌ جي حساب ۾ سنڌ ۾ ”مهاجر“ آبادي سنڌ جي مجموعي آباديءَ جو محض 22.64 سيڪڙو آهي. پنجابي ڳالهائيندڙ 7.96 سيڪڙو، پشتون آبادي 3.06 سيڪڙو، بلوچي 4.51 سيڪڙو، سرائيڪي 2.29 ۽ ٻيا 6.33 سيڪڙو آهن.

ايم ڪيو ايم پنهنجي ڪوڙ کي ايڏو ورجايو آهي جو جيڪڏهن ڪو شخص فقط اڙدو اخبارون پڙهندو هجي ته اها ڳالهه سمجهه ۾ ڪو نه ايندي ته آباديءَ جو اهو حصو جيڪو پروپيگنڊا جي حساب سان وجود ئي نٿو رکي ۽ ماڳهي ڪاٽو ڊگرين ۾ ڳڻيو ويندو، سوڪهڙيءَ طرح حڪومت تي حاوي ٿي ويو اهي؟ ميان اجمل دهلويءَ، الطاف حسين ۽ ايم ڪيو ايم جي لابيءَ ۾ ڪم ڪندڙ هڪ هڪ ماڻهو ننڊ، جاڳ ۽ اجاڳ واري حالت ۾ چوويهه ئي ڪلاڪ ساڳي تسبيح پڙهي ٿو، ”ٻه ڪروڙ ويهه لک، ٻه ڪروڙ ويهه لک، ٻه ڪروڙ ويهه لک...“ ۽ اهڙي طرح پرچار جي ڪرامت سان اهو مفروضو ٺڪر تي به پاڙ هڻندو ٿو وڃي، ثابت ٿيو ته سياست ۾ مفروضا به ڪم ڪري ڏيکاريندا آهن.

ان مفروضي هاڻي وچڙندڙ بيماري جو روپ ورتو آهي ۽ ان جون نشانيون نواز شريف ۾ به ظاهر ٿيون اهن. هو چوي ٿو، ”ڏيڍ ڪروڙ جي آبادي اڄ پاڪستان کان سوال ڪري رهي آهي ته ڇا قتل ۽ غارتگري سندن مقدر بڻجي چڪي آهي؟“ ڏيڍ ڪروڙ جي آباديءَ مان ميان نواز شريف جي مراد ”مهاجر“، آبادي آهي. ان طرح هن سنڌ ۾ ”مهاجر“ جي پنجاهه سيڪڙو آبادي قبول ڪري ورتي آهي. ان حساب سان هاڻي جڏهن سنڌ جي آبادي ڳڻي ويندي ته نظر ايندو ته سرڪاري حساب مطابق بلوچ، پشتون، پنجابي، سرائيڪي ۽ ٻيون آباديون جيڪڏهن 23.88 سيڪڙو آهن ته پوءِ سنڌ ۾ اصل سنڌي محض 26.22 سيڪڙو آهن. جيڪڏهن سچ پچ ايئن آهي ته پوءِ سنڌي ڪهڙي بنياد تي حڪومت ڪري رهيا آهن ۽ پنهنجي اڪثريت مڃائي رهيا آهن؟ مفروضو چاهي نواز شريف جو هجي، چاهي ايم ڪيو ايم جو، ٻئي مفروضا سنڌ جي اصل آباديءَ جي تاريخي حقن جي پاڙ وڍڻ لاءِ ڪهاڙيءَ وانگر وهي رهيا آهن.

مسلم ليگ ۽ ايم ڪيو ايم جو پاڻ ۾ فطري اتحاد ڪالهه به هو ۽ اڄ به آهي. اها صورتحال ڪاري کنگهه وانگر پڌري آهي ۽ لڪائيندي لڪي نٿي سگهي. ان اتحاد جو مظاهرو بار بار انهن تڪن ۾ ٿيو آهي جتي مسلم ليگي اميدوار بيٺو آهي ۽ هن جو مقابلو پيپلز پارٽيءَ يا پي ڊي ايف ڪيو آهي، ان هن سمورن تڪن ۾ ايم ڪيو ايم ۽ ”مهاجر“ آباديءَ جا اڪثر لهجا (جماعت اسلامي ۽ جمعيت علماءِ پاڪستان سميت) مسلم ليگ جا سڌي ۽ اڻسڌيءَ ريت حمايتي ٿيا آهن. اها صورتحال رڳو سنڌ ۾ نه آهي، ايئن ئي رحيم يار خان، ملتان، ديري غازي خان ۽ لاهور سميت سڄي پنجاب ۾ آهي. ان ڪري هاڻي جڏهن ميان نواز شريف کليءَ طرح ايم ڪيو ايم جي حق ۾ ڳالهايو آهي ته ان ۾ حيرت جهڙي ڪا به ڳالهه ڪونهي! صورتحال واضح آهي ته پنجاب جي وڏي سرمائيدار حڪمران ۽ ڪراچيءَ جي رعايت يافته طبقن جو پاڻ ۾ اتحاد آهي جيڪو پنهنجي اندر ۾ سنڌي، سرائيڪي خطي ۽ پنجاب جي اڪٿريتي هيٺين طبقي ۽ مڊل ڪلاس جي اتحاد سان ٽڪر ۾ آهي پر اهو سماجي طرح پنجابي-مهاجر اتحادي شڪل وٺي بيٺو آهي ۽ ان جو سياسي رنگ بي ڊي ايف خلاف مسلم ليگ (ن) + ايم ڪيو ايم مذهبي تنظيمون + عوامي نيشنل پارٽي ڏسجي ٿو. عوامي نيشنل پارٽيءَ پاڻ کي مسلم ليگ سان فقط پ پ دشمني، سرحد ۾ جاگيرداراڻن مفادن ۽ ڪراچيءَ ۾ پٺاڻ آباديءَ جي مستقل مفاد سبب جوڙيو آهي.

ايم ڪيو ايم حقيقي جو اڳواڻ، اڳوڻي گڏيل ايم ڪيو ايم جي شدت پسند هٿياربند گروپ جو چيف ۽ هاڻي الطاف قيادت جو باغي آفاق احمد 25 ڊسمبر تي شاهه فيصل ڪالونيءَ ۾ تقرير دوران جيڪا ٻولي ڳالهائي ٿو، اها ڪنهن به ريت الطاف جي ٻوليءَ کان مختلف نه اهي توڻي جو هو الطاف جو باغي نظر ايندو هجي! هن به مهاجر صوبي لاءِ تحريڪ هلائڻ جي ڳالهه ڪئي ۽ چيو ته ”سنڌي حڪمران مهاجرن جي حق تلفي ڪري رهيا آهن“ هن ”مهاجر“ نوجوانن تي ٻڌل ليويز فورس ۽ وٽن موجود هٿيارن کي قانوني شڪل ڏيڻ“ جو مطالبو ڪري ظاهري طرح ته ٺاهه جو هڪ فارمولو ڏنو آهي پر ان جي معنيٰ ”حقيقي فورس“ کي قانوني حيثيت ڏيارڻ کانسواءِ ٻيو ڪجهه به نه آهي. ”مهاجرن“ جي حقن جي مڃتا لاءِ آفاق احمد حڪومت کي 6 مهينن جي مهلت ڏني آهي. ڇهن مهينن جي مهلت جي معنيٰ اهي ڇهن مهينن کانپوءِ ٽڪاءُ!

آفاق جي ٻوليءَ سان گڏ ميان نواز شريف جي ٻوليءَ کي ب ملائي ڏسڻ جي ضرورت آهي. نواز شريف اسلام آباد ۾ هٿ ٺوڪي ”قومي ڪانفرنس“ ۾ تقرير ڪندي چوي ٿو، ”سنڌ ۾ عير جانبدار صوبائي حڪومت ٺاهي وڃي! ڪنهن ائيني ترميم جي ضرورت هجي ته حڪومت سان تعاون لاءِ تيار آهيون“ سڀ کان پهرين ڳالهه ته سنڌ جا ماڻهو سنڌ جي مسئلي تي ڪنهن ”آئوٽ سائيڊر“ کي ڳالهائڻ جو حق نٿا ڏين. نواز شريف پاڻ کي پاڪستان سطح جو اڳواڻ سمجهي ته ڀلي پيو سمجهي پر جنهن صورت ۾ هن سنڌ جي اڪٿريتي عوام جي وجود کي رد ڪيو آهي ان ڪري سنڌ جو عوام به حق رکي ٿو ته هو خود ميان نواز شريف جي وجود کان انڪار ڪري ڇڏي. ٻي ڳالهه ته جڏهن ميان صاحب پاڻ ڌر بڻجي ڳالهائي ٿو تڏهن هو سنڌ لاءِ ڪنهن به اڻڌري يا غير جانبدار حڪومت جو مطالبو ڪندي دليل وڃائي ويهي ٿو ۽ ٽين ڳالهه ته خود لفظ ”عير جانبدار“ سياسي لغت ۾ سمجهه کان ٻاهر آهي. غير جانبداريءَ مان ڇا مراد آهي؟ ڇا نواز شريف پاڻ جانبدار ڪو نه ٿيو بيٺو آهي؟ ڇا سندس حڪومت غير جانبدار هئي؟ ڇا ايم ڪيو ايم جا سڀ مطالبا مڃڻ غير جانبدار هوندي؟ ڇا سنڌ جي مفادن کي ليڪ ڏيڻ غير جانبداري ٿيندي؟ ڇا دهشتگردن کي ڇوٽ ڏيڻ غير جانبداري آهي؟ سنڌ جا ماڻهو هن حڪومت کي سچ پچ ته ان حد تائين جانبدار ڏسن ٿا جو اها اڃا تائين دهشتگرديءَ جي خلاف ”فولادي هٿ“ استعمال ڪرڻ کان ڪيٻائيندي نظر پئي اچي. جيستائين اهو تاثر اهي ته هاڻوڪي سنڌ حڪومت سنڌ ۽ سنڌين کي پٽڪا ٻڌائي يا اڏي ڇڏيو اهي، ان تاٿر کي پوري قوت سان رد ڪجي ٿو. سنڌي ماڻهو اڏيا ڪو نه آهن اهي ته ماڳيهي اڏيءَ تي بيٺا آهن، جو هر روز سندن لاش ڪراچي4 مان ٻهراڙين ڏانهن اماڻيا پيا وڃن.

اها ڳالهه مڃڻ جي اهي ته ڪنهن به حڪومت کي لساني، نسلي ۽ فرقيوار متڀيد کان مٿي ٿي س�