ٺهڻ ۽ نه ٺهڻ جون ڳالهيون

13 ڊسمبر 1995ع

ٺهڻ ۽ نه ٺهڻ جون ڳالهيون



هلندڙ مهيني ۾ ٻه حقيقتون ڏاڍي شدت سان محسوس ڪيون ويون اهن. هڪ اها ته سنڌي مهاجر فساد ڪرائن جي وڏي پئماني تي ڪوشش ڪئي وئي جيڪا في الحال ڪامياب نه ٿي آهي ۽ ٻي ڳالهه ته هر ان ”ٺاهه“ ۾ رنڊڪون وجهندڙ هاڻي پڌرا ٿيندا پيا وڃن، جنهن جي ضرورت آهي. ايم ڪيو ايم جي اڳواڻ الطاف حسين ۽ سنڌ جي وڏي وزير سيد عبدالله شاهه جي ڀائرن جو هڪ ٻئي پويان قتل ذاتي ۽ قومي دشمنين جا بنياد وجهڻ جي هڪ وڌيڪ ڪوشش هئي. اهرين خوني وارداتن سان سنڌين ۽ مهاجرن، حڪومت توڻي ايم ڪيو ايم کي ڪجهه به ملڻو نه اهي، اها ڳالهه هاڻي وڌيڪ سنجيدگيءَ سان محسوس ڪئي وئي آهي. ايم ڪيو ايم چيف پنهنجي ڀاءُ جي قتل کانپوءِ تعزيتون وصول ڪندي ڪجهه مثبت جملا چيا آهن، ڪاش! اڳتي هلي اهي جملا هڪ بهتر فضا جي تياريءَ ۾ ڪو ڪردار ادا ڪن. هن چيو، ”سنڌي ۽ مهاجر وڙهڻ نٿا چاهين، سنڌي اڳواڻ عقلمنديءَ کان ڪم وٺن... سنڌي ڀائرن طرفان ڏک ونڊڻ تي راحت ٿي اٿم، سنڌي مهاجر جهيڙي کي يقينن ڌڪ لڳو آهي.“ سنڌي اڳواڻن کي الطاف هسين جي صلاح پنهنجي جاءِ تي! سنڌي ماڻهن پاران ”مهاجر“ اڳواڻن کي به اها صلاح اهي ته هو به عقلمنديءَ کان ڪم وٺن ۽ ڳالهه کي سمجهن.

هوڏانهن، اها ڳالهه به نوٽ ڪرڻ جي آهي ته جنهن به سياستدان الطاف حسين سان ڏک ونڊيو، هن پنهنجي پاران پوري پوري ڪوشش ڪئي ته الطاف حسين ۽ حڪومت جي وچ ۾ تضاد تيز ٿين! بلوچ اڳواڻ اڪبر بگٽيءَ چيو، ”حڪومت اوهان کي جهڪائڻ گهري ٿي، بينظير پنهنجن مخالفن کي نقصان پهچائڻ ۾ پنهنجي والد کان به اڳتي آهي.“ نواز شريف چيو، ”حڪومت اوهان جي واپسيءَ جو ڪو به رستو ڇڏڻ نٿي گهري، مون حڪومت کي چيو آهي ته اوهان الطاف تي الزام هڻندا آهيو، پر هاڻي جواب ڏيو ته سندس ڀاءُ ۽ ڀائيٽي کي ڪنهن قتل ڪيو آهي؟“ مرتضيٰ ڀٽو چيو، ”حڪومت سنڌين ۽ مهاجرن کي ويڙهائڻ چاهي ٿي، الطاف ڀائي! مون کي خبر آهي ته ڀاءُ جي مرڻ جو صدمو ڇا هوندو آهي!“ هڪ طرف ايم ڪيو ايم الطاف جي ڀاءُ جي خون جو الزام حڪومت تي رکي رهي آهي، ٻئي طرف حزب اختلاف جا ذميوار رڪن پيٽرول کي باهه ڏيکاري رهيا آهن ۽ ٽئين طرف حڪومت آهي جيڪا وضاحتن کي لڳي وئي آهي ته ”الطاف حسين جي ڀاءُ ۽ ڀائٽي کي حڪومت نه ماريو آهي، ڪي غير ملڪي قوتون اهو ڪم ڪري ويون آهن!“ پر وضاحتون ڪو به نه ٻڌندو آهي، خاص ڪري ان وقت جڏهن ماحول ۾ گوڙ گهمسان هجي!

ايم ڪيو ايم پاران هنن خونن کي حڪومت جي خلاف پرچار لاءِ وڏي پئماني تي استعمال ڪيو پيو وڃي. هو هن مهل ايئن ڪري سگهن ٿا، وٽن دليل به آهي. خون ڪنهن به ڪيو! انساني زندگين جي سنڀال جي ذميواري بهرحال حڪومت تي آهي. هاڻي جڏهن ايم ڪيو ايم چيف جا گهرڀاتي پراسرار طرح سان قتل ٿيا آهن ته نه رڳو ايم ڪيو ايم پر سڄي حزب اختلاف کي هڪ بهتر موقعو مليو آهي ته اهي جيترو هل ڪري سگهن اوترو ڪن! جيتوڻيڪ ڀاءُ ته سيد عبدالله شاهه جو به قتل ٿيو ۽ سڄي شهر ۾ هزارين انسانن جا ڀائر به قتل ٿيا! تازن خونن جي ايف آءِ آر سڌي طرح پاڪستان جي صدر، وزيراعظم، وزير داخله نصيرالله بابر، سنڌ جي گورنر، وڏي وزير ۽ رينجرز جي ڪمانڊر خلاف داخل ڪرائي وئي آهي ۽ ايم ڪيو ايم جي رابطا ڪميٽيءَ جي ڪنوينر سينيتر اشتياق اظهر وقت وڃائڻ کانسواءِ آمريڪي صدر بل ڪلنٽن، برطانوي وزيراعظم جان ميجر، ڏکڻ آفريڪا ۽ فرانس جي حڪومتي سربراهن، دولت مشترڪه جي سيڪريٽريٽ جي سربراهه ۽ انساني هقن جي عالمي تنظيمن جي نالي جدا جدا ٽيلي گرام موڪلي واويلا ڪري ڇڏي ته هي ”سفاڪاڻو قتل“ ڪيئن ٿيو ۽ حڪومت جو ”ظالماڻو روپ“ ڪهرو آهي. مختصر اکرن ۾، حزب اختلاف خاص ڪري مسلم ليگ (ن)، ان جي اتحادين ۽ ايم ڪيو ايم پاڻ وٽ موجود هر دليل، هر موقعي ۽ ذريعي کي استعمال ڪيو ۽ اهي سڀ سياسي بندوقون ڇوڙيون ويون جن جو رخ بينظير حڪومت ڏانهن آهي.

الزام حڪومت تي لڳو ته اها لاشن جي سياست پئي ڪري پر لاشن تي سياست ڪنهن ڪئي؟ اها ڳالهه هر اهو ماڻهو سمجهي ٿو، جيڪو سمجهڻ چاهي ٿو. ع.ن. پ جو صدر اجمل خٽڪ به پوئتي ڪو نه رهيو، هن به چئي ڏنو ته ”ايم ڪيو ايم جي خلاف نئين محاذ آرائي ملڪ جي خلاف تباهه ڪن هوندي، الطاف حسين جي ڀاءُ ۽ ڀائيٽي جي قتل جي ذميوار حڪومت آهي.“ ڪنهن جي وات تي هٿ رکي نٿو سگهجي پر اهو به هر ڪو سمجهي ٿو ته حڪومت جي محاذ آرائي ايم ڪيو ايم جي خلاف گهٽ دهشتگردن جي خلاف وڌيڪ آهي پر اڃا به وڏو سچ اهو آهي ته حزب اختلاف ۽ ايم ڪيو ايم جي گڏيل ۽ نئين محاذ آرائين پيپلز پارٽي حڪومت کي، جيڪا سندن خيال ۾ ”ڊهندڙ ديوار آهي“، کي .آخري ڌڪو“ ڏيڻ جي ڪوشش آهي.

جيڪڏهن حزب اختلاف ايئن نه سمجهندي هجي ها ته پوءِ اها حڪومت جون اهي آڇون ڇو رد ڪري ها جيڪي وزيراعظم پاران بار بار ٿي رهيون آهن. حڪومت چوي ٿي، ”اچو ڳالهيون ڪريو!“ حيرت آهي ته پاڻ کي ”قومي قد بت“ جو سياستدان سڏائيندڙ ۽ حزب اختلاف جو اڳواڻ ميان نواز شريف ”ڳالهين“ کي ”بي غيرتي“ سمجهي ٿو! ملڪ بحران ۾ آهي ۽ حزب اختلاف جو اڳواڻ پاڻ دعوا ڪري ٿو ته ”ملڪ تباهيءَ جي ڪنڌيءَ تي اچي بيٺو آهي“ پر جڏهن کيس ”سسٽم بچائڻ، اٺين ترميم جي خاتمي ۽ عورتن جي نشستن جي بحاليءَ لاءِ ڳالهين“ جي دعوت ڏني وڃي ٿي ته ”غيرت ۽ بي غيرتيءَ“ جو سوال اٿاريو وڃي ٿو. ”ڳالهين“ ۾ بي غيرتيءَ جو سوال ڪيئن پيدا ٿئي ٿو؟ اها ڳالهه ڪنهن جمهوري رويي ۾ سمجهه کان ٻاهر آهي!

مسٽر نواز شريف جي منطق به عجيب آهي، حڪومت سان حڪومت جي ڏنل ايجنڊا تي ڳالهيون ڪرڻ ”بي غيرتي“ آهي پر هو ”استعيفا ۽ نين چونڊن“ جي مطالبي تي ڳالهيون ڪرڻ کي ساڳي دائري ۾ نٿو رکي! حڪومت نين چونڊن جي مطالبي کي رد ڪري ٿي ۽ صاف لفظن ۾ چوي ٿي ”آئين موجب چونڊون پنهنجي وقت تي ٿينديون، وقت کان اڳ چونڊن جو مطالبو عوامي مينڊيٽ کان انڪار ڪرڻ ۽ عوام کي دوکو ڏيڻ آهي.“

هوڏانهن حزب اختلاف پنهنجي مقرر ڪيل ايجنڊا کانسواءِ ڪنهن به ٻئي سوال تي ڳالهائڻ لاءِ تيار نه آهي. ڀلي ته سڄي حزب اختلاف ان کي جمهوري مطالبو سمجهندي هجي، اهو جمهوري رويو نه آهي ته اهم ملڪي معاملن جي حل لاءِ حزب اختلاف کي ڳالهائڻ جي دعوت ڏني وڃي ۽ اها ”غيرت ۽ بي غيرتيءَ“ جو سوال سمجهي رد ڪئي وڇي! ڳالهه سڌي آهي، قبول سنڌ جي هڪ ٻروچ جي، ”يارا! ڳالهه سڌي، معاملا پٽ تي، همراهه ڪهاڙو ڪلهي تي کنيو ڌوڪيندو اچي ۽ تون ٿو چوين ٺهندو! ڪاڏهون ٺهندو؟“

ٻروچ جو سوال پنهنجي جاءِ تي! پر ڳالهه ٺهڻ گهرجي. اسرائيل ۽ فلسطيني پاڻ ۾ ڳالهائي مسئلا حل ڪري سگهن ٿا ته پوءِ پاڪستان ۾ اقتدار ۽ اختلاف واريون ڌريون ڇو نه ٿيون ڳالهائي سگهن؟ سنڌ نيشنل فرنٽ ۽ يونائيٽيڊ نيشنل الائونس جي اڳواڻ مسٽر ممتاز ڀٽي ۽ محترمه جي وچ ۾ به ته ڳالهيون ٿيون! محترمه ۽ ممتاز ڀٽي جي اختلاف 12 سال هليا، ممڪن آهي ته اڃا به قائم هجن توني جو اخبارون لکن ٿيون ته سندن اختلاف ختم