وهابيت ڇا آهي؟

� شهرن ۾ ڪئي ويندي هئي تنهنڪري جيڪي فساد ۽ وڳوڙ مختلف وقتن ۾ ٿيندا هئا سي بدوين کان ئي ٿيندا هئا. اُهي هميشه انهن جو طرف وٺندا هئا جن کان وڌيڪ ڊڄندا هئا يا جي کين لٽ جو مال گهڻو آڇيندا هئا. اهوئي سبب هو جو انهن بدوين کي بعضي مصري، بعضي وهابي بعضي رشدي ڪوٺيو ويندو هو. تنهنڪري ملڪ جي بچاءِ لاءِ لڙڻ جو سڄو بار شهرين تي پوندو هو. ابن سعود هن مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ هيٺيان مناسب اُپاءُ ورتا جو هنن لاءِ چشمن جي ڀرسان خاص گهر جوڙايائين ۽ کيتي جي ڌنڌي ڪرڻ لاءِ همٿايائين، ۽ هر هڪ اهڙي ڳوٺ ۾ هڪ عالم شيخ موڪليائين انهيءَ لاءِ ته کين پڙهڻ سيکاري ۽ رسول الله ﷺ ۽ اڳوڻن نبين ۽ رسولن ۽ مشهور بزرگن جا حالات پڙهي ٻڌائي. انهن بدوين کي بياباني يا رولو زندگي جي خرابين جهڙوڪ ڦرلٽ ۽ قتل جي تباه ڪندڙ نتيجن کان آگاه ڪيو ٿو وڃي. اٺن ورهين کان اها پاليسي جاري رهي آهي ۽ ان جو نتيجو ڏاڍو سهڻو نڪتو آهي. اهي ساڳيا بدوي جن کان نجد کي هميشه خطرو رهندو هو سي نجد لاءِ وڏي ۽ چڱي طاقت ثابت ٿيا آهن ۽ هو ملڪ جي انتظام ۽ پاليسي ۾ بهرو وٺي سگهن ٿا يعني هنن کي پنهنجي حقن ۽ بهتري حاصل ڪرڻ لاءِ راين ڏيڻ جو حق آهي. اڳي جنهن ڌر سان شامل ٿيندا هئا تنهن کي منجهائن خطرو هوندو هو. هاڻي هو موت جي منهن ۾ ڏنا وڃن ٿا ته به وفادار ۽ مستقيم رهن ٿا ۽ مٿن پورو پورو ڀروسو رکي سگهجي ٿو. هڪڙو مزيدار مثال هيٺ ڏجي ٿو:

1919 ۾ جيڪا مشهور طوبه واري جنگ ابن سعود ۽ اڳوڻي شريف حسين جي وچ ۾ لڳي هئي ۽ ملڪ حسين جو لشڪر پيسجي ويو هو تنهن جنگ ختم ٿيڻ وقت هڪڙو بدوي ڪنهن عالم شيخ وٽ آيو ۽ منافقيءَ جي معنيٰ پڇيائينس. جڏهن هن معنيٰ ٻڌايس تڏهن وري پڇيائيس ته جيڪڏهن مان دشمن کي منهن ڏيڻ بدران پاسو ڏنو ته مان منافق سمجهبس ڇا ۽ الله تعاليٰ جي غضب جو لائق ٿيس ڇا؟ شيخ جواب ڏنو ته نه جيڪڏهن پٺي نه ڏني ته منافق نه سمجهبين نڪي توتي خدا جو غضب ٿيندو. تنهن تي بدوي وري جواب ڏنو ته مان تنهنجو اهو تاويل سچو نٿو سمجهان، تنهنڪري مان گهران ٿو ته منهنجي پاسي کي پنهنجي لڪڻ سان ڌڪ هڻي ان مان منافقي ڪڍي ڇڏ. ڇو ته جڏهن دشمن جا گولا تيز ۽ تڪڙا اچڻ لڳا تڏهن ٿورڙي گهڙي لاءِ منهنجي همٿ گهٽجي ويئي پر جلد ئي وري همت واپس اچي ويئي ۽ مون پٺي ڪانه ڏني. مان هن تي ٽپو ڏيئي ڪاهي پيس ۽ تلوار سان سندس توب تي هلان ڪري ويس ۽ کيس ماري وڌم. تنهن هوندي به مان چاهيان ٿو ته منهنجي هن پاسي کي خوب ڌڪ هڻ جو ٿورڙو وقت لرزي ويو ۽ ان مان منافقي ڪڍي ڇڏ.

شيخ حافظ وهبه نجدي جي تقرير جو انتخاب هت پورو ٿو ڪيان. اها تقرير هن لاءِ ڏني اٿم ته ماڻهن کي خبر پوي ته وهابيت ڇا آهي ۽ ڪهڙا وهابيت جا اعتقاد آهن. وهابين جا ٻيا اعتقاد هن تقرير ۾ ڪونه ڏنل آهن. شايد لڪايا اٿس. مگر ڀانئجي ٿو ته سندن مکيه اصول اهي آهن جي مٿئين تقرير ۾ بيان ڪيل آهن. هيئن به آهي ته سڀڪنهن فرقي ۾ ڪي جاهل جوشيلا به هوندا آهن جيڪي حد کان ٻاهر لنگهي ويندا آهن ۽ پنهنجي فرقي کي بدنام ڪندا آهن. مان فقط ايترو چوندس ته وهابين جاڪي اصول سهڻا به آهن. هو بدعتن کي ڌڪاريندڙ، شرڪ کان سو ڪوهه پري ڀڄندڙ ۽ ڪتاب الله ۽ سنت رسول اللهﷺ ڏي رجوع ڪندڙ آهن ۽ غير مقلد ٿا ڏسجن. غلطيون منجهن به آهن پر غلطين کان خالي ڪير آهي؟ الله تعاليٰ شال کين ۽ اسانکي هدايت ڏئي.

تقرير ۾ هڪڙي ڳالهه جيڪا مون مٿي به ڪنهن باب ۾ بيان ڪئي آهي ته جتي جتي ڪي چڱا پڙهيل عالم آهن ۽ اسلام جي لاءِ ڪوشش ٿا ڪن سي وهابي ٿا سڏيا وڃن. تازو هڪ مولوي صاحب جيڪو وهابين جو سخت مخالف آهي تنهن گفتگو ڪندي فرمايو ته جيڪو به گهڻو علم ٿو پڙهي سو وهابي ٿيو پوي. مون چيو ته مولوي صاحب توهان سنوان سڌا ماڻهون آهيو جو قبول ڪري چڪا آهيو ته جيڪي وهابي ٿا سڏجن تن کي علم گهڻو آهي. مگر پنهنجي ئي زبان مبارڪ سان اهو به قبول ڪري چڪوءُ ته هو حق تي آهن. ڇو ته گهڻو علم حق تي پهچندو نه ڪي باطل تي. هاڻي يا ته چئو ته اُهي جن کي وهابي ٿا سڏين سي گهڻي قدر حق تي آهن يا چئو ته گهڻو علم پڙهڻ چڱو ناهي. پوءِ ته انهيءَ پهاڪي جي به مخالفت ڪرڻي پوندي ته نيم ملان خطره ايمان.

تازو ڪالهه شام جو تاريخ 9 جون 1931 تي هڪڙي حاجي صاحب سان ملاقات ٿي جيڪو تازو حج ڪري آيو آهي. مون پڇيس ته حجاز جا عرب شريف حسين جي ڏينهن ۾ وڌيڪ خوش هئا يا هاڻوڪي ملڪ ابن سعود جي ڏينهن ۾؟ جواب ڏنائين ته ابن سعود جي ڏينهن ۾ ڏاڍا رنج آهن. ڇو؟ وراڻيائين: قبن ڊهرائڻ جي ڪري. ڀلا ٻي به ڪا شڪايت ڪن ٿا. چي ٻي خبر مونکي ڪانهي. ڀلا اخلاقي ۽ مالي حالت سڌري اٿن؟ يا خراب ٿي اٿن. چي مونکي خبر ڪانهي، باقي هيترو آهي ته امن امان ڏاڍو آهي. ڀلا نجدي ڪيئن آهن؟ چي مٿي ڦريل آهن ۽ رسول الله ﷺ کي نٿا مڃين ڪلمون به ڪونه ٿا پڙهن. مون چيو ته ٻيا حاجي ته چون ٿا ڪلمون به پڙهن ٿا ۽ صلوات سڳوري به پڙهن ٿا، پر توهان ڪيئن ٿا چئو ته رسول الله ﷺ کي نٿا مڃين. چي زيارتون ڪرڻ نٿا ڏين ۽ روضي مبارڪ جي ويجهو به وڃڻ نٿا ڏين. مون پڇيو ته جيڪڏهن رسول الله ﷺ کي نٿا مڃن ته پاڻ کي مسلمان ڪيئن ٿا ڪوٺائين ۽ ڪنهن کي ٿا مڃين ۽ ڪنهن جي شريعت جي پابندي ٿا ڪن. ڪورٽن ۾ فيصلا وغيره ڪهڙن قانونن سان نبيريا ٿا وڃن. جواب ڏنائين ته شريعت محمدي جا ته سخت پابند آهن. نماز، روزا، زڪوات وغيره بلڪل باقاعدي ادا ڪندڙ آهن ڪورٽن ۾ شريعت موجب فيصلا ڪيا ٿا وڃن. پوءِ مون کيس سمجهايو ته اسلام ته اهو ئي آهي ۽ رسول الله ﷺ کي مڃڻ جي معنيٰ آهي سندس حڪمن تي هلڻ. مون هيئن به چيو ته زيارتن کون منع نه ڪندا هوندا مگر بدعتن ۽ شرڪ جي رسمن جي منع ڪندا هوندا ۽ انهيءَ انديشه جي ڪري ڪن هنڌن تي وڃڻ نه به ڏيندا هوندا. مان مڃان ٿو ته هو انهيءَ ۾ ڪجهه قدر غلطي به ٿا ڪن ۽ کين قبا ڊاهڻ به نه گهربا هئا پر انهيءَ ڪري ائين ڪونه چئبو ته هو اسلام کان ڦريل آهن ۽ رسول الله ﷺ کي نٿا مڃين. توهان مهرباني ڪري ٻڌايو ته ڪهڙا اسلامي ملڪ آهن جنهن جي ڪورٽن ۾ ايتري قدر شريعت تي فيصلا ٿا ٿين جيتري قدر حجاز ۽ نجد ۾؟ ڪهڙي ملڪ جا ماڻهو نماز روزن وغيره ۾ نجدين کان وڌيڪ عامل آهن؟ ڪهڙي ملڪ ۾ زنا، چوري، نشو، جوابازي، ڪوڙ، ٺڳي، ظلم، جهيڙا فساد ۽ حق غضبي نجد کان گهٽ آهي؟ پوءِ حاجي صاحب کي چيم اسان سنڌي ماڻهو پاڻ ۾ عيبن جا مڻ به نه ڏسي سگهندا آهيون مگر ٻين ۾ رتيءَ جو عيب ڏسي انکي جبل بڻائي ڇڏيندا آهيون. ڪهڙي نه ارمان جي ڳالهه آهي جو هڪ سچي قوم کي ڪن ٿورين غلطين سببان اسلام کان ڦريل ۽ رسول الله ﷺ کي نه مڃيندڙ سمجهجي ۽ ناحق کين بدنام ڪجي. فراخدلي ۽ انصاف اهو آهي ته هننجي غلطين بداعتقادن ۽ بدعملن کي به مشهور ڪجي پر ان سان گڏ هننجي نيڪين جو به اعتراف ڪجي.

هڪڙي مولوي صاحب فرمايو ته وهابي شريعت تي هلندڙ آهن پر رسول اللهﷺ سان سخت دشمني اٿن �