وتايو فقير

وتايو فقير

ڀٽائي صاحب جي جنم جي حوالي سان ڀٽ شاهه جا فقير هڪ دلچسپ روايت به ٻڌائين ٿا. چون ٿا ته جڏهن شاهه لطيف ڄائو، تڏهن شاهه حبيب هن ٻارڙي کي هنج ۾ کڻي ٻاهر فقيرن ۾ آيو. هڪ فقير شاهه حبيب کان اهو ٻار ورتو ۽ اوچتو ڪيڏانهن گم ٿي ويو. ٻيا فقير پريشان ٿي ويا، هيڏانهن هوڏانهن ڊوڙيا پر فقير نه مليو، ڪافي دير کان پوءِ ساڳيو فقير ٻار جهوليءَ ۾ کڻي واپس پهتو ته ٻيا فقير پڇڻ لڳس ته ٻار ڪيڏانهن کڻي ويو هئين؟ فقير جواب ڏنو، ”خبر وٺڻ ويو هئس، هيءُ اسان جي لڏي جو آهي!“ اهو وتايو فقير هو. جنهن جي گفتن جا ماڳ مڪان نصرپور، عمر ڪوٽ، ٺٽو، اگهماڻو وغيره ساڳئي درياهه تي ۽ جُوءِ ۾ آهن.

وتايي فقير جي مزار ٽنڊي الهيار ويجهو ڪجهه اولهه طرف آهي ۽ سوئي قندر کان تقريباً 45 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي ڏکڻ ۾ آهي. پراڻي هالا، ڀٽ شاهه، سئي قندر، ٽنڊي آدم ۽ نصرپور اگهاماڻو لڳ دريا جي ڦٽل وهڪرن جا نشان تجويز ڪن ٿا ته هي سڀ ڳوٺ ۽ شهر درياهي وهڪري رستي هڪٻئي سان ڳنڍيل هئا (هن وهڪري کي لوهاڻو درياهه به چون ٿا). وتايي فقير جو زمانو ڪهڙو هو؟ في الحال ڪجهه به پڪ سان چئي نه ٿو سگهجي پر هن واقعي ۾ سندس موجودگي ظاهر ڪري ٿي ته هو شاهه حبيب جي قريب فقراءُ ۾ شامل هو ۽ سندس همعصر هو. جيڪڏهن هن روايت کي درست سمجهجي ته پوءِ چئي سگهبو ته وتايو فقير 1691ع (شاهه لطيف جي جنم جو سال) ۾ اڌڙوٽ يا وڏي عمر جو هو. لطف اللطيف وتايي فقير ۽ شاهه سائينءَ جي حوالي سان هڪ ٻي روايت جو اضافو ڪيو آهي ”شاهه لطيف ننڍپڻ ۾ ٺٽي جي مجذوب وتايي فقير جي معرفت جناب خواجه خضر شاهه صاحب کي به پاڻ وٽ گهرايو هو. خضر عليه السلام کيس ٻه املهه گل نشاني طور ڏنا جيڪي وٺي هو سلامتيءَ سان پنهنجي والد بزرگ وٽ پهتو“. وتايي جي جنم تاريخن بابت مختلف مضمونن ۾ هڪ ٻئي کان تمام مختلف تاريخون بيان ڪيل آهن. هڪ مضمون ۾ 12 جنوري 1768 ، جنم جو ماڳ تاجپور پنجاب پيءُ جو نالو امر سنگهه اجواڻي ۽ ماءُ جو نالو رڪمڻي ٻائي ڄاڻايل آهي. ساڳئي مضمون موجب هو 22 ذوالحج 1247هه (23 مئي 1832ع) تي گذاري ويو. هي تاريخون ڪلهوڙن جي پڇاڙي ۽ ٽالپرن جي حڪومت جون آهن ۽ درست نه ٿيون لڳن. البت تاجپور اها ئي ٿي سگهي ٿي جيڪا نصرپور کان 8 ڪلوميٽر اولهه ڏکڻ ۾ ۽ ڀينءَ پور کان به فقط 8 ڪلوميٽر اوڀر ۾ آهي. انڪري وتايي فقير جو ماڳ مڪان انهن ئي تاريخي واقعن کي جوڙڻ سان معلوم ٿي سگهي ٿو.

وتايي فقير جي حوالي سان ڪجهه روايتون اهڙيون به آهن جن ۾ لوهاڻي درياهه ۾ ٻڏڻ جو واقعو، اگهاماڻي ۾ رهائش، اگهاماڻي جي ذڪر کانپوءِ نصرپور ۾ رهڻ ۽ لواريءَ ۾ شيخ عبداللطيف صديقي جي پٺي چمڻ جا واقعا بيان ٿيل آهن. پٺي چمڻ وارو واقعو مخدوم خواجه محمد زمان جي پيدائش جي اڳڪٿي طور بيان ٿيل آهي. مخدوم صاحب 1713ع ۾ ڄائو هو، انڪري . وتايي فقير جي حياتيءَ جون امڪاني تاريخون جنم 1643ع ـ ۽ وفات 1712ع يا ڪجهه اڳتي پوئتي ٿي سگهن ٿيون. ڪن روايتن موجب هن فقير جي عمر 70 سال هئي، ڪن روايتن موجب اڃا به وڏي هئي. بهرحال، هڪ روايت اها به آهي ته هن جي عمر جا آخري سال سندس سؤٽ شيخ علي جي درگاه تي گذريا جيڪو 1038 هه (آگسٽ 1628ع ) ۾ گذاري ويو. هڪ روايت اها به آهي ته اگهم ڪوٽ جو عالم محمد اسماعيل سومرو وتايي فقير جو استاد هو. هن صاحب جي وفات 998 هه (1589ع) ۾ ٿي. ميون وهيون چانيهو بابت به روايتون آهن ته وتايو فقير کيس پيارو هو ۽ پاڻ جڏهن به نصرپور ويندو هو ته وتايي کي سڏائي ساڻس ڪچهري ڪندو هو. ان وقت وتايو فقير عمر ۾ ننڍو هو. ميون صاحب جي وفات جي تاريخ 1001 هه (1592 هه )چئي وڃي ٿي. جيڪڏهن اسان انهن تاريخن کي درست قرار ڏيون ته پوءِ وتايي فقير کي مغل بادشاهن همايون، اڪبر ۽ جهانگير جي ڏينهن جي هستي مڃڻو پوندو ۽ شاهه لطيف ۽ لنواريءَ جي حوالي سان روايتون ڪمزور سمجهيون وينديون.