نِمگو ڏاٺ گبربند (Nimgo Gabarband)

نِمگو ڏاٺ گبربند (Nimgo Gabarband)

”نِمگو“ عجيب نالو آهي، ڪنهن وٽ ڪابه وضاحت نه آهي. البت سائين شمس الدين جوکيو پنهنجي 1991ع ڌاري لکيل هڪ مضمون ۾ لکي ٿو، ”نيمگو= نيم+ڪوهه (ٻن حصن ۾ و ڍيل جبل). فارسيءَ مان موجوده ٻاروچي ٻولي ۽ سنڌيءَ ۾ مروج (آهي)“

سَري ۽ مول جي وچ ۾ پراڻي واٽ تي هڪ ڍوري کي تاريخ کان آڳاٽي وقت ۾ ٻَڌو ويو هو. هي ديهه سري ۾ ’راهوءَ جو‘ علائقو آهي ان ئي نسبت سان ان ڍوري جو نالو به ’راهوءَ جو‘ ئي پيو آهي جنهن ۾ نِمگو وارو پاڻي پوي ٿو. هي گبربند ڀڳل حالت ۾ آهي، جنهن جو 43 ميٽر حصو سلامت ۽ 70 ميٽر لڙهي ويل آهي. بنياد ۾ ان جي ويڪر 20 ميٽر ۽ ٽاپ تي 11 ميٽر آهي، هن وقت اوچائي 10 ميٽر آهيس.



نِمگو Stonehenge

سج ذري گهٽ چوٽ تي پهتو ته اسان به پري کان اُڀين روهين جو دائرو ڏٺو. هي Stonehenge هو، ننڍڙو پر مڪمل. ڪل دائرو 90.12 ميٽر هئس. ان ۾ ست عدد اُڀا پٿر هڪ گولائيءَ ۾ کتل هئا جيڪي زمين تي ستل حالت ۾ رکيل پٿرن جي قطار سان وچ وچ ۾ بيٺل هئا ۽ ڪي قدر بيضوي گهيرو مڪمل ٿي ڪيائون. ان دائري جي اتر اوڀر رخ ۾ ڪجهه اهڙو بندوبست هو جو ان تي ’قربان گاهه‘ (Alter) يا نذرانو گاهه چئي ٿو سگهي. هن وقت به ان ۾ ڪي سڪا نذراني طور رکيل هئا، ڪي چوڙيون به پيل هيون. مقامي ماڻهن چيو، ”اها پراڻي زماني جي مسيت آهي، ڪنهن زماني کان، ابن ڏاڏن جي وقت کان!“ پر هن پٿري دائري ۾ مسجد يا کروٿ جي ڪا به روايتي وصف ڪونه هئي ۽ نه ئي اولهه ۾ محراب!

اهي پٿري لٺيون ۽ ليٽيل پٿر صفا ڪاراٺجي ويا هئا. وڏي ۾ وڏو پٿر تقريباً پوڻا ٻه ميٽر هو. هن اڏاوت جي بيهڪ ڪجهه ان ريت هئي ته اُڀن پٿرن جي وچ ۾ هڪ، ٻه يا ٽي پٿر ستل حالت ۾ رکي دائرو مڪمل ڪيو ويو هو. دائري جو قطر اتر کان ڏکڻ 50. 4 ميٽر ۽ اوڀر کان اولهه 60. 3 ميٽر آهي.

ديهه سري ۾ ڳوٺ ڪارو خاصخيلي کان تقريباً هڪ ڪلوميٽر جي پنڌ تي واقع هن پٿري دائري جون وصفون هن کان اڳ ڏٺل ٻين پٿري دائرن کان ان ريت مختلف آهن جو هن دائري ۾ اڀن پٿرن جي وچ ۾ ستل پٿرن جي ذريعي دائرو مڪمل ڪيو ويو آهي ۽ هن دائري جا پٿر بي ترتيب چوڪور لٺيون آهن. هن دائري ۾ وڏي ۾ وڏو پٿر 1.80 ميٽر اوچو آهي. ٻيا ماپ ۾ 1.50، 1.55، 1.40، 1.40، 70. ۽ 70. آهن. انهن پٿرن جي ٿولهه لڳ ڀڳ 20 سينٽي ميٽر هئي. هن پٿري دائري جي چوڌاري ٻي ڪابه ثقافتي سرگرمي نظر ڪونه ٿي آئي. گهڻو ممڪن آهي ته هيءَ تاريخ کان آڳاٽي دور جي ڪنهن عقيدي جي عبادت گاهه هجي! جيڪڏهن هن دائري کي زمين تي ستل پٿرن بدران انهن ئي پٿرن کي اڀن پٿرن مٿان سَردرن وانگر رکيو ويو هجي ها ته اهي انگلينڊ جي ڀرسان Stonehenge جو منيئچر لڳن ها! ان هوندي به جيڪڏهن هن دائري کي اسان Stonehenge چونداسين ته ڪا غلطي نه ٿيندي.

”ادا هن علائقي ۾ ههڙي ڪا ٻي مسيت به آهي؟“ اسان مقامي ماڻهن کان پڇيو، ممڪن هو ته سنڌ ۾ Stonehenge جو ڪو سلسلو ملي پوي!

”هائو! هيڏانهن ڀمڀيءَ ۾ ڳوٺ محمد خاصخيلي وٽ اٿو! اتي وڃي ڏسو!“ هڪ همراهه سڄڻ شوري چيو. سيف الملوڪ ڏس پتو سمجهي ويو، ”واپسي ان پاسي کان ڪنداسين، هاڻي ته پاڻ مول ٿا هلون!“ سيف الملوڪ چيو.

اسان اڳتي هلي پياسين.