مڱڻ پنهور جو دڙو

مڱڻ پنهور جو دڙو

صبح جو ساڍا نَوَ وڳا ته اسان بارڻ جي کاٻي ڪنڌيءَ تي تپي ۽ ديهه عارب خان جي ڳوٺ مڱڻ پنهور کان اوڀر-اُتر ۾ ٻن فرلانگن جي پنڌ تي ’ڪرم ڏنو اسٽاپ‘ تي اچي بيٺاسين. هتي هڪ ڪوٽيري جو ڏس هو. پر هيءَ ماڳ، جنهن کي ماڻهن ڪوٽيرو ٿي چيو اصل ۾ قديم آثارن جو هڪ دڙو آهي. هيءُ ميچوئر سنڌو تهذيب جو ماڳ 110X260 ميٽرن ۾ پکڙيل هو. صورتحال چٽائيءَ سان چئي رهي هئي ته آثارن جو ڳچ حصو پوکيءَ هيٺ اچي ويو آهي. سوراخدار ٺڪري ۽ flint جا ڪي ٽڪرا ميڙي ڳوٿريءَ تي نالو لکي، ڪورآرڊينيٽ وٺي، تصويرون ڇڪي اسان اسٽاپ تي لوهيڙي هيٺان ويهي رهياسون. صديق جيپ مان گدرو کڻي آيو ۽ وڍي ڦارون ڦارون ڪري اڳيان رکيائين.



مڱڻ پنهور ڳوٺ وٽ جوئر جو عاليشان فصل تيار هو. ذري گهٽ هر ٻوٽو سائو سنگ جهليو بيٺو هو. ڪپهه تيار هئي سامهون هڪ قداور لوهيڙي تي تِڪ (پکيءَ) جو جوڙو ويٺو هو. لوهيڙو وڏو وڻ ٿئي ٿو، ان جو پَنَ ڊگهو ۽ سنهو هوندو آهي. لوهيڙو خوبصورت ڳاڙها يا هيڊا گل جهليندو آهي پر هاڻي گلن جي مند گذري وئي هئي. ويجهو ئي زمين تي ڳوهينڊ ٻوٽيءَ جو پنجن پتين وارو پيلو گل مُرڪي رهيو هو. ڳوهينڊ جو پن ڪي قدر گدامڙيءَ جي پن وانگر ٿئي ٿو. پاڻي هجي ته هي ٻوٽو جام پکڙجي ٿو ۽ مال شوق سان کائي ٿو. نباتات ۾ منهنجي دلچسپي ڏسي هڪ ڳوٺاڻي چيو، ”هوءَ آست ول اٿئي، گوڏي جيتري ٿيندي آهي ... ان کي لوهيڙي جي ڇوڏي سان ملائي استعمال ڪجي ته ذيابيطس ۾ ڪم ايندي آهي. “

هاڻي اسان اتر پاسي سفر وڌايو. اسان کي قلندر مقام تائين ڪجهه ماڳ ڏسي، پوءِ بارڻ جي ساڄي ڪنڌيءَ سان موٽڻو هو. رني ڪوٽ طرف گِرڻ وارو پنڌ ڪمزور ٽائرن سبب بدلائڻو پئجي ويو هو. ”هن جوُءِ ۾ ٽِڪي بارڻ کان پنهور چڱي تعداد ۾ آهن، هي قبيلو اصل دادوءَ جي پاسي ويٺل هو، پوءِ لڏي اچي هيڏانهن ويٺا آهن. اها ميان يار محمد ڪلهوڙي جي ڏنڊي جي ڪرامت هئي، جنهن پنهورن کي ڊوڙائي ڪڍيو، هاڻي جنهن کي جتي سهوليت ملي آهي، اتي ويٺا آهن. ڪرامت جو ڏنڊو هليو آهي، الائي ڪٿان جا قلندر ڪٿي اچي پهتا آهن“ بخاري صاحب جو اشارو شايد غيبي پير ڏانهن هو.

”غيبي پير جڏهن هتي ڪلهوڙن جو نمائندو ٿي ويٺو ....“ اڃا ڳالهه جاري هئي ته بخاري صاحب رڙ ڪئي، ”ابا هي ڇاهي؟“

”بيهو! بيهو! بريڪ هڻو... بريڪ هڻو!“ مون به دانهن ڪئي.