ميان الطاف سنڌ دوستي ثابت ڪر!

خميس 15 اپريل 1999ع

آئينو روزاني سچ ڪراچي

ميان الطاف سنڌ دوستي ثابت ڪر!

جتي پاڻ کي ساڌو ۽ ڪنھن ٻئي کي ڏوهاري سمجهڻ ڏوھہ آهي اتي پنھنجو پاڻ تي بي سبب ڦٽڪار وجهڻ بہ مناسب نہ آهي. ڪراچيءَ ۾ اڍائي ڏهاڪن کان فسادن جو تجزيو ڪندڙ اڪثر سنڌي دانشور بہ بنا سوچڻ سمجهڻ جي چئي ڏيندا آهن. ”سائين سنڌي ٻوليءَ جو بل پاس ڪرائڻ جي ڪھڙي ضرورت هئي؟ سنڌي – مهاجر فساد ڪرائڻ جي ذميواري پيپلز پارٽي خاص ڪري ممتاز ڀٽي تي آهي!“

اهي وائڙيون وضاحتون آهن بلڪه پنھنجي اصولي ۽ قومي حقن لاءِ ويڙھہ کان ڀاڄ جون واٽون آهن. اهي دانشور اصل ۾ چوڻ اهو ٿا چاهين تہ سنڌي ٻوليءَ کي حق ڏيارڻ جي ڳالھہ ڪري ممتاز ڀٽي سنڌ کي جهنم بڻائي ڇڏيو ۽ ان قسم جي جدوجهد سبب جيڪو لساني، نسلي يا معاشي جهيڙو ٿيو آهي ان لاءِ اسان قطعي ذميوار نہ آهيون.

محترمو! هن سماج ۾ ٿيندڙ هر هڪ واقعي جا پاڻ سڀ ذميوار آهيون. ڪڏهن ڪڏهن حق، سچ جي ڳالھہ چوڻ تي مٿو ڦاٽي پوندو آهي پر ان جو مطلب اهو نہ آهي تہ حق سچ چوڻ گناھہ جو ڪم هو! مهرباني ڪري شرمندا نہ ٿيو ۽ اوچي ڳاٽ سان قبول ڪيو تہ سنڌي ٻوليءَ وارو بل تاريخي طور تي تمام اهم، وقتائتو ۽ ضروري دستاويز هو. اسان کي نقصان سنڌي ٻوليءَ واري بل ڪو نہ ڏنو هو، ان لاءِ ذميوار هڪڙو اقبال ترين هو جنھن مهاجرن جي کلن مان بوٽ ۽ آنڊن مان رسيون ٺاهڻ جا بي تڪا اکر وات مان ڪڍيا هئا ۽ ٻيو رئيس امروهي مرحوم هو جنھن اردوءَ جو جنازو پنھنجي قلم مبارڪ سان ڪڍيو ۽ ڪراچيءَ ۾ باھہ لڳائي ڇڏي هئي.

ڪراچيءَ ۾ اها باھہ سنڌي ٻوليءَ واري بل يا ممتاز ڀٽي ڪو نہ لڳائي هئي پر رئيس امروهويءَ جي ان ”اردو ڪا جنازه هئه ذرا ڌوم سي نڪلي“ واري قطعي لڳائي هئي، جنھن ۾ بي حساب سنڌي ماڻهو تين هٽي، لالوکيت، ناظم آباد ۽ ڀرپاسي ۾ ذبح ٿيا هئا، اهي سڀ خون هاڻي ڪنھن بہ رئيس امروهوي ۽ ڪنھن بہ الطاف حسين کي ياد ڪو نہ آهن. 30 سيپٽمبر ۽ پھرين آڪٽوبر تہ سڀني کي ياد آهي پر ٻوليءَ جي نالي ۾ ٿيل فساد ۽ قتل عام ڪنھن حق پرست کي ياد ڪونہي. وڏي منافقي آهي پر ٺھيو،هاڻي زخم کوٽڻ مان ڇا حاصل آهي!؟

جلا هئه جسم جهان دل ڀي جل گيا هوگا

ڪريدتي هر راک مين جستجو ڪيا هئه

اها تہ ٿي خون معاف ڪرڻ جي ڳالھہ! پر اهو حق مون کي ڪو نہ آهي. تاريخ، خدا ۽ مقتول جنھن کي چاهين معاف ڪن! معاف ڪرڻ چڱي ڳالھہ آهي. آئون تہ بس ايترو ئي چئي سگهان ٿو پر آئون ايترو بہ ڄاڻان ٿو تہ ٻلي مڇي کائڻ کان ڪو نہ مڙندي آهي ڀلي تہ هڪ سئو حج ڪري اچي!

اسان ويھہ پنجويھہ سال اڳ بوءِ محسوس ڪئي هئي تہ ناظم آباد ۽ لالوکيت فسادن جو ڳڙھہ ٿيندا.... ۽ پوءِ ايئن ئي ٿيو! اڳي اهو علائقو جماعت اسلاميءَ جي هٿ ۾ هو، هاڻي متحده جي هٿ ۾ آهي. جماعت اسلامي ۽ جمعيت علماءَ پاڪستان جا ڪافي علائقا هاڻي ”متحده“ ۽ ”حقيقي“ جي هٿ ۾ هليا ويا آهن. ناسي ۽ سايون پڳڙيون اڄ بہ موجود آهن، ڪٿي ڪٿي ڪاريون قميصون ۽ چوغا بہ آهن پر اڄڪلھہ اڇيون پڳڙيون مڙئي وڌيڪ پيون ڏسجن. ان هوندي بہ سمورين ديوارن ۾ چنبڙيل ”مهاجر“ اکيون چؤ طرف تڪينديون نظر اچن ٿيون. ياد رکو تہ ڪراچيءَ جي هر مولوي صاحب جي اندر ۾ هڪ عدد ”مهاجر“ ويٺو آهي ۽ هر هڪ پٺاڻ عالم سڳوري جي اندر ۾ هڪ عدد پختون ويٺل آهي. توهان مڃو يا نہ آئون پنھنجو عڪس بہ ڏسان ٿو، جيڪو توهان سڀني کان مختلف ڪو نہ آهي.

هي سڄو بحث اڄ فقط ان ڪري نڪتو آهي جو ميان الطاف حسين ڪالھہ اوچتو ئي اوچتو ”ذري گهٽ“ سنڌو ديش جي ڳالھہ ڪئي آهي. هي ان ئي طبقي جو ماڻهو آهي جيڪو ڪالھہ مهاجر پنجابي پٺاڻ متحده محاذ جي ڳالھہ ڪري رهيو هو. مون اڃا ڪالھہ پئي چيو تہ جناب محاذ ڪنھن نہ ڪنھن ڌر جي خلاف هوندو آهي. مهاجر پنجابي پٺاڻ متحده محاذ ڪنھن جي خلاف هو؟ خاص ڪري سنڌين جي خلاف ۽ عام طور سنڌي، بلوچ ۽ سرائيڪيءَ جي خلاف. ڇا اسان ڪو نہ ڏٺو تہ گذريل قتل عام ۾ سڀ کان گهڻا ماڻهو ڪير مئا؟

هر جنگ جي پويان اقتصادي حالتون هونديون آهن. ٻہ ڀائر بہ تڏهن وڙهندا آهن جڏهن بک ديوانو ڪندي آهي. چوندا آهن تہ داناءَ جي خبر بک مهل، جوڌي جي خبر جنگ مهل ۽ دوست جي خبر مصيبت مهل پوندي آهي. سو، دانائي بہ بک ۾ موڪلائي ويندي آهي ۽ متحده وارن جي دوستي ۾ دشمنيءَ جا ڏينھن ۽ سبب بہ هر ڪنھن کي ياد آهن. هاڻي، جڏهن ميان الطاف حسين (آئون الطاف حسين کي ميان ان ڪري چوندو آهيان جو هو ماضيءَ ۾ ميان صاحب ۽ پنجاب جو وڏواتحادي هو) اوچتو ئي اوچتو ڪايا پلٽ ڪري ”قومپرست“ سنڌي ٿي ويو آهي تہ حيرت ٿيڻ لڳي آهي.

هونئن، حيرت جي ڪا ڳالھہ ڪو نہ آهي. ”سياست ۽ جنگ ۾ يا ٻڏڻ کان بچڻ لاءِ جيڪي ڪجي، سو جائز آهي!“ متحده وارا سمجهن ٿا تہ پنجاب وارا ”مهاجر“ (متحده) جي ڪڍ پئجي ويا آهن ۽ متحده وارا سياسي ڌارا مان نڪري بنہه اڪيلا ٿي چڪا آهن. اهڙي اڪيلائيءَ ۾ جنھن لاءِ شاعر چيو،

”تو نہين، غم نہين، شراب نہين

ايسي تنہائي ڪا جواب نہين!“

ميان الطاف حسين ڇا ڪري! درياھہ جي تيز وهڪري ۾ لڙهندڙ ماڻهو درياھہ جي ڪنڌيءَ تي ٻوڙن ۾ هٿ وجهندا آهن، اها ”ٻوڙن“ لاءِ محبت ڪو نہ آهي اها محبت تہ ٻوڙن کي بہ سير ۾ کڻي وڃي سگهي ٿي! في الحال سائين جي ايم سيد سان محبت رکندڙ ڪجھہ سنڌ جا سڄڻ الطاف ڀائيءَ جي ”بچايو! بچايو“ ٻڌي ڀليا آهن. خدا ڪري تہ سندن ڀل، ڀل نہ هجي ۽.... آئون ئي ڀل تي هجان!

هاڻي اچو ڏسون، ميان الطاف حسين اصل ۾ چيو ڇا آهي ۽ ڪنھن کي چيو آهي؟ هن صاحب لنڊن ۾ سنڌين جي هڪ وفد سان ڳالهايو آهي! اهو وفد في الحال پراسرار طور نامعلوم آهي. پر، ميان الطاف حسين جيڪي جملا ڳالهايا، ڄڻڪ هن گهڙي سوا لاءِ يوسف جکراڻيءَ جو زندھہ روح گهڙي ويو هجي! چيائين، ”پنجاب جي بالادستيءَ جي خاتمي ۽ سنڌ جي آزادي لاءِ جدوجهد جو اعلان ڪيان ٿو، آئون غيرمشروط طور انھن غيرتمند سنڌين سان گڏ آهيان جيڪي پنجاب جي بالادستي ختم ڪرائڻ لاءِ ۽ سنڌ کي پنجاب جي ڪالوني هئڻ واري پنجوڙ کان ڇڏائڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيا آهن... غيرت مند سنڌي اڳتي اچن، اسان سان هٿ ملائي ويڇا ختم ڪن، آئون پنھنجيون خدمتون آڇيان ٿو!

ھہڙيون تقريرون تہ قادر مگسي، رسول بخش پليجو، عطاءُ الله مينگل ۽ اجمل خٽڪ بہ ڇا ڪندا؟ هيءَ تقرير ڪري ميان الطاف حسين ”پونم“ ۾ شامل ٿيڻ لاءِ ”پري ڪواليفڪيشن“ ٽيسٽ پاس ڪري چڪو آهي، پر خدا ٿو ڄاڻي تہ ڪنھن ”عاليجاھہ“ جي دل ۾ ڇا آهي؟ آئون، ڪنھن هٿياربند گروھہ يا مافيا جي چيف کي ”عاليجاھہ“ چوڻ وڌيڪ مناسب سمجهندو آهيان، توهان ”ڪشڪول“ ڊرامو تہ ڏٺو هوندو! توهان کي سڄي ڳالھہ پاڻهي سمجھہ ۾ اچي ويندي.

سنڌ جي ڪجھہ اهم قومپرست اڳواڻن الطاف حسين جي بيان جي مشروط آجيان ڪئي آهي، ”جيڪڏهن اهو بيان نيڪ نيتي تي ٻڌل آهي تہ پوءِ اسان آجيان ڪيون ٿا.“ مسٽر رسول بخش پليجي بالڪل درست چيو تہ ”هنن گذريل سالن ۾ پنجاب کي سنڌ تي حاوي ڪرڻ جو ڪ�