ملپي ۽ مرده شوئي جو ڌنڌو

ملپي ۽ مرده شوئي جو ڌنڌو

سڀني مذهبن جي تاريخ پڙهي ڏسو ته معلوم ٿيندو ته پنهنجي غرض لاءِ مذهب ۾ مشڪلاتون پيدا ڪرڻ جاهلن کي وڌيڪ جاهل ۽ گمراهه ڪرڻ ۽ مذهب کي بگاڙي خراب ڪرڻ اهو ڪم ملان يا پادري يا برهمڻ فرقي جوئي هو. اسلام ۾ اهو فرقو هوئي ڪونه. اسلام ۾ هر ڪوئي ملان آهي ۽ جيڪي ئي ضروري ڪم آهن سي هر ڪوئي پاڻ به ڪري ٿو سگهي. مگر زماني جيڪي انقلابات ڪري جي اڳئي بيان ڪيا ويا آهن ملان فرقو پيدا ٿي ويو. ملن به ساڳيوئي ڪم ڪيو آهي جو ٻين مذهبن جي پادرين ڪيو. فقط هيترو تفاوت آهي ته ٻين مذهبن جي پادرين خدائي صحيفن کي ئي مٽائي ڇڏيو. يعني ڪي ڳالهيون ڪڍي ٻيون پنهنجون گڏي ڇڏيائون. مگر قرآن شريف بابت خود الله تعاليٰ پاڻ فرمايو آهي ته مان ان کي محفوظ رکندس تنهنڪري قرآن شريف صحيح سلامت بنا ڦير ڦار جي خدا جي فضل سان موجود آهي. ازان سواءِ صحيح بخاري به سلامت موجود آهي. مگر تنهن هوندي به ملان فرقو پاڻ کي ۽ ٻين کي گمراهه ڪرڻ ۾ اوتروئي ڪامياب ٿيو آهي جيترو ٻين مذهبن جا ملان ٿيا. اسان جي ملن قرآن شريف ۽ صحيح بخاري کي مٽائي ته ڪونه سگهيو نڪو مٽائڻ جو ضرورئي پيو. ڇو ته هن جا غرض هونئن ئي نڪري سگهيا ۽ سگهن ٿا ته پوءِ ٻي ڪوشش ڇو ڪن. قرآن شريف ۽ صحيح بخاري آهن عربيءَ ۾ انهن جو ترجمو ۽ تفسير ديسي مادري زبانن ۾ نه ڪيائون جي ڪيائون ته اهڙا ته ڪيائون جو عام ماڻهو ان مان فائدو وٺي نه سگهن. ازان سواءِ اهڙا خيال ڦهلايائون ته قرآن شريف ڪنهن سمجهيوئي نه آهي. مسئلن وغيره لاءِ ٻيا ڪتاب ڪافي آهن. قرآن شريف ثواب ۽ برڪت لاءِ پڙهڻ گهرجي. اهڙيءَ طرح ويچارا مسلمان جي انقلابات جي ڪري اڳئي جاهل هئا تن سڌيءَ طرح قرآن شريف ۽ حديثن جي علم سکڻ جي ڪوشش ئي ڪانه ڪئي. تنهنڪري هنن جو سڄو مدار ٿيو ملن تي. ملن کي به مزا لڳي ويا سو ڪيترائي روزگار جا وسيلا ٺاهي وڌائون.

اسقاط ڪرڻ لاءِ پيسا وٺڻ. ميت کي وهنجارڻ ۽ ڪفن دفن لاءِ پيسا وٺڻ. قرآن شريف بخشي پيسا وٺڻ. ماڻهو مري ته خاص خيراتون ۽ جمعاڻا وٺڻ. قبر تي قرآن شريف پڙهي يا ختما ڪڍي پيسا وٺڻ. نڪاح پڙهڻ لاءِ پيسا وٺڻ. تعويذ لکي پيسا وٺڻ وغيره، اهي سڀئي وسيلا پيدا ڪري ٻيا ڌنڌا ڇڏي ملپيءَ جو ڌنڌو اختيار ڪري ويهي رهيا. اهي ڏائڻ ملان جن مسڪينن جو ماڻهو مري تن جو گهر ٻاري ڏِياري ٿا ڪن. ڪنهن گهر تي مصيبت اچي ته ملان جو فصل پچي. ڪو سکر ماڻهو بيمار ٿئي ته ملان جو وات پيو پاڻي ڪري ۽ دل ۾ پيو چوي ته هاڻي خدا ڪڍيس ساهه ته منهنجو وارو وري. ارمان جي ڳالهه ته اها آهي ته اهل ميت وارن کي نه رڳو ملان ٿو ڦري پر مٽ مائٽ يار دوست اچي گڏ ٿين ۽ رات ڏينهن مانيون پيا کائين. جن ويچارن تي پياري قريب جي موت جي مصيبت اچي نازل ٿئي سي ملان کي هڪ پاسي گهر ڦري ڏين ته مهمانن کي کارائڻ ۽ خدمت ڪرڻ ۽ قرض کڻڻ جي مصيبت ٻئي پاسي سر تي کڻن. واهه چڱ مڙسي! انصاف ته هيئن ٿو چوي ته سڀ مٽ مائٽ يار دوست گڏجي چندو ڪري اهل ميت وارن کي به کارائين ۽ مهمانن کي به کارائين ۽ ٻيا روڪ پيسا ضرورتن لاءِ يا قرض لاهڻ لاءِ به اهل ميت واري کي ڏين.

مسلمان ڀائرو! خدا جي واسطي سجاڳ ٿيو پيرن، دوريشن ۽ ملن جي چنبي مان نڪرو. کين ڪجهه نه ڏيو. جيڪا سخاوت ڪرڻي هجيو اها مسڪينن يتمين ۽ رنن زالن لاءِ ڪيو. سڀ کان وڌيڪ ته هي ڳالهه آهي ته انهن معلمن کي پگهارون مقرر ڪري ڏيو ۽ هر طرح مددون ڪيو جيڪي اوهان جيڪي اولاد کي تعليم ڏين، اوهان کي قرآن شريف ۽ حديثون ٻڌائين ۽ خدا جي خلق کي امرباالمعروف ۽ نهي عن المنڪر ڪن.

ملن ماڻهن تي اثر وهاريا آهن ته نڪاح پڙهڻ، ميت کي وهنجارڻ، ڪفن ڏيڻ، نماز پڙهائڻ ۽ دفن ڪرڻ ڏاڍا ڏکيا ڪم آهن مگر ايئن ناهي. نڪاح ۾ گهوٽ ۽ ڪنوار جي طرف کان قبوليت ڪرائجي ۽ مهر مقرر ڪرائجي ته نڪاح ٿي چڪو. پوءِ پڄي سگهي ته دعا پڙهجي ۽ زال مڙس جا حق حقوق سنڌيءَ ۾ ٻڌائجن نه ته ٺهيو.

ميت کي وهنجارڻ ۽ ڪفن دفن ڏيڻ ته بلڪل رواجي ڳالهيون آهن جيئن اچي تيئن پاڻ اهي ڪم ڪرڻ گهرجن. جنازي جي نماز رواجي نماز کان به گهڻو سولي آهي. سڀ ڪنهن کي سکڻ گهرجي ۽ ڪنهن کي به کڻي امام ڪجي.



ناسخ منسوخ

اسلام جا احڪام بتدريج آهسته آهسته ايندا ويا. جيئن جيئن احڪام نازل ٿيندا ويا تيئن تيئن اڳوڻا عمل ڇڏي نازل ٿيل حڪمن جي مطابق عمل ڪيو ويو. مثلن مسلمان پهريائين شراب پيئندا هئا. پوءِ جڏهن وحي نازل ٿيو ته شراب حرام آهي تڏهن سڀني شراب پيڻ ڇڏي ڏنو. نماز پهريائين بيت المقدس ڏي منهن ڪري پڙهي ويندي هئي پوءِ قرآن شريف جي حڪم موجب ڪعبت الله کي قبلو بنايو ويو. اهڙي طرح حديثن ۾ ناسخ منسوخ ٿي سگهي ٿو يعني رسول الله ﷺ ۽ اصحابن سڳورن جا پويان عمل ۽ قول جيڪڏهن اڳين عملن ۽ قولن جي مخالف آهن ته اڳين کي منسوخ يعني رد ۽ پوين کي ناسخ يعني رد ڪندڙ چئبو. محدثن جي لاءِ ضروري آهي ته نه رڳو ناسخ منسوخ حديثون ڄاڻن ۽ معلوم ڪن پر اهو به معلوم ڪن ته ڪهڙيون حديثون بلڪل صحيح ۽ معتبر آهن ۽ ڪهڙيون ضعيف آهن.

مگر هي مسئلو ته خود قرآن شريف جون ڪي آيتون منسوخ آهن ۽ ڪي انهن جون ناسخ آهن غور طلب آهي. اهو دليل ڪافي ناهي ته اڳوڻا چئي ويا آهن ته ڪي آيتون منسوخ آهن تنهن ڪري هروڀرو به برابر منسوخ هونديون. ڇو ته ڏسجي پيو ته اڳوڻن ۾ به ان بابت اختلاف آهي. جيڪڏهن سڀني جو اتفاق هجي ها ته پوءِ به ٺهيو. پر رڳو هن ڳالهه تي اتفاق هجي ها ته فلاڻيون فلاڻيون آيتون منسوخ آهن ۽ فلاڻيون انهن جون ناسخ آهن ته پوءِ به ٺهيو. پر اتفاق نه هئڻ ئي ڏيکاري ٿو ته اهو مسئلو غور طلب آهي. مان اهو مسئلو جيڪر ڪين ڇيڙيان پر ڏسجي ٿو ته اتفاق نه هئڻ ڪري ايڏو رولو پئجي ويو آهي جو عملن سڄو قرآن شريف منسوخ سمجهيو وڃي ٿو. ڪنهن به عالم سان ڪنهن به مسئله تي بحث ٿو ڪجي ۽ حجت لاءِ قرآن شريف جي ڪا آيت پيش ٿي ڪجي ته پنهنجي ڳالهه اڳي ڪرڻ لاءِ ٺڪ جواب ٿو ڏئي ته اها آيت منسوخ آهي. هڪڙي وڏي عالم سان بحث ڪندي کائنس پڇيو ويو ته جيڪڏهن اها خبر ئي ڪا نه رکبي ته ڪهڙيون آيتون منسوخ آهن ته پوءِ قرآن شريف مان عملي هدايت ڪيئن وٺي سگهبي. جواب مليو ته عمل لاءِ فقه شريف ڪافي آهي. قرآن شريف رڳو ثواب لاءِ پڙهڻ گهرجي. هن جو مطلب اهو ٿيو ته عمل جي لاءِ فقه قرآن شريف کي منس�