مرزا جان بابا جو قبرستان

مرزا جان بابا جو قبرستان:

هي مدفن عيسيٰ خان ترخان واري مقبري جي اولهه ۾ ٽڪريءَ جي ڪنڌيءَ تي آهي. مرزا جان بابا ، مرزا عيسيٰ خان ترخان I جو پٽ ۽ مرزا عيسيٰ خان ترخان II جو پيءُ هو. جان بابا کي مرزا صالح (سندس ڀاءُ ) جي قتل (1562ع) کان پوءِ پيءُ جو جانشين چونڊيو ويو. خود جان بابا کي به سندس ڀاءُ مرزا باقي بيگ جي دشمنيءَ سبب 1570ع (978هه) ۾ بي درديءَ سان قتل ڪيو ويو. سندس مقبرو

جان بابا جي قبرستان جو ننڍو ڪامپليڪس پٿر جو جڙيل آهي. ان ڪامپليڪس جي چؤديواريءَ جو لنگهه ڏکڻ طرف آهي. هيءَ سڄي عمارت پٿر جي پليٽ فارم تي ٺهيل آهي. ڏکڻ پاسي ٿنڀا ڏيئي ڪشادو ڇاپرو ٺاهيو ويو آهي. اندر ٽه قبي ڇٽي نما گنبذي اڏاوت آهي. چؤديواريءَ جي ٻاهرين پاسي محرابي آرائشي حصن طاقچن ۽ ٺلهن جي هموار سطح تي پوپٽي طرز جي اڪر ٿيل آهي. محرابي حصي ۾ گل به ٺاهيل آهن. چؤديواريءَ جي ٻاهرين آرائش ۾ ڪناريون ۽ حاشيا خاص ڪري مٿيون حاشيو ۽ محرابي سجاوٽن جي سردرن تي ڳتيل جاميٽريائي اُڪر ڏسي ڪاريگرن کي داد ڏيڻ کان پاڻ روڪي نٿو سگهجي.

چؤديواريءَ جو دروازو ڪشادوو نه آهي. پٿري چوکٽ جي اندرئين پاسي به ٻاهرين طرز وانگر مسلسل چٽسالي ٿيل آهي. مقبري اندر تعمير ٿيل محراب جو پٺيون پاسو چٽساليءَ جي حوالي سان شاهوڪار آهي. محراب جي اتر اولهه واري ڪنڊ کي ونگدار طاقچن ۾ ورهايو ويو آهي ۽ اتي به پوپٽي ۽ جاميٽريائي اُڪر ٿيل آهي. اها ڊزائين ساڳي ٻاهرئين حاشئي جهڙي پر ڪافي ڳُتيل آهي. هن چؤديواريءَ اندر چٽساليءَ جو سڀ کان خوبصورت ڀاڱو محراب وارو آهي. ان محراب جي ٻنهي پاسي کان سنڌي طرز جا سهڻا پاوا گهڙيا ويا آهن ۽ سڄي محراب ۾ مٿان کان هيٺ تائين عاليشان چٽسالي ڪئي وئي آهي، جنهن جا نمونا جاميٽريائي ۽ ڦولدار آهن.

جان بابا جي مقبري جو اندريون پاسو به سنگتراشيءَ جو سٺو مثال آهي. گنبذ جي بلاڪن جي پهرين قطار ۾ چؤڪور سِلن تي گلڪاري ڪئي وئي آهي ان کي ڪارنس نما آرائشي پَٽو ڏيئي، انهن جي مٿان رکيل بلاڪن مان هرهڪ بلاڪ کي اندرئين پاسي کان محراب واري انداز ۾ ڪوريو ويو آهي. اهڙا هڪٻئي مٿان چار بار يا قطارون آهن. ان کان مٿيان ٽي بار انگڙ وِنگڙ لِيڪدار آهن. گنبذ جي بلڪل مرڪز تي گل ٺاهيو ويو آهي. ڊاڪٽر محمد حسن دانيءَ جي خيال ۾ جان بابا جو مقبرو سنڌي اڏاوتي فن جو نمونو آهي، ان تي گجراتي اثر نه آهي، جيئن عام طور سمجهيو وڃي ٿو. ان لاءِ هُو ڇٽين ۽ محراب ۾ موجود پايي جي گلڪاريءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿو. ان هوندي به هن مقبري کي مجموعي طور تي تعويذي (cenotaphs) طرز جي گروپ ۾ شامل ڪيو وڃي ٿو.

مقبري جي اندرين ماپ لڳ ڀڳ 48 فٽ آهي. هي مقبرو ٽِه قبائين ڇٽين جي اڏاوت آهي، جيڪي هڪٻئي سان جڙيل آهن ۽ (24 بدران) 18 ٿنڀن تي بيهاريون ويون آهن.



ڏکڻ پاسي هڪ ڇاپرو 12 ٺلهن تي 25’.6’’ X 20’.2’’ فٽ ماپ تي مشتمل آهي، اها اڏاوت پوءِ جي ملايل آهي ۽ ڪافي دير سان ٺهي آهي، ان جو اصل اڏاوت سان تعلق نه آهي. ان اڏاوت سبب اصل در بند ٿي ويو آهي، انڪري چؤديواريءَ جي اولهه طرف ڏاکڻي دري يا طاقچو کولي ان مان لنگهه ٺاهيو ويو آهي. اتر اوڀر واري ڪنڊ کان عورتن جي قبرن جو ڪوٽ تقريباََ 11X11 فٽن جو آهي.