عوام ايٽم بم، ڪرائيم بم، ٽائيم بم ۽ ٽئڪس بم برداشت ڪري وٺندو آهي!

آچر 23 جنوري 2000ع

آئينو روزاني سچ حيدرآباد

عوام ايٽم بم، ڪرائيم بم، ٽائيم بم ۽ ٽئڪس بم برداشت ڪري وٺندو آهي!

آئون يا توهان ملڪ جي ترقي لاءِ يا هن ملڪ ۾ ڇا ٿيڻ گهرجي جهڙن سوالن تي ڪا بہ راءِ ڏيون تہ ان سان ڪھڙو فرق پوندو؟ توهان يا اسان جي راءِ تہ تڏهن قبول پوندي، جڏهن اسان کي بہ هن ملڪ جو حصو سمجهيو ويندو، جڏهن اسان کي ”ڪجھہ بہ نہ“ سمجهيو ٿو وڃي (جيڪا ڳالھہ تصوف جي حساب ڪتاب ۾ غلط نہ آهي) تہ پوءِ ڪنھن تي ڪھڙي ميار! توهان جي مرضيءَ جي ڪھڙي اهميت؟ هتي تہ ان جي مرضي هلندي جيڪو ”مرضيءَ جو مختيارڪار“ هوندو.... توهان چڱيءَ طرح ڄاڻو ٿا تہ هن ملڪ ۾ ”مرضيءَ جو مختياڪار“ ڪير آهي!

الله سائين جو شڪر آهي تہ اسان مسلمان آهيون ۽ ان کان بہ وڏو شڪر اهو آهي جو اسان انسان آهيون. (اها ٻي ڳالھہ آهي تہ پاڪستان ۾ انسان کي انسان ڪو نہ ٿو سمجهيو وڃي پر هن کي هڪ اهڙو يونٽ سمجهيو وڃي ٿو، جنھن کان ڪنھن نہ ڪنھن بہاني ٽيڪس اوڳاڙي سگهجي ٿو). سو مسلمان هئڻ جي ناتي جيڪڏهن مسٽر تاج جويي اهو ڏس ڏنو تہ تصوف تي عمل ۽ تصوف جي علم سان هلڻ جي بنياد تي سماج مسئلن مان نڪري ايندو تہ هو ڪا غلط ڳالھہ ڪو نہ ٿو ڪري ۽ نہ وري ان تجويز ۾ ڪا اربع خطا آهي.

هڪ اديب ماڻهو ايٽمي تجربا ڪرڻ، ايٽمي هٿيار هلائڻ، جنگ ڪرڻ ۽ ايشين ڪرنسي متعارف ڪرائڻ جون صلاحون تہ ڪو نہ ڏيندو! تاج جويو پاڻ صوفي هجي يا نہ (هر ڪنھن جو پنھنجو عقيدو، نظريو بلڪه رويو آهي) هن ڳالھہ غلط ڪو نہ ڪئي آهي. اڄ ڪلھہ جا مولوي صاحب تہ تصوف جي ڳالھہ تي بہ چڙي ٿا پون. هڪ مولوي صاحب تہ چئي ڏنو، ”منھنجو وس پڄي تہ سڀني صوفين کي ملڪ مان ڪڍي ڇڏيان!“ ايئن لڳو تہ همراھہ جي جسم ۾ علاوالدين خلجي يا اورنگزيب عالمگير جو روح گهڙي ويو آهي. آئون هن کان ڇرڪي پري ٿي بيھي رهيس! اڄڪلھہ هر ڪو پيو پڇي ڪھڙا مسلمان آهن؟ توبہه! توبہه! اهي ئي صاحب صوفين تي چڙيل آهن، چون ٿا، اهي صوفي وري ڪير ٿيندا آهن؟“ مهرباني ڪري ”شاھہ جو رسالو“ يا ”مثنوي مولانا روم“ اٿارٽي ڪري پيش نہ ڪيو، اسان انھن کان وڌيڪ ڪنھن ٻئي کي اٿارٽي ٿا سمجهون! ادا سائين ڀلي سمجهو، توهان کي ڪنھن جهليو آهي؟ پر ڀٽائي سرڪار، مولانا روم، منصور هلاج، حافظ شيرازي ۽ جاميءَ تي ڪاوڙ نہ ڪيو! توهان تہ اکيون ڦوٽاري دڙڪا ٿا ڏيو، اسان هٿ ادب جا ٻڌي توهان کي عرض ٿا ڪريون تہ انسانيت ۽ الله جي ڪلام جي اپٽار ڪندڙ اهڙن شاندار عالمن جي شان ۾ اهڙي رکي انداز سان نہ ڳالهايو. ”پريان سندي پار جي مڙئي مٺائي“ آهي. ڳالهين کي وٽ نہ ڏيو! هو تہ وڏا ماڻهو آهن، ڪڏهن ڪڏهن تہ گرو رجنيش بہ چڱيون ڳالهيون ڪري ٿو وڃي!

توهان کي تہ مسلمان صوفين جي قطار پسند ناهي، توهان کي علم حاصل ڪرڻ لاءِ چين ولايت وڃڻ جو حڪم ڏنو ويو هو، اتي ڪھڙيون ”مسلمان اختياريون“ ويٺل هيون؟ مون کي تہ ڀڳت ڪبير، ميرا ٻائي، بابا گرونانڪ، والميڪي، ويد وياس ۽ مهاتما گوتم ٻڌ جون ڳالهيون بہ ”پريان سندي پار“ جون ڳالهيون ٿيون لڳن. ”سروم دکم دکم“ خواهشون ڏک جو بنياد آهن... سادگي ۾ سک آهي... اڌرميءَ سان بہ ان مهل تائين نہ وڙهو جيسين هو توهان تي اڌرم جي جنگ نٿو مڙهي! ڪھڙي مذهب جا اصول ڪو نہ آهن؟

فوجي سرڪار صلاح ڏيندي دفاع جو بجيٽ وڌايو تہ مسئلو حل ٿي ويندو. قانوندان چوندو تہ انصاف مهيا ٿئي تہ مسئلو حل ٿي ويندو. تعليم دان چوندو تہ مڙني مسئلن جو حل تعليم ۾ آهي. پوليس وارو چوندو سائين ڏنڊو ڦيرائڻ جو حڪم ڏيو. سڀ ٺيڪ ٿي ويندو! شاعر چوندو، شاعري ڪريو ۽ عوام جا لطيف جذبا جاڳايو تہ ماڻهو پاڻهي نفيس ٿي ويندا! هاڻي چئو تہ ڪنھن جي ڳالھہ تي هلون؟ سنڌي ادبي سنگت جي گڏجاڻين ۾ ايندڙ هڪ صاحب تنقيدي ڪلاس ۾ چوندو هو ”يار! ڳالھہ تہ سڀني جي ٺيڪ ٿي لڳي، سڀني جا دليل ٺاهوڪا آهن. ان ڪري آئون سڀني سان سهمت آهيان، اسان سندس نالو مسٽر سهمت خان رکي ڇڏيو هو.

نئين حڪومت آئي، اها ڳالھہ بہ ٺيڪ ٿي لڳي، پراڻي حڪومت جون دانہون بہ غلط ڪو نہ آهن ۽ جيڪو ايندڙ سرڪار ٺاهيندو. اهو بہ غلط ڪو نہ لڳندو! اسان سڀ ”سهمت خان“ آهيون. دليل جا دوست، پنھنجي سوچ ويچار بدران پرائي مت تي ڀاڙيندڙ ملڪ جا شاندار شهري! ڇا توهان ڪو نہ ڏٺو تہ گرانڊ الائينس وارا صاحب هن وقت حڪومت خلاف احتجاج هلائڻ تي ٺھيو، ميان نواز شريف جي پارٽيءَ سان بہ سهڪار لاءِ تيار ڪو نہ آهن. نواز شريف جا گناھہ ثواب پنھنجي جاءِ تي! هي تہ جمهوريت ۽ پارليامينٽ جي معطليءَ جو سوال آهي، نواز شريف هوائي جهاز جو هائيجيڪر هجي يا نہ هجي، ملڪ جي پارليامينٽ ۽ قانون سازي تہ معطل آهي! برابر ميان صاحب پاڻ بہ قانون سازيءَ جي حوالي سان جڏو هو پر ان جڏائپ جي سزا قوم کي ڇو ملي؟ ۽ آئين جي اهم ترين شق ڇو معطل هجي؟ نہ جناب! اها جمهوري سياست ڪو نہ آهي. پيپلز پارٽي کان وٺي مسلم ليگ جي ڪنھن بہ ڌڙي تائين جنھن جنھن فرد ۽ پارٽيءَ گرانڊ الائينس ۾ نواز شريف کي شامل ڪرڻ کان انڪار ڪيو آهي ۽ جمهوريت لاءِ تحريڪ کان پاسو ڪيو آهي. پاڻ جمهوريت جي دائري ۾ ڪيئن ايندو؟ آئون ذاتي طرح نواز شريف کي اشراف سمجهان يا نہ سمجهان. اها ٻي ڳالھہ آهي پر هڪ غير نمائنده حڪومت جي حمايت ۾ فقط اهو جواز ڏيڻ تہ ان مسلم ليگ حڪومت کي هٽايو آهي، تنھنڪري گرانڊ الائينس تحريڪ نہ هلائيندو، هڪ عجيب ۽ بي تڪو فيصلو آهي. ان کان بھتر هو تہ توهان گرانڊ الائينس جوڙيو ئي نہ ها. ايئن اگهاڙا تہ ڪو نہ ٿيو ها!

گرانڊ الائينس وارا بہ ”مختيارڪار“ آهن. في الحال معطل ٿيل عملدار آهن، سڀاڻي وري باقاعده ”آن ڊيوٽي“ هوندا! ساڳي سلام ۽ سليوٽ هوندا. ان حڪومت ۾ کڻي محترمہ يا ميان صاحب پاڻ نہ هوندا پر انھن جا ئي ”ڊپٽي“ هوندا. هاڻوڪي سرڪار نٿي ٻڌائي، ڪيترن ماڻهن کي نااهل ڪندي؟ اصغر خان کڻي رٽائرمينٽ ورتي هوندي. سندس پٽ تہ خير سان جوان آهي ۽ سرڪار ۾ بہ ويٺو آهي. اهي ڀٽا، اهي جتوئي، اهي سيد، اهي مير، اهي ئي ارباب، اهي ئي شيرازي، ملڪاڻي، زرداري، مهر، ڦل ڦوٽا، مزاري ۽ لغاري پنھنجو نئون نسل گاديءَ تي ويھاري چوندا! فوجي سرڪار يا ڪا بہ سرڪار آئين کي ڪيتري حد تائين گهٽو ڏيئي سگهندي؟ پر هو سڀ ٺيڪ ٿا چون ۽ ٺيڪ ٿا ڪن ڇاڪاڻ تہ اسان نہ رڳو ”سهمت خان“ آهيون پر ساڳئي وقت ”ڪجھہ بہ نہ“ آهيون.

پاڪستان ۾ عوام کان رايو وٺڻ جي ڳالھہ هميشه ”ناٽڪ“ هوندي آهي. اعتبار نہ ٿو اچيو تہ کڻي تاريخ اٿلائي ڏسو! ڪھڙي عام چونڊن جو نتيجو قبول ڪيو ويو؟ ڪھڙي عوامي حڪومت کي مقرر مدي تائين حڪومت هلائڻ جو حق مليو؟ ڪھڙي پارليامينٽ پنھنجو مدو پورو ڪيو؟ ڪھڙي وزيراعظم، ڪھڙي صدر صاحب، ڪھڙي گورنر ۽ ڪھڙي وڏي يا ننڍي وزير عوامي امنگن جو ڀرم رکيو؟ سڀني پرائي شاديءَ ۾ عبدالله بيگاني وارو رقص ڪيو. ڪنھن هوشياريءَ سان ڪيو تہ ڪن�