عثمان جي بُٺي

عثمان جي بُٺي

اڳتي، ڏکڻ ۾ ايندڙ ماڳ ’عثمان جي بُٺي‘ هو. جنهن کي انگريزن ’اوٿمان جي بُٺي‘ (Othman Ji Buthi) لکيو آهي. ٿاڻي عارب کان ڏهه ڪلوميٽرن تي بارڻ جي ڪناري ’واهي‘ نالي ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ جي ڀر ۾ هڪ ماڳ آهي جنهن کي مقامي ماڻهو ’عثمان جي بُٺي‘ ڪري سڏين ٿا. ڌاتو پاهڻي دور جي هن ماڳ جو ماپون اٽڪل 1000X800X50 فٽن جيتريون آهن. پٿر جي بنيادن تي ٺهيل اڏاوتن جو پاڇيون ڏسي سگهجن ٿيون. مٿاڇري تي گول لسا پٿر ۽ ٺڪراٺو پڻ پلي ٿو. ٽڪريءَ جي تر تائين ڪي وٿون شايد مينهن جي پاڻيءَ سان گڏ وهي لٿيون، جيڪي ريڪارڊ تي چرهي ويون. هتي چار تجرباتي کڏون هنيون ويون، جن مان ڪيترن ئي ڪمرن جو ميڙهون ۽ ڪي وٿون به مليون هيون. هتان مليل ٺڪراٺي جو لاڳاپو آمريءَ وري ٺڪر سان آهي. ٻين وٿن ۾ jar stands ، سوراخ وارا پيالا (feeding cups) ٺڪر جا مڻيا، ٽامي جي ڇيڻي، پٿر جا بليڊ ۽ ڇلون، curry stone يا پٿر جو کرکرو وغيره شامل آهن.

اسان کي عثمان جي بُٺي هٿ نه آئي ۽ اڳتي نڪري وياسين. مجمدار صاحب هن ماڳ لاءِ لکي ٿو ته، ”هي 70-60 فٽ تمام اوچو دڙو نئه بارڻ جي اوڀر پاسي ۽ واهي عارب ڏانهن ويندڙ رستي جي ڏکڻ ۾ سنڌوءَ کان آڳاٽو اٽڪل 4000 قبل مسيح جو ماڳ آهي.“

عثمان جي بٺي ڳوليندا ڳوليندا اسان اهڙي جاءِ تي اچي پهتاسين جتي هڪ مقبرو ۽ هٿرادو باغ رکيل هو. هي شايد بس اسٽاپ هو. هڪ همراهه فقيرالهه ورايو هڪ وڏي کبڙ هيٺان دڪان ڪڍي ويٺو هو. اسان به ٿوري آرام ۽ چانهه وغيره جي خيال سان لهي پياسين. ڪالهه رات جو بچايل ٽڪر ڀور ڪڍي هيانءَ جهل لاءِ اڳيان رکيوسون، فقير الهه ورايي به پنهنجي چٽڻي ماني کڻي وچ تي رکي.

فقير الهه ورايو پاڻ برفت هو. هن کان عثمان جي بٺيءَ جو پڇيوسين ته چيائين، ”اها ته پوئتي ڇڏي آيا آهيو، پوئتي موٽي ويندؤ ته واهي عارب جي رستي ۾ اڳتي رستو هيئن ڦرندو، هيڏانهن پرتي هڪ وڏي بُٺي آهي، اها!“ ڏس پتا ته هن به مجمدار وارا ڏنا پر هاڻي موٽ مشڪل هئي.

”اهو عثمان ڪير هو؟“ مون فقير کان پڇيو.

”عثمان جي بُٺيءَ وارو عثمان ذات جو برفت هو ۽ اهو ٽالپرن جي زماني ۾ ان بٺيءَ تي رهندو هو ... عثمان برفت جو پاڙو ’سونهارو‘ (سونهڻيارو) هو.“ الهه ورايي برفت پڪو ڏس ڏنو. بُٺي ته نه ملي پر عثمان ضرور مليو!

منجهند ٽاڪ ٿي چڪي هئي. شاهي کبڙ هيٺ ٿڌڪار هئي. ماحول ۾ مڪمل ماٺار ... بس! ڀر ۾ هڪ وڏي کبڙ تي ويٺل بلبل لاڳيتو ٻولي رهي هئي. فقير باغ تي چڱيءَ محنت ڪئي هئي، ان ۾ نم ۽ سرنهن جا صحتمند وڻ هئا، کبڙ به وڏا وڻ ٿي بيٺا هئا. سامهون بيٺل مقبرو 50 سال اڳ محمد علي شَهڻ نالي هڪ فقير جو آهي.

”هتي جهنگلي جانورن جو حال احوال؟“ مون فقير کان پڇيو.

”سرهه ۽ گڊ وغيره ٿين ٿا، هي انهن جو لنگهه آهي، جيڪڏهن اهي ڪانڀي کان اِري ايندا ويندا ته پوءِ تقريباً عثمان جي بٺيءَ کان نئه ٽپي جبل چڙهي ويندا آهن ... اهو انهن جو رستو آهي پر هي جانور گهڻو ڪري هيٺ نٿا لهن ۽ مٿي ئي رهن ٿا ... هتي هاتار آهي، گدڙ ۽ بگهڙ ڇڊا آهن. لومڙ آهي، هرولو آهي جنهن کي سياهه گوش ٿا چون؛ ڇلو مِرون يا ڇليرو به آهي.“ فقير ڏاڍي اطمينان سان ٻڌايو.

منجهند ٽري ته وري سفر شروع ٿيو.