ضلعي حڪومتن جو خيال هڪ سياسي کٽمٺڙو!

ڇنڇر 5 فيبروري 2000ع

روزاني سچ ڪراچي

ضلعي حڪومتن جو خيال هڪ سياسي کٽمٺڙو!

وڏي مھرباني جناب پرويز مشرف صاحب! توهان 15-15 ڪروڙ رپيا هر ضلعي لاءِ مخصوص ڪيا آهن. جنرل صاحب ضلعي حڪومتون قائم ڪرڻ لاءِ ايترو ئي بي چين آهي، جيترو ڪو فوجي اڳواڻ اهم سرحدي ڇانوڻين جي قائم ٿيڻ لاءِ ٿي سگهي ٿو. سندس خيال ۾ اهي انتظامي ڇانوڻيون/ضلعي حڪومتون جيتريون مضبوط هونديون حڪومت گهربل نتيجا حاصل ڪرڻ ۾ اوتري ئي سفل ٿيندي.

جنرل صاحب جا ڪھڙا ٿورا ڳائي ڪھڙا ڳائجن! سنڌي ماڻهن جي چيلھہ احسانن جي بار هيٺ ايترو جهڪي وئي آهي جو هاڻي شايد ڪڏهن بہ سڌي ٿي ڪو نہ سگهندي! سنڌ ۽ ٻين صوبن لاءِ اقرار ڪيل خودمختياري يا اختيار تہ ملي ڪو نہ ٿو. جمھوريت جو وڻ وفاق تہ ٺھيو، صوبائي سطح تي بہ موجود ناهي پر اسان کي جمھوريت ملي رهي آهي، سا بہ ضلعي سطح تي! شايد ان ڪري تہ ننڍين حڪومتن جي لٺ کڻڻ سولي هوندي آهي.

توهان چئو! ۽ اسان اعتبار نہ ڪيون؟ اهڙي تہ ڪا بہ ڳالھہ نہ آهي... ۽ نہ وري اهڙيون حالتون آهن.“ توهان جيڪي چيو آهي سو ڪري ڏيکاريو آهي. اها پاڪ فوج جي زبان آهي. چمڙي جي ناهي جيڪا ترڪي ويندي هجي. اها لوھہ جي ٺھيل آهي، مجال آهي جو ڪو فرق پوي! هن کان اڳ وارا جنرل صاحب آيا تہ 11-11 سالن لاءِ هئا، اها ٻي ڳالھہ آهي تہ هنن سياسي مصلحتن جي ڪري ايئن پئي چيو تہ هو فقط 90 ڏينھن لاءِ آيا آهن. جنرل مشرف صاحب ٽائيم فريم ڏيڻ کان انڪار ڪري توهان کي چئي تہ رهيو آهي، ”آئون 90 ڏينھن لاءِ ڪو نہ آيو آهيان!“ هاڻي اها قوم جي مرضي آهي تہ سچ ٻڌڻ ۽ سمجهڻ جي ڪيتري صلاحيت رکي ٿي.

جنرل صاحب ضلعي حڪومتون قائم ڪري ضلعي انتظاميا کي ضلعي حڪومتن جي ماتحت ڪرڻ چاهي ٿو. ضلعي حڪومتون في الحال ۽ پوءِ مستقل بنيادن تي ڪيئن ٺھنديون؟ جباب پرويز مشرف جو فارمولو ٺيڪ ٺاڪ آهي. هو ”ايماندار ماڻهن“ جي تلاش ۾ آهي. اهڙيون لسٽون ضلعي سطح تي تيار ڪري مٿي اماڻيون ويون آهن. لسٽون ڪنھن ٺاهيون آهن؟ ڊپٽي ڪمشنر، اسسٽنٽ ڪمشنر ۽ مختيارڪار ان ڪم کي لڳي پيا هئا. يقينن هنن جي لسٽن ۾ ايماندار ماڻهن جا نالا بہ آهن پر مون ڏٺو آهي تہ ڪي نہايت هلڪا ڦلڪا ماڻهو جن جو ڪم ڪار سرڪاري ڪامورن سان پبلڪ رليشننگ تي هلندڙ آهي، انھن لسٽن ۾ شامل ٿي ويا آهن. ڪي غير سياسي فرد جن جو تعلق روايتي سياسي ڪٽنبن سان آهي. اهي پڻ قطار ۾ اچي بيٺا آهن.

جيئن تہ اهي لسٽون هن وقت ضلعي سطح تي قائم ٿيل فوجي اهلڪارن ڏانھن نظر ثاني يا شارٽ لسٽ ٿيڻ لاءِ ويل آهن، ان ڪري امڪان آهي تہ سول ڪامورن پڻ ڏاڍي احتياط کان ڪم ورتو هوندو. (ڇاڪاڻ تہ خود سندن نگراني بہ ٿي رهي آهي) ان ڪري جيڪڏهن في الحال ڪي عبوري ۽ نگران ضلعي حڪومتون آيون تہ اهي جنرل ضياءُ الحق جي ضلعي ڪميٽين يا ضلعي سطح تي مشاورتي ڪائونسلن ۾ بہ ڪم ڏينديون. اسان کي ياد آهي تہ جنرل ضياءُ الحق بہ ايماندار، مخلص ۽ ”مثبت“ قسم جو ماڻهو چوندا هئا اها ٻي ڳالھہ آهي تہ ان دور جو سڀ کان مثبت ماڻهو جيڪو وزيراعظم طور چونڊيو ويو، هڪ وقت اهڙو بہ آيو جو کيس ڏاڍي ”عزت احترام“ سان گهر موڪليو ويو. فوجي سرڪار سان گڏجي ڪم ڪرڻ ايترو سولو ڪو نہ هوندو آهي.

جنرل پرويز مشرف صاحب ضلعي حڪومتون کي سگهارو بنائڻ لاءِ چونڊ سڌارا بہ آڻڻ چاهي ٿو. ضلعي حڪومتون کي مالي خودمختياري بہ ڏيڻ چاهي ٿو. کيس احساس آهي تہ ملڪ ۾ 75 سيڪڙو عوام غريب آهي ۽ سندن قسمت بدلائڻ لاءِ کين ضلعي سطح تي انصاف ملڻ گهرجي. اهو ڪيئن ممڪن آهي؟ ممڪن آهي تہ جنرل صاحب وٽ ڪو ٺوس پروگرام هجي جيڪو اڃا تائين ظاهر ڪو نہ ٿيو آهي، پر فقط اهو طريقه ڪار مطمئن نٿو ڪري تہ هاڻي ايس ايڇ او سميت 11 گريڊ تائين سمورا ملازم ڪميشن ذريعي ڀرتي ٿيندا.... يا ڪامورا شاهيءَ ۾ وڏو گند آهي.... يا احتساب هر سطح تي ٿيندو. آئون تہ فقط ايترو ئي چئي سگهان ٿو، ”ايءُ پڻ چڱو ڪم پر اوڪو ٻيو فهم، جنھن سان پسجي پرين کي!“

عوام نوٽ ڪري رهيو آهي تہ سڀ ڪم ”ٿيندا“. في الحال، اهڙو ڪو بہ ڪم ڪو نہ ٿيو آهي، جنھن سان عوام جي زندگيءَ تي فرق پيو هجي. ملڪ ۾ ”420“ قسم جا ڪردار خدا ڄاڻي تہ ڪھڙو ڪھڙو ڪم ڪري رهيا آهن ۽ اها بہ سڀني کي ڄاڻ آهي تہ انھن ٺڳن ۽ جعلسازن جي سرپرستي ڪير ڪري رهيو آهي. ملڪ ۾ ڪھڙو ڪاروبار آهي جيڪو پر امن ۽ ايمانداريءَ سان ڪرڻ ممڪن رهيو آهي. توهان زمينداريءَ کان ڪارخانيداري ۽ دڪانداريءَ کان وٺي مالداري ڪري ڏسو. ڪو ٽيڪنيشن جو دڪان کولي ڏسو! ڪو بہ ڪم ٺڳيءَ کانسواءِ ممڪن ڪو نہ آهي، يا تہ لٺ بانٺو کڻو! پر اهو بہ ڪيستائين کڻندؤ؟ توهان کان طاقتور ۽ حقيقي بدمعاش قوتون ڪنھن طاقتور جي مدد سان توهان کي پوئتي ڌڪي ڇڏينديون، ڇا فوجي حڪومت انھن ماڻهن کي ٿڏي تي ( سر زمين تي) انصاف ڏياري سگهي ٿي؟ نہ! ايئن ڪرڻ سان بہ ”ٽنڊي بھاول“ جھڙا واقعا پيش ايندا آهن... ڇو تہ بدمعاش ماڻهو فوجي صاحبن کي بہ گمراھہ ڪرڻ جي اٽڪل رکندا آهن.

ضلعي حڪومتون ٺاهڻ هڪ اصولي ڪم آهي. آئون ان ڪم جي مخالفت ڪو نہ ٿو ڪيان. برابر! ايئن ٿيڻ گهرجي تہ جيئن گوڏ ۽ گنجيءَ ۾ ڦرندڙ ماڻهن کي پنھنجي ضلعي ۾ انصاف ملي ۽ کين پري تائين پنڌ نہ ڪرڻو پوي. پر، اصل ڳالھہ اڃا ٻي آهي. هي تہ سڪي جو هڪ پاسو آهي. اهم سوال اهو آهي تہ صوبائي ۽ وفاقي سطح تي جمھوري نظام بحال ڪرڻ ۾ ايتري دير ڇو؟ محسوس ايئن ٿو ٿئي تہ هاڻوڪي حڪومت راند ۾ ريجهائي رهي آهي ۽ ضلعي حڪومتن کي صوبائي ۽ وفاقي جمھوري نظام جي متبادل طور رائج ڪرڻ چاهي ٿي. اها سخت اعتراض جي ڳالھہ آهي. ان مسئلي تي ڪنھن بہ مصلحت يا ٺاھہ جي گنجائش ڪو نہ آهي. خبر ناهي تہ هن موقعي ۽ سوال تي مسلم ليگ کان پيپلز پارٽي سميت سموريون ننڍيون وڏيون پارٽيون خاموش ڇو ٿي ويون آهن! شايد اٺ پنھنجي مٽ ۾ ترڪي رهيو آهي.

جنرل پرويز مشرف صاحب جي وڏي مھرباني جنھن هر هڪ ضلعي لاءِ 15-15 ڪروڙ رپيا مخصوص ڪيا آهن... پر جناب هڪ ضلعي لاءِ 15 ڪروڙ رپيا ڪا ايتري وڏي رقم تہ نہ آهي جو قوم غلط فهميءَ ۾ مبتلا ٿي وڃي!؟ سنڌ حڪومت جا خرچ گهٽائي گهٽائي ايترو گهٽ ڪيا ويا آهن جو هر ترقياتي ڪم کي گهٽو اچي ويو آهي. ڏسو! سنڌ حڪومت اڄ بہ وفاق کان مطالبو ڪري رهي آهي تہ گذريل ٽن سالن دوران امن امان تي ٿيل خرچ ۾ رقم جو اڌ سنڌ کي واپس ملڻ گهرجي. ان عرصي دوران هڪ ارب 40 ڪروڙ رپيا خرچ ٿيا آهن جن مان وفاق هڪ ٽڪو بہ ڪو نہ ڏنو آهي. جڏهن واپڊا جا پئسا سنڌ تي ڪوڙي سچي دعوا تحت ڪڍيا ويندا آهن تہ اهي بنا پڇا جي ڪاٽيا ويندا آهن. هاڻي هن رقم (ذري گهٽ ڏيڍ ارب رپيا) جو ڇا ٿيڻ گهرجي؟ صوبو هڪ زبردست مالي بحران ۾ داخل آهي پر غريب ۽ ننڍن ڀائرن جي ڪير ٿو ٻڌي!

آئون ٿو چوان تہ سنڌ، سرحد ۽ بلوچستان کي ترقي ڪرڻ ڪو نہ ڏني وئي آهي. اها عالم آشڪار ڳالھہ آهي. توهان ڪنھن بہ موٽر گاڏيءَ ۾ چڙهو ۽ چئني صوبن ۾ گاڏي ڊوڙائي موٽي اچو! سر زمين پاڻ ڳالهائيندي تہ ڪٿي ۽ ڪھڙي ”پاڪ سر زمين شاد باد“ آه