شاهه ڪريم جو دور / ارغون ترخان پس منظر

�ان ڪري سگهجي ٿو ته ارغونن جي زوال کان پوءِ سنڌي ماڻهن ارغونن کي به ’مغل‘ سڏڻ شروع ڪيو هوندو ڇاڪاڻ ته ارغون دراصل مغل ئي آهن، ۽ سياسي طرح سندن مفاد به اهي ئي هئا جيڪي مغلن جا هئا. مرزا مغل بيگ جو وڌيڪ احوال شاهه لطيف جي پس منظر ۾ ڪبو.



شاهه ڪريم جو مرشد ابراهيم شاهه (واڙيءَ وارو) ٻڌايو وڃي ٿو جنهن کي بيان العارفين ۾ ’ابراهيم شاهه بهاري‘ لکيو آهي. هو اصل ۾ هندستان جي بهار واري علائقي جو هو. هن درويش جي مزار هن وقت بدين ضلعي ۾ انتهائي ڏکڻ اولهه طرف ڊيلٽا ۾ سِير کاڙيءَ جي ويجهو آهي. ڪنهن وقت ۾ هتي مٺي پاڻيءَ سبب خوشحالي ۽ آبادي هوندي هئي پر هاڻي هيءُ هڪ ويران ٻيٽ آهي جنهن کي سامونڊي کاڙيون ورائي ويون آهن. شاهه ڪريم جي ملفوظات ۾ آهي ته ابراهيم شاهه بهاري سنڌ جي بندر (غالباً لاهري يا لکپت) تان ٻيڙيءَ ذريعي حج لاءِ مڪي شريف روانو ٿيو. ممڪن آهي ته هن واپس موٽڻ کانپوءِ واڙيءَ ۾ مسڪن ڪيو هجي! سڄي ڪڇ ۽ سنڌ جي سامونڊي پٽيءَ جا مهاڻا ابراهيم شاهه جي ميلي تي لازمي طرح حاضري ڀرڻ ويندا آهن، ميلو ڪافي ڏينهن جاري رهندو آهي. هي درويش ارغونن جي پڇاڙي ۽ مرزا عيسيٰ خان (اول) جي ڏينهن ۾ حيات رهيو هوندو.

شاهه ڪريم جو والد سهروردي طريقت سان لاڳاپيل هو ، پر شاهه ڪريم پاڻ قادريه اويسيه طريقت اختيار ڪئي. ليلارام جي پيش ڪيل شجري موجب شاهه ڪريم حضرت علي ڪرم الله وجه جي چوويهين پيڙهيءَ ۾ آهي، ۽ سيد مير علي هِرات وارو پندرهين پيڙهيءَ ۾ هو. اهو شجرو هن ريت آهي: حضرت علي ڪرم الله وجه ← امام حسين ← امام زين العابدين ← امام محمد باقر ← امام موسيٰ ڪاظم ← سيد جعفر ثاني ← سيد حسن الاڪبري← سيد علي جواري ← سيد ابراهيم ← سيد حسن ← سيد علي ← سيد حسين سيد محمد ← سيد مير علي هِراتي ← سيد حيدر ← سيد مير علي ← سيد شرف الدين ← سيد جلال محمد (جراڙ) ← سيد حاجي ← سيد هاشم ← سيد مؤمن ← سيد لال محمد ← شاهه ڪريم. شاهه ڪريم کي اٺ پٽ ٿيا: 1ـ لال محمد. 2 ـ ابراهيم شاهه. 3 ـ جلال شاهه. 4ـ برهان شاهه. 5 ـ لال محمد شاهه (پهريون سجاده نشين). 6 ـ حسين شاهه. 7 ـ دين محمد شاهه. 8ـ عبدالقدوس شاهه. سيد جمال شاهه (يا جلال شاهه) جي اولاد مان عبدالقدوس شاهه ، ان مان حبيب شاهه ۽ عبدالرشيد ٿيا. شاهه حبيب مان شاهه لطيف ۽ ٻيو اولاد ٿيو. هي شجرو درگاه بلڙي شاهه ڪريم جي گادي نشينن وٽ آهي جيڪو ليلارام پيش ڪيو آهي. ڊاڪٽر بلوچ هن شجري کي نامڪمل سمجهي ٿو.

سيد جلال شاهه ( يا جمال شاهه) جي مزار شهداد پور تعلقي ۾ ديهه جَما ۾ ڀٽ شاهه کان 10 ـ 11 ڪلوميٽر اتر ۾ آهي. هو ڪن ڦورن سان جهيڙي ۾ شهيد ٿيو هو. شاهه عبدالقدوس (شاهه سائينءَ جو ڏاڏو) بلڙيءَ ۾ شاهه ڪريم جي مزار ويجهو ڏکڻ اوڀر ۾ دفن ٿيل آهي. تاريخي اعتبار کان مخدوم نوح، يوسف بکري ۽ ميون وهيون شاهه ڪريم جا همعصر بزرگ آهن. حضرت مخدوم بلاول شهيد، قاضي قاضن (وفات:957هه 1551ع) ۽ مخدوم جعفر بوبڪائي ڪجهه اڳ ٿي گذريا آهن، ۽ لطف الله قادري ٿورو پوءِ (1681 ـ 1611ع) جو شاعر آهي.