شاهه لطيف جو جنم ماڳ

شاهه لطيف جو جنم ماڳ

روايت آهي ته شاهه حبيب کي اولاد ڪونه پئي ٿيو. هڪ ڀيري شاهه حبيب جي عزيز ۽ درويش هاشم شاهه (وفات: 1120 هه / 1708ع) جيڪو مست ۽ جذب وارو صاحب هو، شاهه حبيب کي ڏسي چيو، ”حبيب مان لطيف جي بوءِ پئي اچي!“ هڪ ٻي روايت موجب ’سيد حبيب شاهه کي جنهن درويش اولاد جي دعا ڪئي سو وتايو فقير هو. ان وصيعت ڪئي هئي ته پٽ ڄمي ته ان جو نالو سيد عبداللطيف شاهه رکجو. اهو زماني جو قطب ۽ يگانو ولي ٿيندو‘ (لطائف لطيفي). ان ئي اشاري کان پوءِ شاهه حبيب کي پٽ ڄائو ته ان جو نالو عبداللطيف رکيائين پر اهو ٻار گذاري ويو. ساڳي بي بيءَ مان ٻيو پٽ ڄائو ته درويش جي اشاري پويان ان جو نالو به عبدالليف رکيو ويو، پر اهو به گذاري ويو. ٽيون پٽ ڄائو ته ان جو نالو به عبداللطيف رکيو ويو جيڪو وڏو ٿي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي نالي سان مشهور ٿيو. خانداني روايتن موجب شاهه لطيف سائينءَ جو جنم پهرين رجب 1102 هه (31 ـ مارچ 1691ع) ڇنڇر ڏينهن ٿيو.

هنن ٻارڙن جي والده عرس فقير ڏيري جي ننڍي نياڻي هئي. بي بيءَ جي اصل نالي بابت ڪا به تحرير نه آهي پر هن کي شاهه حبيب سان نسبت سبب احترام وچان ’بي بي سيده‘ لکيو ويو آهي. فقيرن جو هي خاندان روحاني طرح شيخ بهاءُ الدين زڪريا ملتاني جي سلسلي کان فيض ورتل هو. عرس فقير پاڻ به شيخ صاحب جي خليفي قنبر فقير ڏيري جي اولاد مان ڌؤنريات جي ثابت پوٽا نک مان هو. ثابت فقير سئي قندر قبرستان ۾ رکيل آهي. عرس فقير جي تربت سئي قندر مقام ۾ مائي ڄامان واري مسجد کان اتر اوڀر ڪنڊ تي سٺ ستر قدمن جي فاصلي تي عَلم جي ڀرسان آهي. ڳاڙهين سرن جي هي بنهه زبون قبر هڪ وڏي ٿلهي جي ڀر ۾ آهي، ٿلهي تي قبرون ٺهيل آهن. عرس فقير سميت ڪنهن به قبر تي ڪو به نالو ڪونه آهي.

ڏيرن فقيرن ۾ ٻه سلسلا آهن، هڪڙا اهي جيڪي ساوا ڪپڙا پهرينِ ۽ ان نسبت سان ’سايات‘ سڏجن ۽ ٻيا جيڪي اڇا ڪپڙا پهرينِ ۽ ڌؤنريات سڏجن، يعني، هڪڙا سبز پوش ۽ ٻيا سفيد پوش! شاهه حبيب جا پهريان ٻئي پٽ به ساڳي سئي قندر قبرستان ۾ رکيل آهن جيڪا حقيقت تجويز ڪري ٿي ته ٻئي بلڪ ٽيئي ڀائر ناناڻن ۾ سئي قندر ۾ ڄاوا. سئي قندر ۾ شاهه حبيب جي رهائش اختيار ڪرڻ جي روايت عام جام ٻڌائي وڃي ٿي پر ڊاڪٽر بلوچ انهن روايتن جي تصديق ۾ مقامي ڏيرن فقيرن جي مدد سان ان ماڳ جي بلڪل ٺيڪ ٺيڪ نشاندهي ڪئي آهي جتي شاهه حبيب جو گهر هو. ڊاڪٽر بلوچ سئي قندر ماڳ تي1958 ، 1959 ۽ 1976ع ۾ به ويو ۽ معلومات حاصل ڪئي هئي. هن کي ڪافي دلچسپ روايتون مليون. اها روايت به سامهون آئي ته ”شاهه حبيب ڪي سال ’سئي قندر‘ واري مقام لڳ اولهه طرف واري ڳوٺڙي ۾ پنهنجي حويليءَ ۾ رهيو ۽ جڏهن اتان لڏيو ته پوءِ ڪوٽڙي ويو.“

شاهه حبيب عرس فقير جي نياڻيءَ سان شاديءَ کان پوءِ سئي قندر مقام ويجهو اولهه طرف ويٺو. ڊاڪٽر بلوچ جي معلومات مطابق ”هاڻوڪي روينيو رڪارڊ موجب سروي نمبر 134 ـ ديهه سئي قندر جاگير ۾ ويٺو.“ ڊاڪٽر صاحب موجب ”اها خبر چار 1960ع تائين سڀني مقامي ماڻهن کي هئي. سئي قندر شاخ کان نمبر جي لام تي اولهه طرف ۽ موجوده شاخ جي اوڀر ۾ شاهه صاحب جي گهر لڳ هڪ کڏ هئي جنهن کي ’ساياتن جي کڙ‘ چوندا هئا. انهيءَ جي ڀرسان (1930 تائين)ڪنڊيءَ جا وڻ بيٺا هئا جيڪي ’شاهه حبيب جا ڪنڊا‘ سڏبا هئا، اتي سندس حويلي هئي جنهن جي ڀتين جا بنياد به ان وقت جي ماڻهن ڏٺا. انهيءَ حويليءَ ۾ شاهه حبيب جا پهريان ٻه پٽ ڄاوا جيڪي گذاري ويا ۽ سئي قندر قبرستان ۾ ڏيرن فقيرن جي پاڙي ۾ دفنايا ويا.“ هاڻي ان هنڌ ماڻهن ٻنيون ڪري ڇڏيون آهن ۽ ڪو به نشان ڪونه ڇڏيو اٿائون. هاڻي سئي قندر مقام تي ويٺل فقير اولهه اتر ڪنڊ طرف اشارو ڪري ٻڌائين ٿا ته شاهه حبيب جي حويلي ان طرف هئي.

ٻنهي ڀائرن جون قبرون اڄ تائين موجود آهن. انهن قبرن مان هڪ تي عبداللطيف ۽ ٻيءَ تي عبدالرشيد لکيل آهي. ڊاڪٽر بلوچ لکي ٿو ته ”سن 1959ع ۾ جڏهن مون شاهه حبيب جي جاءِ ۽ مقام ۾ شاهه لطيف جي سڳن ڀائرن جون قبرون ڏٺيون ته اهي نئين سر ٻڌايل هيون. هڪ تي عبداللطيف جي نالي سان سر لڳل هئي پر ٻيءَ تي جيڪا سر هنئي وئي هئي تنهن تي عبدالرشيد لکايو ويو هو، حالانڪ اڳي ٻنهي تي عبداللطيف نالا لکيل هئا.“ روايتن ۾ به ايئن آهي ته شاهه حبيب ٽنهي پٽن جو نالو هڪٻئي کانپوءِ ساڳيو ’عبداللطيف‘ رکيو. ڪجهه سال اڳ سر زمين تي فقيرن اسان کي به ساڳيون روايتون ٻڌايون ۽ اسان به نئين سر مرمت ڪيل قبرن تي عبداللطيف ۽ عبدالرشيد نالا پڙهيا. هن ڀيري قبرن جي حفاظت لاءِ ٻنهي قبرن کي سيمنٽ پلستر ٿيل ڪٽهڙو ۽ مٿان سڌي ڇت ڏنل هئي. فقير ان اڏاوت کي چوکنڊي ٿا چون.

واضح هجي ته ڪنهن به روايت يا شجري ۾ شاهه سائينءَ جي ڪنهن به ڀاءُ جو نالو عبدالرشيد ڄاڻايل نه آهي. قبرن تي رکيل ڪتبن مان، جيڪي پوءِ واري وقت جا ۽ سنگ مرمر جون ننڍيون تختيون آهن، انهن تي ٻارن جي جنم / وفات جا سال درج آهن. اولهه پاسي واري قبر تي عبدالرشيد ولد حبيب شاهه 1109 هه ۽ اوڀر واري قبر تي عبداللطيف ولد حبيب شاهه 1110 هه لکيل آهي. ان ريت پهرئين ٻار جو نالو عبدالرشيد ٿيو ۽ ٻئي جو عبداللطيف. قبرن تي لکيل سن به غلط آهن ڇو ته هي ٻئي ٻار شاهه ڀٽائيءَ کان اڳ ڄاوا هئا. شاهه عبداللطيف ڀٽائي جو جنم سال 1102 هه آهي. هنن ڪتبن موجب هي شاهه سائينءَ کان پوءِ ڄاوا، جا ڳالهه روايتن ۽ حقيقت جي ابتڙ آهي. جڏهن فقيرن کان عبدالرشيد جي نالي بابت پڇا ڪئي وئي ته هنن هڪ اجائي ڳالهه ٺاهي ته، ’ٻنهي جو نالو عبداللطيف آهي پر هڪ ٻار جو ناناڻو نالو عبدالرشيد رکيل آهي. باقي سن وغيره تختيون لکڻ واري جي غلطي آهي.‘ هيءَ ظاهر ظهور غلطي آهي، خبر نه آهي ته ڪنهن غلط تاريخن ۽ نالي جون تختيون هڻي تاريخ کي مسخ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. ٻڌجي ٿو ته ڪنهن سرڪاري آفيسر گهڻا سال اڳ پنهنجي طرفان لکائي رکايون آهن. سئي قندر ۾ شاهه لطيف جي همنام ڀائرن جي قبرن جو ذڪر لطائف لطيفي ۾ به آهي جيڪا 1888ع جي تصنيف آهي.

ڊاڪٽر بلوچ ڀينءَ پور ۾ شاهه لطيف جي ولادت واري غلط فهميءَ جو بنياد بيان ڪندي لکي ٿو ته ”سئي قندر لڳ ڏيرن فقيرن جي ڳوٺ جو حوالو ڏيڻ سان دياڻي خاندان مان شاهه صاحب جي والده هجڻ جي ڄڻ نفي پئي ٿئي، انڪري اوڀر جا حوالا آندائون ته به هڪڙن ڀينءَ پور کي ته ٻين هالا حويليءَ کي شاهه لطيف جي ولادت جو ماڳ ڪري لکيو ... شادي شهيد لڳ خيرپور ضلعي ۾ لؤنگ فقير مهيسر جي فقيرن ڪٿان ٻڌو ته شاهه لطيف ڀينءَ پور ۾ ڄائو هو يا اتي چلو ڪڍيو هئائين، سو اتي وڏي مسجد ٺاهيائون ... (مير عبدالحسين) سانگيءَ پوءِ ’لطائف لطيفي‘ ۾ ان جو ذڪر ڪيو ۽ ڀينءَ پور کي شاهه لطيف جي جنم جي جاءِ ڪري ڄاڻ