سنڌو ديش ڪيئن ٺھندو؟

تاريخ ؟؟؟؟

آئينو روزاني خبرون

سنڌو ديش ڪيئن ٺھندو؟

هڪ نوجوان اي ميل تي مون کان پڇيو، ”آئون سنڌو ديش ٺاهڻ لاءِ ڪجھہ ڪرڻ ٿو چاهيان، ٻڌاءِ تہ ڇا ڪريان؟ ادا سائين آئون سنڌ لاءِ سوچيندو برابر آهيان! جيڪڏهن مولوي صاحب تعذير نہ هڻن تہ سنڌ ۽ سنڌ جا ماڻهو منھنجي لاءِ قبلي ڪعبي جي برابر آهن. پر ان جو مطلب اهو ڪو نہ آهي تہ آئون ان سوال جو جواب ڏيڻ جي لائق بہ هجان تہ سنڌو ديش ڪيئن ٺاهي سگهجي ٿو؟ سوال رڳو سنڌو ديش جو نہ آهي، بيشمار سوالن جي پويان اصل سوال اهو آهي تہ نيٺ سنڌي ماڻهن جي آجپي جي واٽ ڪھڙي آهي؟

مون هن نوجوان کي ڪو بہ مناسب جواب نہ ڏنو. سياست اسان مان گهڻن ڄڻن جو شعبو آهي ئي ڪو نہ! آئون ڪھڙي حساب ۾ هن اهم سوال تي پنھنجي راءِ ڏيان ۽ رستا ٻڌايان؟ هي تہ سياسي اڳواڻن جو ڪم آهي، وڏن وڏن دانشورن جو ڪم آهي. اسان وٽ تہ سياسي رهنمائي ڪرڻ جي ڪا بہ تربيت ڪو نہ آهي.ا سان تہ پاڻ رهنمائن ڏانھن پيا ڏسون تہ، نيٺ ڇا ڪجي؟

آئون سوال پڇندڙ جوان جو نالو نٿو کڻان، پر سچ پڇو تہ هن اڻسڌيءَ طرح هڪ تمام اهم سوال اٿاريو آهي تہ نيٺ اسان جي رهنمائي ڪير ڪندو؟ اسان سڀ هن وقت مجبور آهيون جو هڪٻئي کان پيا پڇون تہ ڀائو! هي رستو ڪيڏانھن ٿو وڃي؟ ۽ پنھنجي نجات جو رستو ڪھڙو آهي؟ جيڪڏهن اهو رستو سنڌو ديش جو آهي تہ ان تي ڪيئن هلبو؟ اي نوجوان! ان سوال جو جواب ايترو سولو ڪو نہ آهي. اسان جا سياستدان ڪاوڙجي نہ پون! جيڪڏهن آئون اهو چوان تہ خود اسان جي رهبرن کي بہ رهبري ڪرڻ ڪو نہ ٿي اچي. آئون تہ هڪ معمولي سوچ رکندڙ ۽ ٺڪر ڀتر ڳوليندڙ ماڻهو آهيان.

ادا سائين، ”ڪنھن جو ڪونھي ڏوھہ، امر مون سين ايئن ڪيو!“ واري صورتحال آهي. پاڻ جيڪا پوکي آهي، اها ئي پيا لڻون. اهو ئي قدرت جو قانون آهي! اسان جن کي پٽڪا پارايا، اڄ اهي ئي اسان جا اڳواڻ آهن. اسان جن کي چونڊيو ۽ جن کي اڳتي آندو، اسان جي قسمت جا ڌڻي هاڻي اهي ئي آهن. اڳواڻن ۾ اڳواڻيءَ لاءِ جيڪي ٻہ چار گڻ هئڻ گهرجن، انھن بابت ڪڏهن سوچيو اٿو؟ سڀ کان پھريون گڻ هوندو آهي سچائي، ٻيو خلوص نيت، ٽيون اورچائي، چوٿون ثابت قدمي، پنجون علم، ڇهون راھہ جي خبر ۽ ستون ماڻهن ۾ ماڻهن وانگر رهڻ، خدائي فوجدارن وانگر نہ! گڻ تہ ٻيا بہ گهرجن پر گهٽ ۾ گهٽ اهي تہ هجن. آئون پرويز مشرف وارن گڻن کان جدا پنھنجي سمجھہ موجب گڻ عوامي قيادت جا ٻڌائي ويو آهيان ۽ انھن جو جنرل صاحب جي صلاحن سان ڪو بہ واسطو نہ سمجهڻ گهرجي! آئون مسڪين جهان خان کوسي جي گڻن جي ڳالھہ پيو ڪريان ڪروزري اڳواڻن جو نالو تمام ڳرو هوندو آهي، منھنجي زبان تي سندن نالا نٿا اچن.

في الحال تہ هر ڳالھہ ابتي لڳي پئي آهي، ڍينگو ڍير آهي ترو ڀڳل لوٽيون ٺلھا گهانگها ٿيون پيون آهن. جن صاحبن کي عوام وٽان تمام سٺي موٽ ملي هئي، انھن بہ عوام جو اعتماد لٽ جي مال وانگر وڪڻي کائي ڇڏيو! جناب! اول اسان منافقين مان تہ جند ڇڏايون. اسلامي، مارڪسوادي، قومي انقلاب يا سنڌو ديش يا اصلي جمهوريت پوءِ جون ڳالهيون آهن. باقي ان ڳالھہ تي آئون قائم آهيان تہ سڀ کان پھرين پنھنجو پاڻ تي تنقيدي نظر هئڻ گهرجي.

برابر! پراوا جوان سنڌ کي مال غنيمت ڪري ويا آهن! پر ڇا اسان جي پنھنجن همراهن ڪجھہ گهٽايو آهي؟ لٺ کڻبي ڀائرن لاءِ پر شاهدي خدا ڪارڻ ڏجي. هتي فيصلو ضمير کان وٺجو! پاڻ وري بہ ڀائرن سان آهيون. پر، اهڙي ڪنھن بہ لٽ مار، سياسي توڻي غير سياسي سونٽي بازيءَ ۾ شريڪ ٿيڻ تي ڪنھن کي ڇا ملندو؟ اڄڪلھہ گهٽ ۾ گهٽ اها چڱي ڳالھہ ٿي رهي آهي جو اسان پاڻ تي تنقيدي نظر پيا وجهون ۽ هڪٻئي کي ٻڌڻ لاءِ تيار آهيون، اڳي تہ زبان مان نڪرندي ڪا ڳالھہ هئي، غيبات ٻڌي کڻي ويندي هئي، پوءِ خبر پوندي هئي تہ ان غيبات کي چغلي هڻڻ وارا بہ پنھنجا ئي هوندا هئا جن سان گڏ ٿوري دير اڳ چانھہ پئي پيتي سون!

هن نوجوان سنڌو ديش بابت سوال مون اڻڄاڻ مسڪين کان الائي ڇو ڪيو؟ ان سوال جو سڀ کان مناسب جواب يا تہ سائين جي ايم سيد جو ڪتاب ڏيئي سگهي ٿو يا وري هاڻوڪي نظام جا ڌڻي ئي ٻڌائي سگهن ٿا تہ اهڙي آزاديءَ لاءِ جدوجهد ڪندڙ ڪارڪن ڪھڙي ۽ ڪٿي غلطي پيا ڪن؟ جيڪڏهن اها چڪ هڪ ڀيرو پڪڙجي پوي يا ڪو نشاندهي ڪري وجهي تہ شايد هن نوجوان لاءِ ڪو جواب ملي پوي!

سچ پچ تہ اسان جي آڏو ايترا سارا سوال وات پٽيو بيٺا آهن جو سڄو سنڌي سماج وائڙو ٿي ويو آهي. سنڌو ديش کان اڳ منھنجي سامهون سنڌي ماڻهن جون حياتيون، عزت، عزت نفس، سماجي حيثيت، انساني وقار، معاشي خوشحالي، ٻولي ۽ تعليم جو سوال آهي. سنڌو ديش جو ٺھڻ جڏهن مقدر ۾ هوندو ٺھي ويندو. سڀ کان پھرين اسان پنھنجي اندر جون وحشتون ڇڏي ماڻهو تہ ٿيون! سنڌو ديش کي روڪڻ ۾ تہ کڻي ڪن طاقتور ڌرين جا وڏا وڏا ۽ بد ترين مفاد هوندا، پر اسان کي پنھنجيون نياڻيون ۽ نوجوان ڪاريون ۽ ڪارا ڪري مارڻ تي ڪنھن مجبور ڪيو آهي؟ ڌاڙا هڻڻ لاءِ ڪنھن چيو آهي؟

ادا سائين! جيڪڏهن سڀاڻي جي سنڌو ديش ۾ بہ ڪجھہ اهڙو ئي ٿيڻو آهي تہ پوءِ هن فٽ پاٿ ۾ ڪھڙي خرابي آهي؟ آئون ڪنھن نوجوان جا خوبصورت خواب ٽوڙڻ نٿو چاهيان ڇاڪاڻ تہ آئون پاڻ بہ ڪي خواب ڏسندو آهيان. خواب ڏسڻ سٺي ڳالھہ آهي. سٺا خواب ڏسڻ اڃا بہ سٺي ڳالھہ آهي. اسان کي گهٽ ۾ گهٽ هڪٻئي جي خوابن جو احترام تہ ڪرڻ گهرجي!

آئون اڻڄاڻ ۽ خوابن جي دنيا ۾ رهندڙ ماڻهو ڪا بہ واٽ ٻڌائي نہ ٿو سگهان، ڇاڪاڻ تہ پرو چانڊئي ۽ محب شيديءَ کان وٺي فلاڻن فلاڻن وڏن وزيرن تائين سڀ پنھنجا هئا ۽ انھن همراهن ڪي ٿورا سنڌي ڪو نہ ماريا يا مارايا هئا. جيڪڏهن سڀاڻي جي خوابن واري سيٽ اپ ۾ اهي ساڳيا بد روح موجود آهن تہ پوءِ ان سيٽ اپ جو نالو ڪھڙو بہ هجي، ان سان ڪھڙو فرق پوندو؟

نہ! توهان اڃا بہ منھنجي ڳالھہ نہ سمجهيا آهيو، توهان جيڪي چاهيو ٿا، اهو ڀلي ڪريو، پر اها ضمانت ڏيو تہ ان سيٽ اپ ۾ ڪنھن کي ”ڪارو ڪاري“ ڪري نہ ماريو ويندو. اتي ڪنھن کي ڀنگ لاءِ يا ڪنھن ٻئي مقصد لاءِ اغوا نہ ڪيو ويندو. اتي ڪو صوبيدار ترم خان نہ هوندو. اتي رشوت نہ هلندي. اتي ڪو بہ ماڻهو بيگناھہ لاڪ اپ نہ ٿيندو. اتي ڪنھن جي لڄ نہ لٽي ويندي اتي ڪو بہ رهزن نہ هوندو. اتي ڪو بہ ڪنھن جو پاڻي نہ چورائيندو. اتي ڪو بہ ناحق نہ ٿيندو. نہ ڪو ناحق ڪندو ۽ نہ وري ڪنھن کي ڪرڻ ڏنو ويندو! اتي انصاف ۾ دير نہ ٿيندي اتي ڪو بہ ماڻهو حڪومت ۾ پوئين دروازي کان نہ ايندو. اتي ڪا بہ بدتميزي نہ هوندي ۽ نہ وري ڪو ڪنھن کي ”اڙي“ ڪري ڳالهائيندو!

اي نوجوان! آئون تہ اهي ئي خواب ڏسندو آهيان ۽ سچ پڇين تہ مون کي اها بہ خبر نہ آهي تہ انھن خوابن جي تعبير لاءِ ڪھڙي تدبير هلائجي!

(هن ڪالم ۾ اخبار جي انتطاميہ ڪجھہ ڦير ڦار ڪئي، جنھن ڪري ليکڪ جو اصل موقف مجروح ٿيو. ان کان پوءِ ليکڪ احتجاج ڪندي ”خبرون“ ۾ لکڻ بند ڪري ڇڏيو)