سـَندَ ڪوٽيرو

سـَندَ ڪوٽيرو:

ڳوٺ فيضُو باريجو (ديهه ريڪ، تپو مول) لڳ هڪ بُٺيءَ ِ تي هن چوڪور ڪوٽيري کي ’سندَ ‘ ٿي چيائون. ان کي اتر ۾ در هو ۽ ڊيگهه ويڪر هر پاسي کان برابر يعني 9.35x9.35 ميٽر هئس. ديوارون 1.5 ميٽر کان 2 ميٽر موڪريون ۽ 0.89 ميٽر اوچيون هيون. هتي ڪوبه ٺڪراٺو يا ٻي شئ نظر ڪونه آئي. ڀرپاسي وارن ڳوٺن جي خلق هيستائين گڏي آئي هئي.

شِلي بٺي:

ڪوٽيري کان نڪتاسون ته شِليءَ جي ڍوريءَ لڳ هڪ بُٺي کان لنگهياسون. بُٺيءَ تي چوطرف چقمقي پٿرن جا گهڙيل بي شمار ٽڪرا پکڙيا پيا هئا. هيءَ ميسو ليٿڪ سرگرمي هئي. زبردست! هن بُٺيءَ کي شليءَ جو نالو ڏنوسون جنهن جي اوڀر واري 125 ميٽر لاهي مائڪرولٿس سان سٿيل هئي. ان ئي بُٺيءَ جي پاڙ ۾ اوڀر طرف ’عاقلاڻي مقام‘ هو. عاقلاڻي مقام ۾ ڪي ننڍيون گهاڙيون ۽ ڪي پٿري تابوت نما قبرون هيون.

اسان ڪافي دير کان اهي پٿري دائرا ڳولي رهيا هئاسون جن جو ذڪر بخاري صاحب ڪيو هو. جڏهن، اهي دائرا ڪافي تلاش کان پوءِ به نه مليا ته ڪجهه مايوسي ٿيڻ لڳي،

”شايد اهي سرزمين تان ئي غائب ٿي چڪا آهن!“ بخاري صاحب جو اصرار هو ته اهي ضرور هئڻ گهرجن، برابر ڪافي سال اڳ هن انهن جون تصويرون ڪڍيون هيون، پر هن کي يقين هو ته انهن جا ڪجهه نه ڪجهه آثار يا ڏس پتو ضرور ملڻ گهرجي. اسان محسوس ڪيو ته روڊ رستا ۽ ٻي ظاهري ترقي ٿيڻ کان اڳ هن علائقي جي قديم آثارن جي پوري پوري مالڪي ۽ دستاويزبندي ٿيڻ گهرجي نه ته اهي ايئن غائب ٿي ويندا ڄڻ هئا ئي ڪونه!

”بيهو بيهو! ترسو ترسو!“ بخاري صاحب رڙ ڪئي.