دبگير مسجد2

دبگير مسجد:

عام خيال آهي ته دبگير مسجد خسرو خان چرڪس 1588ع ۾ ٺهرائي هئي. ان مسجد جو هي نالو شايد ان جي پاڙي سبب پيو آهي جتي’دبگيران محلو‘ هو. هن وقت اها مسجد شهر کان ٻاهر آهي، جنهن مان اندازو ٿئي ٿو ته ڪڏهن ٺٽو شهر ان مسجد جي اوڀر طرف به آباد هو. هيءَ مسجد مستطيل شڪل جي ڊگهي عمارت آهي، جيڪا ٻاهران 83X36.6 فٽ آهي ۽ آڏو کليل احاطو اٿس.

مسجد جي هاڻوڪي سطح 1910 ڌاري مٿي ڪئي وئي هئي ته جيئن سنڌوءَ جي اُٿل دوران ٻوڏ هيٺ نه اچي وڃي. هيءَ پٿرن جي بنياد تي بيهاريل سِرن جي عمارت آهي. احاطي جي فرش تي به سڌن پٿرن سان فرشبندي ڪئي وئي آهي.

هن وقت ان جي نماز واري هال جي dado paneling ختم ٿي وئي آهي ۽ ان جي جاءِ تي پٿر جي ديوار پئي ڏسجي. نماز وارو حصو ٽن هالن تي ٻَڌل آهي، جنهن کي ٻاهرين پاسي ٽي ونگ دار لنگهه آهن. انهن مان وچون لنگهه گهڻو ڪشادو آهي. اندريان حصا به ساڳي طرح هڪٻئي سان ڳنڍيل آهن. عمارت ۾ ٻنهي پاسن کان مٿي چڙهڻ لاءِ ڏاڪڻيون به ٺاهيون ويون هيون .

عمارت جي مٿئن حصي تي ڪٽيل ۽ لسيون ڪيل سِرن جي اوساريءَ جو آرائشي نمونو اڃا تائين ڏسجي ٿو، جن جي وٿين کي گـهري نيري رنگ سان ڀريو ويو آهي.

دبگير مسجد کي ٽي گنبذي هال آهن جيڪو ترخاني انداز جي مسجدن جو خاص نمونو آهي. انهن ۾ اوڀر پاسي احاطو رکيو ويندو آهي. دبگير مسجد جي وچين مرڪزي هال ۾ اٺ ڪنڊي جي اڌ تي مشتمل محراب آهي. محراب جي ٻنهي پاسن کان مٿان کان هيٺ تائين هوا لاءِ ڊگهيون دريون ٺاهيون ويون آهن ته جيئن مسجد هوا دار رهي. ٻين ننڍن هالن ۾ اهڙيون دريون نه آهن، البت اتي ديوار ۾ اڌ گنبذي محراب رکيا ويا آهن. مرڪزي محراب جي ڀر ۾ تمام خوبصورت ۽ گهڻي اُڪر وارو پٿر جو منبر آهي. ٽيئي هال ڪاشيءَ سان خوب سجايا ويا هئا.

وڏي هال ۾ محراب جي ونگ کي پاسراٽين جهڙو گنبذ آهي. پٿرن تي خوب تراش آهي جن مٿان ڪاشيءَ جي آرائش آهي. ونگ جي مٿان افقي لائين تي قراني آيتون تحرير آهن. ونگن جي sofftis جي سطح کان هيٺ هڪ عربي تحرير چئني پاسن کان هلندي وڃي ٿي، جيڪا گـهري نيري فرش تي اڇي رنگ ۾ لکيل آهي.

دبگير مسجد جو گنبذ جيڪو هاڻي ڊهي چڪو آهي squinches تي رکيل هو پر ان جي ٻاهرين پاسي اٺ پاسائين ڍيڍي (drum) هئي. squinches جي اندرئين پاسي ڪاشيءَ جي آرائش هئي. ڀر وارن گوشن يا هالن جا ننڍا گنبذ پڻ squinches تي رکيل آهن پر انهن جون ڍيڍيون گول آهن.


حولا:
• تاريخ طاهري: سيد طاهر محمد ٺٽوي: سنڌي ترجمو.
• مڪلي نامو: مير علي شير قانع، تصحيح: شيد حسام الدين راشدي
• ترخان نامو: سيد مير محمد بن جلال ٺٽوي، مرتب: سرد حسام الدين راشدي.
• Dani, Ahmed Hasan Dr. , Thatta, Islamic Architecture
• سمن جي سلطنت، ڊاڪٽر غلام محمد لاکو
• Panhwar M. H,