خدا جي خلق ۽ ”سُر خاموشي“ جو آلاپ

�ڻي ڇڏيا. شفاف طريقي سان پيپلز پارٽي ۽ نواز ليگ کي ميدان مان خارج ڪري ڇڏيو. قبائلي سياست کي اڻ سڌيءَ طرح ٻيھر زندھہ ڪيو. روڊ جا ٽول ٽيڪس پاڻ کڻڻ شروع ڪيا ۽ فوج کي ڌنڌي ڌاڙيءَ جو تجربو ڏنو. ٿي سگهي ٿو تہ اهي دعوائون درست هجن! آئون تہ ”سر خاموشي“ ۾ مگن آهيان.

آئون پاڪستان جي ايٽمي ٽيڪنالاجي ۽ سائنسدانن جي گرفتاري تي ڪو تبصرو ان ڪري نہ ٿو ڪري سگهان جو اهو خالص فوجي معاملو آهي پر اهو معاملو في الحال پاڪستان جي نڙيءَ ۾ اٽڪيل آهي ۽ بيشمار سوالن کي جنم ڏئي رهيو آهي. چپن تي آڱر رکو! حساس معاملن تي جذباتي سوال نہ اٿاريو. پاڪ فوج مقدس آهي بلڪه ڪجھہ وڌيڪ ئي مقدس آهي. جو ان تي شهنشاھہ بش جي زبردست نظر ڪرم آهي. توهان ڏٺو! پاڪستان ۾ آيل حقيقي فوجي جمهوريت ۽ آمريڪا جي زبردست انصاف تي ٻڌل جمهوريت جو پاڻ ۾ ڪيڏو نہ ”زبردست“ اتفاق آهي منھنجي نظر ڪمزور آهي، ان ڪري مون کي ”زبردست ۽ زبردستيءَ“ ۾ تمام ٿورو فرق نظر ايندو آهي. ڏسو تہ! فوج جي اندروني معاملن تي ڳالهائڻ جو حق خدا جي غير فوجي خلق وٽ ڪو نہ آهي پر خدا جي غير فوجي خلق جي هر معاملي ۾ (سياست سميت) فوجي خلق کي ”زبردست زبردستي“ جو حق آهي.

اسان جا جلا وطن دوست چون ٿا تہ سنڌ جي مسئلن جو حل ان ۾ آهي تہ اهي اسيمبلين ۾ پنھنجا عيوضي چونڊائين ۽ جمهوري عمل مان ثابت ڪن تہ سندن مرضي ڇا آهي. ڇو تہ آمريڪا جا بااثر سياستدان فقط ان مهل سنڌ جي ڪيس تي غور ڪري سگهن ٿا. هو ان شهنشاهي جمهوريت جي مرضي ٻڌائين ٿا جن پاڪستان ۾ فوجي جمهوريت کي دوست قبول ڪيو آهي. پاڪستان ۾ فوجي جمهوريت جو مطلب ڇا آهي؟ مطلب اهو ئي آهي تہ هتي عوامي جمهوريت جو رستو بند رهندو. اسان جي جلا وطن دوستن کي ڪير سمجهائي تہ شهنشاهي جمهوريت وارن جو ”روڊ ميپ“ پنھنجو آهي. باقي رهي جمهوريت جي فرمائش. سو فرمائشي ناٽڪ اسان زماني کان ڏسندا پيا اچون. پاڪستان ۾ ست پيڙهي فوجي جمهوريت آهي ۽ ستن ئي پيڙهين کي پنھنجي آمريڪي سرڪار وٽ پسند پيل پاڪستان جي فوجي جمهوريت ۾ ڪنھن قومي جمهوريت جي ملاوٽ توقع يا امڪان ڏسن ٿا.

اسان جي ڏاهن ۽ سياستدانن جو مسئلو اهو آهي تہ هو ڌرتي تي پير کوڙي بيھي نہ ٿا سگهن. معذرت سان چوڻو ٿو پوي تہ جلا وطني زمين مان پاڙون اکيڙي ڇڏيندي آهي پوءَ کڻي ڪير بہ جلا وطن ڇو نہ ٿيو هجي. گهڙي سوا جي صحراگردي هڪ ڳالھہ هوندي آهي پر سالن جو تياڳ اهڙو آهي جو ماڻهو پاڻ تياڳجي ويندو آهي.

اسان سنڌ وارن جي پراڻي روايت آهي تہ اسان پنھنجن مهمانن خاص ڪري پرڏيھہ مان آيل مهمانن کان جهٽ پٽ مرعوب ٿي ويندا آهيون ۽ هٿ ادب جا ٻڌي سڀني جي آجيان ڪري چوندا آهيون ”جي سائين! توهان درست ٿا فرمايو“ دل جي ايتري ڪشادگي وري هنن وٽ بہ ڪو نہ هوندي آهي جو هو ديسي مهمانن جي دليل تي ڌيان ڏين. اهي تہ ”ديسي ڄٽ“ هوندا آهن نہ! ڪير غلط آهي ۽ ڪير درست آهي آئون پنھنجي راءِ ڪنھن تي نہ ٿو مڙهيان. آئون تہ آئيني ۾ عڪس ڏسان ٿو ۽ ڏيکاريان ٿو۽ بس!

هڪ پرديسي مهمان بار بار چئي رهيو هو ”امريڪي سياستدانن کي، سينٽرن ۽ سيڪريٽرين کي توهان فقط جمهوري اصولن مطابق ئي قائل ڪري سگهو ٿا.“ آئون روايتي سنڌي ماڻهو وري بہ هٿ ادب جا ٻڌي عرض ٿو ڪريان تہ ”اسان ڪڏهن چيو آهي تہ اسان جمهوريت ۾ يقين نہ ٿا رکون. اسان ڪڏهن چيو آهي تہ اسان بغاوت ٿا ڪريون يا بندوق ٿا کڻون! اسان هڪ ڀيرو وري قرآن مٿي تي کڻي چئون ٿا تہ سرڪار! اسان تہ ”انتفادہ“ جھڙو پر امن احتجاج بہ ڪو نہ ڪيو آهي بلڪه هر جبر جي ايئن آجيان ڪئي آهي جو دنيا ۾ ان جو مثال ڪو نہ آهي. ڇا توهان سنڌي ماڻهن جو ”سرخاموشي“ ڪو نہ پيا ٻڌو؟“

سائين منھنجا! اسان جو حال اهو آهي تہ ڀلي تہ کڻي ڪو معمولي رنگروٽ ڪنھن ست پيڙهئي اشراف جي پڳ لاهي وجهي ۽ بنا وارنٽ اڱڻ لتاڙي وڃي، اسان احتجاج ڪو نہ ڪندا آهيون. احتجاج ڪندا بہ آهيون تہ فقط ميار لاهڻ جيترو. سنڌ ۽ سنڌو نديءَ جو حال وڃي مائي جندوءَ جھڙو ٿيو آهي. سو توهان جي يورو – اميريڪي سرڪارن کي گهٽ ۾ گهٽ سنڌين مان ڪنھن زور آزمائيءَ جي توقع نہ ڪرڻ گهرجي. رهي ڳالھہ چونڊيل جمهوري عيوضين جي! تہ اي صاحبو! ڇا توهان نہ ٿا ڄاڻو تہ هتي عام چونڊون ايتريون شفاف ٿينديون آهن جو ڪنھن کي واردات کان پوءِ فنگر پرنٽ جو نشان بہ نہ ملندو آهي.

جلا وطن دانشور پڇيو، ”توهان ٻڌايو تہ سنڌ جو ڪھڙو مسئلو آهي؟“ ڪنھن چيو، ”آبادي جو مسئلو“، ڪنھن چيو تعليم، ڪنھن چيو کوکرا پار سرحد کولڻ جي سازش! ڪنھن چيو ”تحقيق!“ هڪ صاحب چيو، ”قيادت جي کوٽ!“ ٻئي بہ ان جي تائيد ڪئي ۽ پوءِ سڀني تائيد ڪئي. پوءِ ان جي وضاحت ٿي ۽ طئه ٿيو تہ قيادت کي اڀرڻ گهرجي. پر اها ڪٿان ۽ ڪيئن اڀرندي؟ قيادتون تہ اڳي بہ اڀريون هيون پر سڀ جون سڀ ”ميڙ ميڙان“ کي لڳي ويون. سوال آهي تہ نئين قيادت ڪيئن اڀرندي ۽ ڪھڙو اهم سوال کڻي سڄي خلق کي جيئڻ لاءِ گڏجڻ جو اتساھہ ڏيندي؟

اڳي ڏاڍي جي لٺ کي ٻہ مٿا چوندا هئا، هاڻي ڏھہ آهن. اشراف ماڻهو وڏي مشڪل سان ڪن ڇڏائي نڪتا آهن. آئون ايئن ڪو نہ ٿو چوان تہ ڪن ڇڏائڻ گهربا هئا يا نہ؟ اها بزدلي آهي يا عوام جي ڪا حڪمت عملي! آئون تہ فقط اهو ٿو عرض ڪريان تہ جيڪو آئيني ۾ ڏسان ٿو. هتي ”وريام“ وارو پھاڪو ياد ڪرڻ مناسب آهي. اها وريام جي حڪمت عملي هئي. اجائي موت کان جيئڻ بھتر آهي. ماڻهو جيئرو هوندو تہ وري ڪا واٽ ڪڍندو.

پرديسي مهمان چيو، ”آئون توهان کي ڪو سولو رستو آڇي نہ ٿو سگهان!“ هيءُ سرڪار! اسان توهان کان سولو رستو پڇيو بہ ڪو نہ آهي، ۽ توهان وٽ ڪو رستو بہ ڪو نہ آهي. توهان جيڪا صلاح ڏني، ان خيالي جمهوريت جي واڳ بہ شهنشاهي جمهوريت وارن وٽ آهي. جيستائين ان جو آشيرواد فوجي جمهوريت وارن وٽ آهي. حقيقي جمهوريت جو ڪو بہ حقيقي ٻوٽو پاڙ جهلي نہ ٿو سگهي بلڪه اها جڙ لڳڻ ئي نہ ٿي ڏني وڃي. اهڙي صورتحال ۾ سنڌي ماڻهن کي پنھنجي جياپي جي جنگ ايئن ئي وڙهڻ ڏيو. جيئن وڙهن پيا. ”سر خاموشيءَ“ جي راڳ تي بھتر قيادت جو انتظار – في الحال توهان ٿڌي ملڪ ٿڌا ٿي ويھو.