خانداني ۽ تاريخي پس منظر

خانداني ۽ تاريخي پس منظر

شاهه سائينءَ جا وڏا هِرات کان آيا ۽ سنڌ ۾ مٽياريءَ کي مسڪن بڻايائون. هن خاندان جو پهريون شخص سيد حيدر پٽ سيد مير علي هِراتي سنڌ ۾ آيو ۽ هالا ڪنڊيءَ ۾ اچي رهيو. هالا ڪنڊي ڪٿي واقع آهي؟ سڀ محقق ان کي پراڻا هالا وٽ ئي سمجهن ٿا. سنڌ جي تاريخ ۾ ڄام هالو مشهور آهي. هالا قبيلو سندس نالي پٺيان سڏجي ٿو. سنڌو درياهه جو وهڪرو هن ماڳ (هالا) وٽان سمن جي دور کان اڄ تائين قائم آهي، انڪري هي سدائين زرخيز ۽ خوشحال علائقو رهيو آهي. شاهه عبدالڪريم بلڙي واري جي ڪتاب بيان العارفين ۾ هالاڪنڊي جو ذڪر ڪافي آيو آهي جنهن ۾ مخدوم نوح ۽ ٻين بزرگن جو مسڪن رهيو آهي.. هتي مشهور بزرگ مخدوم اسحاق ڀٽي، مخدوم ابراهيم ولد عمر، مخدوم عربي ديانو /دياڻو، ۽ مخدوم صدر الدين راهوتي به ٿي گذريا آهن. انهن جون مزارون هاڻوڪي هالا ۽ هالا پراڻا ۾ آهن. سيد حيدر جي شادي اتي ئي هالا قبيلي ۾ دريا خان هالي جي پٽ شاهه محمد جي نياڻيءَ فاطمه (جنهن جو نالو بدلائي بي بي سلطان رکيو ويو ڇو ته سيد حيدر جي والده جو نالو به فاطمه هو) سان ٿي، جنهن مان کيس ميرعلي نالي پٽ ڄائو. سيد حيدر ڏيڍ سال کن هالاڪنڊي ۾ رهيو ۽ پوءِ سندس والد جي وفات جو ٻڌي واپس هِرات موٽي ويو ۽ ٽي سال 227 ڏينهن کان پوءِ پاڻ به اتي ئي وفات ڪيائين. سيد ميرعلي پيءُ جي وفات کان پوءِ هِرات ويو، پيءُ جي ملڪيت مان پنهنجو حصو وٺي سنڌ موٽي آيو ۽ سنڌ ۾ ئي رهيو ، سندس نسل هتي ئي وڌيو. هي مٽياريءَ وارا سادات آهن.

سيد حيدر سنڌ ۾ سمن جي ابتدائي دور ۾ ان وقت آيو جڏهن هندستان تي امير تيمور لنگ حملو ڪيو هو. امير تيمور سن 1398ع ۾ دهلي فتح ڪئي هئي. سمن جو دور 1355 کان 1520ع قبول ڪيو وڃي ٿو. تيمور لنگ جنهن وقت 262,313 سپاهين سان هِرات پهتو ته اتي سيد مير علي سڀ کان امير ماڻهن مان هڪ هو، تنهن ايتري ئي رقم (سڪو رائج الوقت) في ماڻهو هڪ رپيو جي حساب سان امير تيمور کي سپاهين جي خرچ لاءِ ڏنو. امير مٿس تمام راضي ٿيو ۽ سيد کي سڀ کان وڏو شاهي اعزاز عطا ڪيائين. مير عليءَ کي ڇهه پٽ هئا، انهن مان چئن کي بادشاهه سلامت مختلف جاين تي گورنر مقرر ڪيو. پهريون عبدالباقي اجمير تي، ٻيو عبدالواحد ملتان تي، ٽيون عبدالرزاق بکر تي ۽ چوٿون ابوبڪر سيوهڻ تي جيڪو ان وقت سيوستان سڏبو هو. پنجون مير شرف الدين پنهنجي ڪٽنب سان رهيو. ڇهون مير سيد حيدر هو جنهن کي پڻ گورنريءَ جي آڇ ٿي پر هن معذرت ڪئي ۽ اجازت گهري ته کيس سندس والد سان گڏ سندس شاهي آقا (تيمور) سان هندستان وڃڻ جي موڪل ڏني وڃي. بادشاهه اها آڇ خوشيءَ سان قبول ڪئي. مير علي هندستان ۾ پيءُ سان گهڻو وقت نه رهيو پر اجازت وٺي هندستان جا مختلف پاسا گهمڻ لڳو، ايئن هو سنڌ آيو. سو، سيد حيدر مير عليءَ جو پٽ هو، ۽ پنهنجي پٽ جو نالو به پيءُ جي نالي پويان مير علي رکيو هئائين جيڪو سندس غير موجودگيءَ ۾ سنڌ ۾ ڄائو هو. سيد مير علي شاهه کي ٻه پٽ ڄاوا، شرف الدين شاهه (جنهن جو اولاد شرف پوٽا سڏجي ٿو) ۽ ٻيو سيد احمد. سيد احمد جو اولاد ڏاڏي جي نالي سان ميرڻ پوٽا سڏجي ٿو. شرف الدين جي اولاد (شرف پوٽا) جي جراڙ پوٽا (جلال پوٽا) پاڙي مان لال محمد شاهه جي گهر ۾ شاهه عبدالڪريم ڄائو.