حماد جماليءَ جي مسجد

حماد جماليءَ جي مسجد

چون ٿا ته ڄام تماچي (ڄام انڙ جو پٽ) فيروز شاهه تغلق جي وفات کان پوءِ 1388ع ۾ جڏهن دهلي مان آزاد ٿي ٺٽي پهتو ۽ حڪومت ورتائين تڏهن شيخ حماد جمالي جي خانقاه ۽ ان جي ڀرسان مسجد به ٺهرايائين. ان پڪسري مسجد جي حيثيت جامح مسجد واري هئي. هن وقت مسجد ۾ فقط نماز ادا ڪرڻ وارو صفو باقي بچيو آهي پر شايد ان اڏاوت کي اوڀر کان اڱڻ به هو. ان اڱڻ ۾ شيخ حماد جماليءَ جو مقبرو به تعمير ٿيل هو جيڪو هاڻي کنڊر ٿي ويو آهي. مسجد جي اولهه واري ڀت سان لڳو لڳ ٻاهران هڪ سادي قبر مائي مڪليءَ جي چئي وڃي ٿي. هڪ روايت اها به آهي ته ان پرهيزگار عورت سبب هن ٽڪريءَ تي مڪليءَ جو نالو پيو.

هيءَ مسجد مستطيل آهي. ڊيگهه 64 فٽ ۽ ويڪر 29 فٽ اٿس. ان جا ٽيئي در ونگن سان ٻڌل آهن جيڪي اتر، اوڀر ۽ ڏکڻ کان آهن. ونگون نوڪدار سينڌ نما اٿس. ٻاهرين ڀت پڪسري آهي ۽ ان جا بنياد پٿر جا آهن. اوڀر طرف وارو مسجد جو پاسو شڪل صورت ۾ تمام سادو آهي. ان پاسي کان فقط محراب دار در اٿس. ان محرابي لنگهه جي مٿان ان در جيترو ئي وڏو محرابي طاقچو آهي.

هن عمارت ۾ ڪنهن ترميم جا اهڃاڻ اوڀر واري ديوار ۾ اتر پاسي نظر اچن ٿا جتي ديوار ۾ ٻه بند در يا طاقچه هڪٻئي جي مٿان آهن. مسجد جي اندرئين حصي ۾ هڪ ڊگهو هال آهي، جنهن کي وچ تي ٻه ونگون هڻي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو آهي. وچون ڀاڱو ٻين ٻن کان وڏو آهي، جيڪو اوڀر ۽ اولهه کان ڇت تائين وڏين ڊگهين ونگن سبب جدا تاثرات ڇڏي ٿو. اولهه واري ديوار ۾ محراب به جوڙيل آهي.

چوڏهين صدي عيسويءَ جي هن جامع مسجد کي ڏاکڻي پاسي کان بيهي ڏسبو ته ساڄي پاسي اوڀر ڏکڻ واري ڪنڊ تي ٺاهيل ڏاڪڻ مڪمل ڊٺل حالت ۾ نظر ايندي. اڏاوت جي وچ تي ونگ سان لنگهه نظر ايندو. ٻه ٻيون ونگون به اٿس، جيڪي نماز پڙهڻ وري ڀاڱي کي ٽن حصن ۾ ورهائين ٿيون. هيءَ مسجد شايد ٽهِ قبائين هئي. وچ واري قبي کان ساڄي ۽ کاٻي واري قبي کي پاڻ ۾ ملائڻ لاءِ وچ تي ٻه ونگدار لنگهه به اٿس.