جنگ جي ميدان ۾ سال بدلجي ٿو

پهرين جنوري 1996ع

جنگ جي ميدان ۾ سال بدلجي ٿو



پهرين جنوري 1995ع کانپوءِ 31 ڊسمبر 1995ع جي وچ ۾ وري ان مسئلي تي ڪنهن به ڪو نه ڳالهايو، وري جڏهن مند آئي ته گهڻن ڳالهايو. هر سال ڊسمبر جي آخري ڏهاڪي ۾ هڪ طوفان اٿي ٿو، ”نئون سال ملهائڻ جي اوٽ ۾ شراب نوشيءَ جي اجازت نه ڏبي!“ ۽ پوءِ هڪ وڏو ڏهڪاءُ پکڙجي ٿو. ”پاڪباز“ ان موقعي تي ڪو نه ڪو سوال اٿاري پنهنجي حق ۾ راهه هموار ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ۽ پوءِ حالتون تهڙيون ئي رهجي وينديون آهن، جهڙيون هيون. زاهدن جي دانهن ڪوڪ سان فقط هڪ طبقي کي فائدو ٿيندو آهي ايڪسائيز ۽ پوليس کاتي کي! زاهدن جو شور ايڪسائيز ۽ پوليس جا اگهه في الحال ته وڌائي ڇڏيندو آهي. زاهد پنهنجو ايماني ڪم ڪندا آهن ۽ پوليس وارا پنهنجي روايت تي هلندا آهن، الله الله خير صلواه!

31 ڊسمبر 1994ع کان 31 ڊسمبر 95ع تائين خوشي ملهائڻ جي انهن ٻن بهانن جي وچ ۾ گهڻئي ڏک ۽ زخم، خوف ۽ خطرن ڀريا لمحا ۽ پڙاڏا آهن. پڙاڏا وقت جي وهڪري ۾ پنهنجي گونج وڃائيندا هليا وڃن ٿا. وقت گذري وڃي ٿو پر ڳالهيون رهجي وڃن ٿيون، زخم ڇٽي وڃن ٿا پر انهن جا نشان رهجي وڃن ٿا. انهن زخمن جو درد، مايوسين جي دز ۽ ڏکن جي پيڙا گهٽائڻ لاءِ ڪراچيءَ جا نوجوان 31 ڊسمبر تي سمنڊ جي ڪناري نچن ڪڏن ٿا ته ڪهڙو گناهه ڪن ٿا؟ پر ”پاڪبازن“ کي اها به ڳالهه نٿي وڻي. ڪراچيءَ جي هيسائيندڙ ۽ خوف کان ماريندڙ ماحول مان نڪرڻ جو ڪو به هڪ بهانو کين نٿو ڇڏيو وڃي، ماڳيهي ان نچڻ ڪڏڻ کي ڪفر قرار ڏيئي هڪ اهڙو ماحول جوڙيو وڃي ٿو جو ماڻهو خوشي ملهائڻ کان اڳ سئو ڀيرا سوچين ٿا ته کين گهر مان پير ڪڍڻ گهرجي يا نه؟ پاڪستاني مسلمانن کي خوشي ملهائڻ جي شايد اجازت ناهي. کين چوويهه ڪلاڪ مٿي تي هٿ رکي سوچڻ کانسواءِ ڪجهه به نه ڪرڻو آهي.

سڀ ميلا ملاکڙا بدعتون، راڳ رنگ ڪفر ۽ تفريح زبان قرار ڏنا ويا آهن ۽ چيو ويو آهي ته ”مسلمان کي ٻيو ڪجهه به ناهي ڪرڻو، رمضان شريف ۾ روزن جو احترام ڪرڻو آهي، محرم الحرام جو احترام ڪرڻو آهي. نه رڳو انهن مهينن ۾ پر هر مهيني ۾ پاڻ تي سنجيدگي طاري رکڻي آهي ڇاڪاڻ ته هر مهينو ڀلارو آهي ۽ هر مهينو مالڪ جي ملڪيت آهي. هر عيد جو ڏينهن الله جي مهربانيءَ جو ڏينهن آهي ۽ ان ڏينهن تي عبادت ڪرڻي آهي.“ ڪير ٿو چوي ته ڀلارن ڏينهن ۽ مهينن جو احترام ناهي ڪرڻو؟ پر سوال اهو آهي ته آخر خدا جي خلق کي خوشيءَ جو اظهار ڪرڻ لاءِ ڪو ان جبلت موجب به حق آهي يا نه جيڪا هن کي فطرت پاڻ عطا ڪئي آهي؟

سال 1995ع جي پڙاڏن جو آخري وڏو پڙاڏو ملي يڪجهتي ڪائونسل پاران ”ڦيٿا جام“ وارو سڏ ۽ هڪ ڏينهن اڳ واري احتجاجي هڙتال هئي. احتجاجي هڙتال 9 ماڻهو ماريا ۽ ڦيٿو جام نه ٿيو، البت ڪراچيءَ جا شهري هڪ ڏينهن اڳ واري قتل عام جي فصا سبب نفسياتي طور ٻئي ڏينهن به نڪري نه سگهيا. اهو خوف سال جي آخري ٻن ڏينهن تي به حاوي رهيو ۽ اهو چٽو نظر آيو ته سال 1996ع جمهوري قوتن کي سک جو ساهه کڻڻ نه ڏيندو ڇاڪاڻ ته سڄي مخالف ڌر، سڀ دهشتگرد ۽ سنڌ دشمن قوتون سال 1996ع کي ويڙهه جي آخري رائونڊ وارو سال قرارڏيئي پنهنجي پنهنجي ڪاميابيءَ جي دعوا به ڪري چڪيون آهن. پيپلز پارٽي 1996ع کي امن جو سال سڏي ٿي پر ڪاش ايئن ٿي! شهرين کي هيءُ سال ”جنگ جو وڏو ميدان“ نظر ٿو اچي جنهن ۾ ”حقوق يا موت“ کان شروع ٿيل نعرو ”سمنڊ يا صوبو، جي سوال تي اچي بيٺو آهي.

پنڌ ۾ هر نئين موڙ تي زندگيءَ کي ٻن زاوين کان ڏسي سگهجي ٿو، يا ته ماڻهو ڪنڌ ورائي پوئتي ان ميدان ڏانهن نهاري جتي دونهين، ڌڌڙ، باهه ۽ لاشن کانسواءِ ٻيو ڪجهه به ناهي ۽ ٻيو زاويو اهو ٿي سگهي ٿو ته اهو سڀ ڪجهه وساري آئيندي جي اڏاوت لاءِ ڪو نئون دڳ وٺي! پر ايئن ڪٿي ٿو ٿئي؟ آڏو به جنگ جو ميدان آهي، جتي گوليون، بم، بارود انتظار ۾ آهن ۽ نقاب پوش ڪلهن ۾ ڪلاشنڪوفون ٽنگي بيٺا آهن. ضروري ناهن ته 1995ع واري ميدان جنگ ۾ بچي ويل ماڻهو 1996ع ۾ به گوليءَ کان بچي وڃن. ان هوندي به ماڻهوءَ وٽ هلڻ لاءِ ڪهڙي واٽ آهي، سواءِ ان جي ته اها چڱائيءَ جي هجي!

سج ته ڪالهه به ساڳيو هو ۽ اڄ به ساڳيو آهي، ڏينهن جي گرمي يا سردي ڳالهه به ايتري هئي جيتري اڄ آهي، نه وري سال بدلجڻ سان ستارن جي چال بدلجي ويندي ۽ سياست ۾ ڪو ”ڊرامائي سڪون“ اچي ويندو. پر، هن موڙ تي 1995ع جي پڙاڏن تي هڪ نظر وجهي سگهجي ٿي جن مان ڪي جهڪا ٿي ويا آهن ته ڪي اڃا گونجي رهيا آهن:

سال 1995ع جي شروعات تي مذهبي جنون جي ڀوَ کان ڪلفٽن جون ويران ڪنڌيون. چيچنيه تي روس حملو. ڪراچيءَ ۾ هندستاني قونصل خانو بند. مولانا ايڌيءَ جي خوف وچان پاڻمرادي جلا وطني ۽ واپسي. جافنا ۾ عارضي جنگ بندي. ڪراچيءَ ۾ نمازين جا قتل. هارون دادا جو اغوا ۽ سنڌي ڳالهائيندڙ ڇهن دهشتگردن جو موت. جپان ۾ زلزلو، 3 هزار فوت. ٿر ۾ ٿهاريي هاليپوٽي وٽ ڪوئلي جي پهرين کاڻ جي کوٽائيءَ جو عمل ۽ محرمه هٿان افتتاح. ڪوئلي جي تهن هيٺان مٺي پاڻيءَ جي زبردست ذخيرن جي دريافت. چيچنيه جي شڪست. تل ابيب ۾ آپگهاتي بم ۾ 19 اسرائيلي قتل. ڪراچيءَ ۾ بلو لائين کي باهه ۾ ٽن ٻارن سميت 7 ڄڻن جا ڪوئلو ٿيل جسم. تراويحن دوران فائرنگ ۾ 26 نمازي قتل. شيخ رشيد جي سزا. افغانستان ۾ صدر رباني ۽ طالبان. رحمت مسيح ۽ سلامت مسيح جي توهين رسالت ڪيسن مان آزادي ۽ پرڏيهه ورانگي، کين ڦاسي ڏيارڻ لاءِ جنونين جا مظاهرا. يونس حبيب کي 17 سال سزا. اعجاز الحق جي هٿ ۾ ڪلاشنڪوف؛ گرفتاري ۽ هڪدم آزادي. صوماليه ۾ خانه جنگي.

پڙاڏا جاري رهن ٿا: جهنگ شهر ۾ شيعه سني فساد ۽ ڪرفيو. ڪراچيءَ ۾ ٻن آمريڪي سفارتڪارن جو نرسري وٽ دهشتگردن هٿان قتل. موهن ڀڳت جو ديهانت. پيرپاڳاري جي اڳڪٿين جو پورو نه ٿيڻ، ڪنگري هائوس تي راڪيٽ لانچر. اوهليري پاڪستان جي دوري تي ۽ صنعتڪارن جي هڙتال. ضياءُ دور ۾ پاڪستان جو ”نشان امتياز“ حاصل ڪندڙ ۽ پنهنجو مٽ پيئندڙ مرار جي ڊيسائي مري ٿو. اوڪلاهاما ۾ بم ڌماڪو، 36 ماڻهن جو موت. روانڊا ۾ پناهه گير ڪئمپ تي فائرنگ ۾ 8000 ماڻهن جو موت. موهن جي دري تان پي آءِ اي مسافرن جو اغوا ۽ ڪيئي مهينن کانپوءِ آزادي. حيدرآباد ۾ سرڪاري پلاٽ تي ايم ڪيو ايم ۽ حڪومت ۾ ٽڪراءُ. 25 اپريل تي 91 سالن جي عمر م سائين جي ايم سيد جي جدائي، جڏهن سنڌ جي هر ڳوٺ ۽ شهر جا سڀ رستا سن وڃڻ لڳا. علي محمد هڱوري جو جيل ۾ آنڊن جي ڪينسر سبب موت. بوسنيا، سرب، ڪروشيا، 3 لک لاش ڪرڻ کانپوءِ ٺاهه ۽ ناٽو. ڪشمير ۾ شيخ نورالدين ولي جي درگاهه کي باهه. مٺو ڪڇي جو موت، ڪمال اظفر نئون گورنر. 27 مئي، ملي يڪجهتي ڪائونسل جو ڏينهن. سنڌ اسيمبليءَ تي راڪيٽ لانچر. فرزانه سلطانه لڄالٽ ڊرامو ۽ ڪراچيءَ ۾ هڙتال ڪلچر نئين گيئر ۾، ٻن ڏينهن جي هڙتال دوران ڪراچيءَ ۾ 35 قتل. مولانا اعظم طارق (سپاهه صحابه) جي رضاڪاراڻي گرفتاري رياست قطر ۾ پٽ پنهنجي پيءُ جو تختو اونڌو ڪري ٿو. ڪراچيءَ جي شام وارين اخبارن سان سنڌ حڪومت جي ٻ