جنون سازيءَ کان قانون سازيءَ تائين

ڇنڇر 5 سيپٽمبر 1998ع

آئينو

جنون سازيءَ کان قانون سازيءَ تائين

بس! سڄي خرابي اتان شروع ٿي جڏهن ڪو شخص پاڻ کي ٻين کان بھتر سمجهڻ لڳي ٿو. پاڻ کي ٻين کان بھتر سمجهڻ کي ”دماغي خلل“ ئي چئي سگهجي ٿو. عظيم ۽ بھتر انسان گهڻو ڪري خاموش هوندا آهن. نوان، جوشيلا ۽ سيکڙاٽ ذهن جن کي سولن لفظن ۾ ”رنگروٽ“ چئجي ڪڏهن ڪڏهن ڏاڍا خطرناڪ ثابت ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ تہ ٻہ لفظ پڙهڻ يا اڌوري ڳالھہ دماغ ۾ ويھڻ سان ئي هو پاڻ کي راست قدم، عالم ۽ عقل جا اڪابر سمجهڻ لڳندا آهن.

مون، سن 1980ع ڌاري ڪراچي سينٽرل جيل ۾ هڪ چريو ڏٺو هو، جنھن ناظم آباد جي ڪنھن مسجد جي دروازي تي ٻن نمازين کي ”منافق“ قرار ڏئي قتل ڪيو هو. ان زماني ۾ ڪلاشنڪوف ۽ ٽي ٽي پستول ڪو نہ هئا. هن ”منافقن“ کي مارڻ جو ”جھاد“ هڪ خنجر سان ڪيو هو. هو، هونئن تہ ٺاهوڪو جوان هو، پر ڪنھن خاص مڪتبہ فڪر وارن جي اثر هيٺ اچي ويو هو. هڪ ڏينھن سندس دماغ ۾ اچي اها ڳالھہ وٺي تہ خدا کيس ان مقصد لاءِ پيدا ڪيو آهي تہ جيئن هو منافقن کي قتل ڪري ۽ الله جي راھہ ۾ جهاد ڪري! بس، ايتري ڳالھہ ذهن ۾ اچڻ جي دير هئي، هو خنجر ور ۾ هڻي هڪ مسجد جي دروازي تي بيھي رهيو. نمازي جيئن ئي نماز پڙهي ٻاهر نڪتا. هن ور مان خنجر ڪڍيو ۽ پنھنجي ”ڪارروائي“ ۾ مصروف ٿي ويو.!

اهڙو ئي هڪ ٻيو ڪردار ساڳئي زماني ۾ ۽ ساڳئي جيل ۾ موجود هو، جنھن هڪ ڀيري خواب ۾ قائداعظم کي ڏٺو هو. هن خواب ۾ ڏٺو تہ قائداعظم کيس چئي رهيو آهي تہ هو پياري پاڪستان جي نالي ۾ پنھنجي سڀ کان قيمتي شئي قربان ڪري! بس، خواب جي دير هئي، ٻئي ڏينھن تي هن شخص پنھنجن ٻن پٽن کي تيار ڪيو ۽ مزا قائد تي پھچي ”ڪارروائي“ ڪئي. هڪ پٽ ڪهي ڇڏيائين باقي ٻي ڀڄي جند ڇڏائي.

تازو، هڪ دوست ياد پيم، جيڪو 1978ع ڌاري آرٽس ڪائونسل ۾ مون سان گڏ پڙهندو هو. بعد ۾ هن اڪيورم جو ڪاروبار شروع ڪيو هو. ڏاڍو خوبصورت اڪيورم ٺاهيندو هو. جڏهن سندس پڇا ڪيم تڏهن خبر پئي تہ ٻہ سال اڳ هن کي فقط ان سبب جي ڪري قتل ڪيو ويو هو، جو هن جو تعلق شيعه خاندان سان هو. هو شيعو محض ان ڪري هو جو شيعه گهراڻي ۾ سندس جنم ٿيو هو. باقي هو ڪڏهن بہ ڪنھن جماعت ۾ سرگرم ڪو نہ هو. ارمان کانسواءِ ٻيا ڇا ٿو ڪري سگهجي.

هاڻي تہ فرقيواريت اهڙي خطرناڪ صورت اختيار ڪئي آهي جو امام بارگاهون توڻي مسجدون بہ محفوظ ڪو نہ رهيون آهن. گذريل چار پنج سال تہ وڏي ڏهڪاءُ جا گذريا آهن. اسان ”عام ماڻهو“ ان کانسواءِ ٻي ڪھڙي دعا گهري سگهون ٿا تہ الله سائين انھن صاحبن کي هدايت ڏئي، جيڪي الله ۽ انسان جي وچ ۾ جيڪو ازلي تعلق آهي، ان کي سمجهڻ بدران الله جي نالي ۾ اسلام جي دائري کان ٻاهر قرار ڏين ٿا ۽ قتل ڪن ٿا.

شيعو ڪير آهي ۽ سني ڪير آهي؟ سچل سرمست چيو، ”آئون جو ئي آهيان سوئي آهيان!“ ڀٽائي صاحب کان جڏهن پڇيو ويو تہ ”سائين توهان سني آهيو يا شيعا؟“ جواب ڏنائون، ”ٻنہي جي وچ ۾“ وري پڇيو ويو تہ ”سائين ٻنہي جي وچ ۾ تہ ڪجھہ بہ ناهي!“ تڏهن جواب ڏنائون تہ ”آهيان بہ ڪي ڪين!“ انسان تہ واقعي ڪي ڪين آهي. ”منڊي ماڪوڙي کوھہ ، پئي ڪڇي اڀ!“ محدود حواسن ۽ محدود تحقيق جي بنياد تي ڪائنات جا سمورا راز پرکڻ جي دعوا، هڪ وڏي ۽ بنہه بي معنيٰ دعوا آهي.

آئون ڪنھن ٻئي بحث ۾ پوڻ ڪو نہ ٿو گهران، ڪا ڳالھہ مولوي صاحبن کي ڪو نہ وڻندي ۽ ڪا ”ڪافرن“ کي پسند ڪو نہ ايندي. في الحال ايترو ضرور چئبو تہ ”جيڪو آهي سو آهي، جيڪو ناهي سو ناهي، جيڪي هوندو سو هوندو ۽ جيڪي ڪجھہ نہ هوندو سو ڪو نہ هوندو!“ سوال صرف ايترو آهي تہ اسان پنھنجي راءِ، طاقت، اقتدار جي نشي ۽ ڌونئس دهمان سان هڪٻئي تي ڇو مڙهيون؟ ٻين کي ڪافر، اڇوت، انقلاب دشمن، وطن دشمن ۽ الائي ڇا ڇا چئون؟ پھرين پنھنجي اندر ۾ جهاتي پائي ڏسون، ڪٿي ايئن تہ ناهي جو ”ڪوڙو تون ڪفر سين، ڪافر ڪي م سڏاءِ“ واري حالت اسان جي پنھنجي اندر ۾ هجي!

ميان صاحب پاڪستان جي مسلمانن کي ٽيھر مسلمان ڪرڻ جي ڪوشش ۾ آهي. پھريون ڀيرو تہ محمد بن قاسم آيو، ٻئي دفعي جنرل ضياءُ الحق آيو ۽ هاڻي ميان نواز شريف ساڳي قطار ۾ بيھڻ چاهي ٿو! همراهن جو وس ڀڄي تہ جيڪر هر مسلمان ڀاءُ جو ٻيھر طهر ڪرائين ۽ ڪلما پڙهائين. پاڪستان ۾ اڪثر دڪانن تي هڪ Sticker چنبڙيل هوندو آهي. ”پاڪستان سي محبت ڪرو!“ ان جملي جي معنيٰ ڇا آهي؟ ڇا ان جو مطلب اهو نہ آهي تہ پاڪستان جا ماڻهو پاڪستان سان محبت نٿا ڪن! هاڻي، جڏهن پاڪستان ۾ اسلامي نظام ٽيھر رائج ڪرڻ جي ڳالھہ ڪئي پئي وڃي تہ ان جي معنيٰ ڇا آهي؟ ڇا ان جو مطلب اهو نہ آهي تہ اسان جي گهر ۾ ڪو غير اسلامي نظام هلي رهيو آهي؟ ڇا مسجدون ويران آهن يا ماڻهو اسلامي طريقي مطابق نڪاح نٿا ڪن يا سندن تدفين غير مسلمان لوڪن جھڙي آهي؟ ڇا ماڻهو الله پاڪ جي ذات کي سجدو نٿا ڪن يا عوام حق حلال جي پورهئي کان انڪار ڪري ڇڏيو آهي؟ ماڻهو آخر ڇا ڪن جو ميان نواز شريف کي خاطري ٿئي تہ پاڪستان جا ماڻهو الحمد الله مسلمان آهن ۽ سندن معمول واري زندگي ايئن ئي آهي جيئن اسان جو مذهب حڪم ڪري ٿو.

ميان صاحب کي خاطري رکڻ گهرجي تہ عوام الله جي حڪم سان سندس نالي ۾ ذبح ٿيل جانور کائين ٿا، سوئر ڪونہ ٿا کائين. حرام اهي ماڻهو کائين ٿا، جن کي ملي سگهي ٿو يا ملڻ جا ذريعا هوندا. اهي ذريعا عوام وٽ ايترا ڪو نہ آهن جيترا خواص وٽ آهن. اسلام ۾ رت پيئڻ حرام آهي. عوام ڪنھن جو بہ رت ڪو نہ پيتو آهي. رت پيتو آهي تہ پوءِ گناھہ حڪومتن، مافيائن ۽ بااختيار صاحبن جي سر تي آهي جن عوام جو رت پيتو آهي. عوام جي مٿان حق ناحق ٽيڪس مڙهڻ بلڪه ٽيڪسن سان نپوڙي ڇڏڻ، ننڊ حرام ڪرڻ، ڏهڪاءَ ۾ وجهي ڇڏڻ ۽ بي عزت ڪرڻ، اهو سڀ رت پيئڻ ناهي تہ ٻيو ڇا آهي؟

ڪالھہ ڪنھن صاحب پئي پڇيو تہ ”طالبان عنصر“ ڇاهي؟ ۽ ميان نواز شريف آئين ۾ اسلامي قانون جي حوالي سان جيڪا نئين ترميم پيو ڪري، اها ڇا آهي؟ ميان صاحب تہ پاڻ بچائڻ جا ٿاڦوڙا هڻندو هوندو ۽ اسلام جي اوٽ وٺڻ جي آخري ڪوشش ڪئي هوندائين. اصل ڳالھہ، جيڪا سمجھہ ۾ اچي ٿي سا اها آهي تہ ڪالھہ تائين جيڪي مجاهد آمريڪا جي چوڻ تي سوويت يونين جا ترا ڪڍي رهيا هئا، اڄ اهي ايترا طاقتور ٿي ويا آهن جو انھن جي مٿان آمريڪا کي ڪروز ميزائيل اڇلائڻا پيا. پر، هاڻي ڳالھہ ڪروز ميزائيلن کان اڳتي نڪري وئي آهي. هڪ افغاني اڳواڻ چيو، ”اسان هاڻي ان قسم جي جنگين جا عادي ٿي ويا آهيون.“ هو ڪجھہ ايئن چئي رهيو هو ڄڻ خطرناڪ هٿيار ۽ بارود واري جنگ هنن لاءِ رڍون ٻڪريون چارڻ جي برابر هجي! هوڏانھن اسامه بن لادن پڻ وڏي آواز ۽ پڙاڏي سان چيو، ”مجاهدن کي تربيت آمريڪا وارن پاڻ ڏني آهي.“ مجاهدن جا هٿيار آمريڪي آهن، اها تہ تمام پراڻي خبر آهي.

سو، اڳوڻي سوويت يونين جي خلاف آمريڪي پاليسي هاڻي خود آمريڪي مفادن جي ڳچيءَ ۾ پئجي وئي آهي، پر ان کان بہ خطرناڪ ڳالھہ اها آهي تہ طالبان افغانستان ۾ ”اسلامي انقلاب“ آڻڻ �