جاني بيگ ترخان جو مقبرو

جاني بيگ ترخان جو مقبرو

هن پڪسِري مقبري ۾ مرزا جاني بيگ ترخان ۽ سندس ڀرسان سندس پٽ مرزا غازي بيگ دفن ٿيل آهن. جاني بيگ سنڌ جو آخري خودمختيار ترخان حڪمران هو، جنهن اڪبر اعظم جي سپه سالار خان خانان ۽ مير معصوم بکريءَ جي فوجن سان ڪافي چوٽون کائڻ کان پوءِ 1593ع ۾ ٻاهڙيءَ واري جنگ ۾ هڪ فوجي اٽڪل نه سمجهڻ سبب شڪست کاڌي هئي . جنهن کان پوءِ ٺٽو مغل شهنشاهيت جو حصو ٿي ويو. عبدالرحيم خان خانان سان جنگ دوران ڪلان ڪوٽ جو ڪردار اهم آهي.

شهنشاهه اڪبر پنهنجين شهنشاهي حدن ۽ قنڌار تي اباڻي دعويٰ تحت سنڌ کي آزاد رهڻ نه ڏنو. قنڌار ڏانهن ڪنهن به فوجي اڳڀرائيءَ لاءِ سنڌ جي جاگرافيائي بيهڪ اهم هئي. سنڌ جي فتح کان پوءِ جاني بيگ کي دهلي روانو ڪيو ويو. اڪبر بادشاهه سندس آڌرڀاءُ ڪيو، کيس ٽي هزاري منصبدار ۽ ٺٽي جو گورنر مقرر ڪيو، پر کيس سنڌ وڃڻ جي اجازت نه هئي. ان ريت هو سنڌ جو غير حاضر گورنر ٿيو. هن کان پوءِ سندس پٽ غازي بيگ به (وفات: 1614ع مطابق 1022هه تائين) نالي ماتر گورنر رهيو، هن کي به ٺٽي ۾ رهڻ جي موڪل نه هئي. انهن پاران مرزا خسرو چرڪس حڪومت هلائيندو رهيو جيڪو فن، شاعري ۽ عمارت سازيءَ جو شوقين هو.

مرزا جانيءَ جو مقبرو اَٺ ڪُنڊو آهي، جنهن جي پٿري چؤديواريءَ جي اندرئين پاسي اولهندي ڀِت سان مسجد جوڙي وئي آهي. اها تعمير 1601ع (1009هه) جي معلوم ٿئي ٿي ان سال مرزا جاني بيگ وفات ڪئي هئي. مقبري جي سجاوٽ ۾ سِرن ۽ نيري ڪاشيءَ جو امتزاج آهي. مقبري جا دروازن جيڏا شبڪچا پٿر جي ڄاريدار اڪر سان آهن. درين مٿان نيري ڪاشيءَ تي آيتون به لکيل آهن.

مقبري جي اندرئين پاسي مٿي ديوار ۽ گنبذن ۾ هڪٻئي کي وڍيندڙ ونگن جو سلسلو آهي. گنبذ جي اترئين پاسي توڙي ديوارن تي ڪاشيءَ ۽ سِر جي ساڳي خوبصورت ترتيب رکي وئي آهي. مجموعي طرح هيءَ عمارت سِر، ڪاشي ۽ پٿر جي ڪم جو سهڻو ميلاپ آهي.

چؤديواريءَ جو در اوڀر پاسي کان آهي جنهن تي عربي لکت آهي. اها لکت سڄي در جي چوڌاري چوکٽ تي ڦري اچي ٿي. در جي ونگدار پيشانيءَ تي پٿر جا گل تراشيل آهن. مقبري جو دروازو ڏکڻ کان آهي. هِن اَٺ ڪنڊي عمارت اندر ڪل ٽي قبرون آهن، جڏهن ته چؤديواريءَ اندر اولهه ڏکڻ ڪنڊ تي ٻه ۽ اوڀر ڏکڻ ڪنڊن تي هڪ قبر آهي.



تغرل بيگ جي ڇٽي



مغل گورنر مرزا تغرل بيگ جو مقبرو ڇٽي نما آهي. اها چوڪنڊي اڏاوت واري ڇٽي هڪ ٿلهي تي قائم آهي، جنهن جي اولهه پاسي مسجد ٺهيل آهي. مسجد جي ٻنهي پاسن کان ننڍڙا منارا ٺهيل آهن. ڇٽيءَ جو گنبذ ڪي قدر مخروطي ۽ ويٺل آهي. عمارت جا 12 هم چورس ٿنڀا آهن، جن تي سهڻي چٽسالي ٿيل آهي. ٿنڀن تي سَردر ۽ انهن جي مٿان ننڍڙو ڪنگريدار آرائشي ڪٽهڙو آهي. ڇٽيءَ جي اندرئين پاسي هڪٻئي کي وڍيندڙ ونگون آهن. هن قبي جي اڏاوت ۾ نواڻ محسوس ٿئي ٿي. اهو 1649ع (1059هجري ) ۾ ٺهيل آهي. ٿنڀن جا سَرسُتون (capitals) ماکيءَ جي ماناري جيان گهڙيل آهن. هيءَ ترخاني دور جي اڏاوت آهي جنهن ۾ ٿنڀن جي هموار سطح تي پوپٽي گلڪاري اڪريل آهي.

هن مغل گورنر (وفات 1649ع) جي نالي پٺيان ڪلان ڪوٽ کي ’تغرل آباد‘ به چيو ويو.