تؤنگ ۽ گهٽيءَ ڏانهن

اڱارو، 26 آڪٽوبر 2004

تؤنگ ۽ گهٽيءَ ڏانهن

رات گذري، نئون ڏينهن ٿيو. سحري مهل چانهه ناشتو ڪري پوڻي ڇهين ڌاري اسان روانگيءَ لاءِ تيار هئاسون پر اڃا گائيڊ ڪونه پهتو هو. گائيڊ جي فرمائش هئي ته مون کي سحريءَ مهل گهر مان اچي کڻجو. گاڏي اوڏانهن رواني ڪئي وئي. اسان اڳتي جي امڪاني پروگرام ۽ سائٽن بابت سوچڻ شروع ڪيو. اڄ اسان جو سفر تؤنگ، ٽڪي بارڻ ۽ گهٽي لڪ تائين هو.

”جيڪڏهن رات تؤنگ ۾ رهڻ جي جاءِ ملي وڃي ته بيلي ٺپ واري سائٽ ڏسي وٺجي، اهي ڪنواريون سائٽون آهن، انهن تي ڪنهن به ڪم نه ڪيو آهي.“ بخاري صاحب خواهش ڏيکاري. تؤنگ کان ٻه رستا ڦٽن ٿا هڪ گهٽي لڪ ڏانهن ۽ ٻيو بيلي ٺپ ڏانهن. اهي ٻئي سنڌ بلوچستان جا دنگ آهن.

”بيلي ٺپ تي اڃا ڪوبه ڪم ڪونه ٿيو آهي. بس! حال احوال هلندا پيا اچن ... اتي ٺڪراٺي ۽ ان جي عمر بابت ته ڪا خبر نه آهي، باقي اتي قبرون ۽ قبرستان جو هڪ خاص قسم آهي ... پري کان ايئن ٿو لڳي ته ڄڻ ريل جو گاڏو بيٺو آهي. اصل ڄڻ چورس ڪمرو ٺهيو بيٺو هجي!“ بخاري صاحب پنهنجي يادداشت جي آڌار تي چيو.

”اهو ڪهڙو انداز آهي؟“

”نئون انداز آهي ... ۽ آهن به گهڻيون ... جام ! ... ۽ ٻيو ته واٽ ۾ ڪِرهيون ڏاڍيون آهن. اهو به هڪ نئون جهان آهي پر اهو واندڪائي جو ڪم آهي. گهٽ ۾ گهٽ هڪ سڄو ڏينهن کپي. ماڻهو صبح جو سوير هليو وڃي ۽ سڄو ڏينهن مطالعو ڪري!“ بخاري صاحب بيلي ٺپ جي اهميت بيان ڪئي.

”ٺيڪ آهي، رات تؤنگ ۾ رهي پونداسون، ڪهڙو مسئلو آهي!“ مون چيو، ”پر اڄوڪي شيڊول ۾ ڇا ڇا ايندو؟“

”چار سائٽون ديهه ريڪ (Rek) ۾ آهن. چئني سائٽن تي پٿر جا گول دائرا آهن ... ان کانپوءِ تؤنگ آهي. تؤنگ ۾ به چار شيون آهن. چار سئو کن قبرون، تؤنگ ڳوٺ جيڪو پاڻ سائٽ تي ٻڌل آهي. ميري تؤنگ دڙو آهي ۽ چشمو!“ بخاري صاحب چيو.

”ان کان پوءِ به ڪجهه آهي؟“

”اڳتي جڏهن ٽڪي بارڻ ڏانهن هلبو ته گبر بند ڏسبا، پرتي ٻه ٽي پِري هسٽارڪ سائٽون به آهن، اهو ڪم هڪڙي ڏينهن ۾ لاهي سگهبو. ٻيو ڏينهن اسان کي بيلي ٺپ لاءِ گهرجي، سڄو ڪم نئون آهي.“ بخاري صاحب کي بيلي ٺپ ڏسڻ جي وڏي حسرت هئي، ان منهنجو شوق به وڌائي ڇڏيو.

”اوڏانهن ته ضرور وڃڻ گهرجي، متان انگريز جي ٽوپيءَ ۾ گُل لڳي!“ بخاري صاحب چيو.

”ضرور لڳڻ گهرجي، ايئن ٿي به سگهي ٿو، ناممڪن ته ناهي!“

گائيڊ اڃا ڪونه پهتو هو، انتظار ڊگهو ٿيڻ لڳو ته بخاري صاحب جهونگارڻ شروع ڪيو، ”وه هي همراهي ميرا آئي گا!“ خدا خدا ڪري جيپ سيف الملوڪ ڪوٽار کي کڻي آئي. هاڻي اسان نڪرڻ ۾ دير نه ڪئي. تؤنگ لاءِ وڃبو ته دائو ڊيم سائٽ مٿان گذربو.

”هتي نئه جو نالو موڙهائي آهي، اتر وارو پاسو ڪانڀو ۽ ڏکڻ وارو هوٿار آهي.“ سيف الملوڪ سٺي گائيڊ طور پنهنجو ڪم شروع ڪري ڇڏيو. جيپ ڪنهن سبب ڪري بيٺي ته مون پهرين ڄاڱر ماٿريءَ جو فوٽو ڪڍيو ۽ پوءِ ڦِڪن گلن واري ڏڍَ ول جو، جيڪو سنا ول جهڙو ٻوٽو آهي.