اڇڙو ٿر: ڪي ڏند ڪٿائون، ڪجھہ حقيقتون

يءَ يا انھن دڙن تي پير رکندي ئي (ڪٿي ڪٿي( گوڏي جيترو هيٺ لهي ٿي ويو.

مقامي ماڻهن ڊرنہه لاءِ ٻيو لفظ بہ ڪتب تي آندو. ”گنجو جبل“ ماڻهن جي مرضي آهي، جنھن شئي تي جيڪو نالو رکن! بھتر هو تہ ان کي ”گنجي ڀٽ“ چون ها ڇاڪاڻ تہ جبل پٿريلو هوندو آهي ۽ ڪنھن بہ ڊرنہه تي نباتيات ڪو نہ ڦٽندي آهي. ان واريءَ کانسواءِ ٻيو ڪجھہ بہ ڪو نہ هوندو آهي، ان ڪري جڏهن تيز هوائون لڳنديون آهن تڏهن واريءَ جا ذرا پنھنجي جاءِ ڇڏي، اڏامي وڃي پري پوندا آهن ان ريت هي دڙا پنھنجي شڪل صورت روز بدلائيندا آهن ۽ ان دوران جيڪڏهن ڪا بہ شئي وچ ۾ اچي وئي تہ اها ان ۾ دٻجي ويندي آهي. 16 چورس ميلن واري هيءَ ڊرنہه تعلقي سوراھہ (ضلعي خيرپور) ۾ هئي. ان کي ويجهي ۾ ويجهي ٻي ڊرنہه سر اولھہ ۾ 3 ميل پري چوٽيارين واري ڊيم طرف هئي. اها ننڍي ڊرنہه آهي. اصل ۾ خيرپور ضلعي واٽان اتر کان ڏکڻ ڊيگھہ ۾ ڊرنھن جو هڪ سلسلو آهي جيڪو هڪٻئي کي ويجهيون يا ڳنڍيل آهن. انھن کي پار ڪرڻ تمام مشڪل آهي. شايد اهو ئي سبب آهي جو هندستاني فوجن، ان سرحد وٽان ڪڏهن بہ پاڪستان تي حملو نہ ڪيو آهي. انھن ڊرنھن تان گاڏيون هلائڻ وڏي مهارت ۽ جوکم جو ڪم آهي.

مون في الحال نقشو ڪو نہ ڇاپيو آهي، پر هي علائقو منڍ جمڙائو کان سر اوڀر طرف ٽيھارو کن ڪلوميٽر پري هئڻ گهرجي. اسان کي اهو نوٽ ڪري بہ حيرت لڳي تہ جتي جتي بہ ڪا ڊرنہه آهي. ان جي چوڌاري ڀٽن تي سر ۽ ڪانھن بيٺل هئا، جن مان ظاهر هو تہ اتي جر ۾ ٿورو ئي هيٺ مٺو پاڻي موجود آهي. هڪ دوست شڪ ڏيکاريو تہ متان هن علائقي ۾ ڪاريز ٽائپ ڪو انڊر گرائونڊ چشمو وهندڙ هجي! پر ان جو امڪان وڌيڪ آهي تہ ڊرنہه جي هيٺان سخت مٽيءَ جو يا پٿريلو هجي ۽ ڊرنہه جي تري ۾ موجود پاڻي اصل ۾ ان برساتي پاڻيءَ جو ذخيرو هجي جيڪو واريءَ ۾ جذب ٿي جر ۾ لهندو آهي. جيئن تہ جذب ٿيل ان پاڻيءَ مٿان واريءَ جو تہه اچي ٿو ان ڪري اهو بخار ٿي ضايع ٿيڻ کان بچي وڃي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو برسات جي پوڻ يا نہ پوڻ سبب جر جو پاڻي ڪڏهن گهٽ تہ ڪڏهن وڌ سطح تي ملندو آهي.