ايٿوپيا جي ڏڪار ۾ شينھن ۽ لنگورن جي جنگ

اڱارو 13 اپريل 1999ع

آئينو روزاني سچ ڪراچي

پونم ۽ پائي اميدون ۽ امڪان!

وڻ وڻ جي ڪاٺي اچي گڏ ٿي آهي، خدا ڪري تہ ڪا چڱائيءَ جي ڳالھہ ٿئي! وفاق پرست ۽ قومپرست پاڻ ۾ پيا ڳالهائين ۽ ماڻهو پيا ڏسن تہ ”وڏا“ ڪھڙي نتيجي تي ٿا پھچن! ”اصل وڏا“ تہ ڪي ٻيا آهن، هي مڙئي ”زماني جا وڏا“ آهن. پر، وڏائيءَ جي تقاضا آهي تہ هر ڪو ماڻهو پرست ٿئي. جيڪڏهن نيت صاف آهي تہ پوءِ ڇا جو وفاق ۽ ڇاجي قوم! ڇا جو دين ۽ ڇا جي دنيا؟

آئون مڃان ٿو تہ هن وقت سڄي جنگ پاڪستان جي (خاص ڪري پنجاب سان تعلق رکندڙ حڪمران طبقي) سڄي پاڪستان جي عوام (خاص ڪري ننڍن صوبن جي عوام) تي مڙهي آهي، ڇا مسلم ليگ ۽ ڇا پيپلز پارٽي! نالا ڦيرائي پارٽي مينيوفيسٽو پڙهو تہ رڳو اکرن جي هيرا ڦيري نظر ايندي. ساڳيا زميندار ۽ سرمائيدار طبقا ٻنہي پاسي ويٺا آهن، جيڪي هڪٻئي جا مٽ مائٽ بہ آهن.

هن وقت ملڪ تي ”شريفن جي جمهوري حڪومت“ آهي پر ان مان عابده حسين، جنھن کي الائي ڇو عابده حسين شريف چوڻ تي دل چوندي آهي، شريفن جي ڀت برادريءَ مان غالبن عارضي طور ٻاهر نڪري آئي آهي. شريف جمهوريت جو هڪ ٻيو اهم ڪردار ٻہ ڏينھن اڳ ڀت برادريءَ مان نڪري ويو، چيو ٿو وڃي تہ اهي ٻئي ڪرپشن جي ڏوهن جا جوابدار آهن. عابده حسين تہ بجليءَ جي چور نڪتي! هاڻي هوءَ پنھنجي شرافت جو عظيم مظاهرو ڪرڻ لاءِ استعيفيٰ ڏيئي ويٺي آهي ۽ پاڻ کي بيگناھہ ثابت ڪندي.

ڳالھہ، ڪا ”اور“ آهي، دال ۾ ڪارو چئو يا رنڌڻي ۾ رولو! بجليءَ جي چوريءَ تي عابده حسين جي وزارت تيل ٿي وڃي! ملڪ ۾ شرافت جو ايڏو وڏو انقلاب في الحال تہ ڪو نہ آيو آهي. مڃون ٿا تہ عابده حسين يا ڪنھن ٻئي ”شريف“ ڪاموري يا شريف پروجيڪٽ انچارج جي نوڪري ختم ٿيڻ سان ميان صاحب جي شريف جمهوريت کي ڪو وڏو لهر لوڏو ڪو نہ ايندو پر ايترو پتو برابر پوي ٿو تہ گوهر ايوب خان، فاروق لغاري ۽ عابده حسين، فخر امام وغيره اڳتي هلي ڪنھن هڪ ٻيڙيءَ جا سوار ٿيندا.

اسان پائي ۽ پونم تي پيا ڳالهايون. پائي ۽ پونم جي وچ ۾ هلندڙ اتحاد جون ڳالهيون ڪنھن جي خلاف آهن؟ اتحاد ڪنھن نہ ڪنھن ڌر جي خلاف هوندو آهي. پائي ۽ پونم جو جهيڙو بہ هاڻوڪي حڪومت سان آهي انڪري فطري طرح سندن اتحاد (جيڪڏهن ٿيو تہ) اهو شريف حڪومت جي خلاف هوندو. اها ٻي ڳالھہ آهي تہ شريف خاندان بہ ”اصل وڏو“ ڪو نہ آهي! ”ڪوئي اور هئه زماني ڪو چلاني والا!“

وڙهندا تہ سپاهي آهن پر جنگ بادشاهن جي هوندي آهي پورس ۽ سڪندر جي جنگ، آمريڪا ۽ روس جي جنگ يا هندستان ۽ پاڪستان جي جنگ! پاڪستان ۾ جنگ ڪنھن جي آهي؟ عقل جا وڏا وڏا اڪابر ويٺا آهن ۽ سڀ سمجهن ٿا تہ جنگ ڪنھن جي آهي ۽ وڙهي ڪير ٿو! آئون اهو بہ ڪو نہ ٿو چوان تہ پاڻ کي شريف نہ سڏائيندڙ شريف ڪو نہ آهن. اسان کي اميد رکڻ گهرجي تہ هو سڀ شريف هوندا (اها ٻي ڳالھہ آهي تہ شرافت جي معيارن تي ڪو بہ پورو ڪو نہ لٿو آهي.)

شريف ڪٽنب حد کان وڌيڪ وفاق پرست بلڪه وفاق کان وڌيڪ پنجاب پرست ٿيو آهي، اهو ئي ڪم فاروق لغاريءَ بہ ڪيو جو جڏهن هو صدر پاڪستان هو تہ ديري غازي واري انڊس هاءِ وي اولين بنيادن تي مڪمل ڪرائي ورتائين. اها قومپرستي چئو يا علائقائيت پرستي! عبدالله شاھہ بہ بڊي جبل ۾ سٺي هاءِ وي ٺھرائي ورتي. ”ڀٽي صاحب“ کي مهڻا ملندا هئا تہ لاڙڪاڻو پئرس بڻجي ويو آهي ۽ ڪراچي جي سڄي دولت لاڙڪاڻي تي لڳي وئي آهي. اها ٻي ڳالھہ آهي تہ لاڙڪاڻو پاڻ ويڳاڻو آهي، ايئن تہ خيرپور جا ماڻهو سائين غوث علي شاھہ جا ڏينھن ياد ڪندا آهن جڏهن خيرپور ”پئرس“ بڻجڻ شروع ڪيو هو.

ڳالھہ وري بہ پائي ۽ پونم ڏانھن موڙ جي سياسي ڪردار پاڻ پائي ۽ پونم لڳو پيو آهي. ڪالهوڪي ايم آر ڊي اڄ ليٽي پيٽي پائي ٿي پئي آهي ۽ ڪالهوڪي نعپ جا ڪي ”ٽڪرا ٽٽل صليب جا“ سنڌ جي قومپرستن سان آهن.

پونم آئيني پئڪيج ڏنو آهي، تمام سٺو. پر اها اتر قطب تي بيٺي آهي. پائي جمهوريت جي ڳالھہ ڪري ٿي پر اها ڏکڻ قطب ڏانھن وفاق جي گهوڙي تي سوار آهي. گهوڙن جي ڳالھہ ڪندي الائي ڇو پير صاحب پاڳارو، فاروق لغاري ۽ آصف زرداري ياد ٿا اچي وڃن، جيتوڻيڪ انھن جو پائي ۽ پونم اتحاد جي ڪنھن امڪاني اتحاد ۾ ڪو بہ ڪردار ڪو نہ هوندو.!

پير صاحب تہ ”شهيدن جي پارٽين“ سان اتحاد ڪري ئي ڪو نہ! هڪ ڀيري هن صاف لفظن ۾ چيو هو: “اسان جا همراھہ شيرواني پائڻ وارا آهن!” هاڻي ڏسو! پيپلز پارٽي، عوامي نيشنل پارٽي، عوامي تحريڪ، سنڌ ترقي پسند پارٽي ۽ ٻيا اڪثر سڀ شهيدن جا وارث آهن. پير صاحب پاڳارو تہ پنھنجي والد جي شهادت کانپوءِ سياست جي سڄي منطق سمجهي ويو آهي. سو، پونم ۽ پائي جيڪي اتر ۽ ڏکڻ قطب يعني ٻن ڇيڙن تي بيٺا آهن، اهي ڪيئن پاڻ ۾ ڀاڪر پائي يا هٿ هٿ ۾ ڏيئي ڪا جدوجهد ڪري سگهندا؟

پنھنجي وجود ۾ ڪو بہ جهاتي پائڻ لاءِ تيار ڪو نہ آهي. ڪا بہ پارٽي ”عوام پرست“ ٿيڻ لاءِ تيار نہ آهي. هر ڪو عظيم بڻجڻ چاهي ٿو: عظيم پاڪستان پرست، عظيم وفاق پرست، عظيم قوم پرست، عظيم خدا پرست پر هتي عوام پرست ڪير آهي؟ مشڪل اها آهي تہ هر ڪو قوم ۽ عوام لاءِ ”جان جو نذرانو“ پيش ڪرڻ جي ڳالھہ تہ ڪري ٿو پر اهي سياستدانن جا واعدا آهن جن سان هڪ ڀٽي صاحب ئي وفا ڪيو.

خرابي نہ مذهب ۾ آهي ۽ نہ وري وفاق ۾، نہ قومپرستيءَ ۾ ڇو تہ بنيادي طرح يا روح ۾ اهي سڀ ڳالهيون ”ماڻهن لاءِ“ ئي آهن. پر، هاڻي پارٽين ۾ ”ماڻهو“ ڪٿي آهن؟ سڀ سياستدان آهن ۽ انھن جا مالي مفاد آهن (اها ڳالھہ آئون سڀني لاءِ ڪو نہ ٿو چوان، پنج آڱريون برابر ڪو نہ هونديون آهن.) تہ پوءِ خرابي ڇا ۾ آهي؟ سڄي خرابي نيتن ۾ آهي. پيپلز پارٽيءَ ڪالھہ ايم آر ڊيءَ سان گڏجي جدوجهد ڪئي پر پوءِ جڏهن کين حڪومت ملي تڏهن صوبائي خودمختياري جي واعدي تان ڦري وئي، جيتوڻيڪ 1973ع واري آئين ۾ بہ صوبائي خودمختياري جو ذڪر چٽو پٽو آهي. هاڻي، جڏهن پونم ۽ پائي آئيني پئڪيج تي ڳالهيون ڪري رهيا آهن تہ پوءِ اڳتي لاءِ ڪھڙيون ضمانتون آهن؟

چيف جسٽس اجمل ميان چوي ٿو، ”جيستائين حڪمران ۽ عوام قانون جو احترام نہ ڪندا، ملڪ سياسي ۽ معاشي ترقي ڪري نہ سگهندو!“ بالڪل سچ! پر اسان ڇا ڪيون، جو وڏن ئي قانون کي ”گهر جي نوڪرياڻي“ ڪري سمجهيو، جنرل ضياءَ پاڻ چيو. ”هن (1973ع واري) آئين جي ڪھڙي حيثيت آهي؟ ڳالھہ، آهي تہ قانون جي بالادستي گهرجي پر حقيقت اها آهي تہ پنجاب جي بالادستي حدون ٽپندي پئي وڃي.

پونم 1940ع واري ٺھراءَ ۾ رياستي يونٽن جي حقن جي ڳالھہ ٿو ڪري ۽ پائي چوي ٿي، سينيٽ کي مضبوط ڪيو! ٻئي عقل جون ڳالهيون پر ٻئي چريائپ جون ڳالهيون آهن. حقيقت اها آهي تہ هن وقت پاڪستان کي بچائي متحد رکڻ جي طاقت فقط فوج وٽ آهي. عوام کي تہ ڪارنر ۽ لاتعلق ڪري اوپن جيل ۾ وڌو ويو آهي. سياسي پارٽيون پنھنجن اڳواڻن سرمائيدارن ۽ وڏيرن جي طاقت سان ملڪ بچائي ڏيکارين تہ اسان مڃون!

هن وقت سڀ ڌريون وڻن تي چڙهيو ويٺيون آهن، ڪا کج�