اسلام ڇا آهي؟

اسلام ڇا آهي؟

ارمان جي ڳالهه اها آهي، جو اسان جا عالم عوام الناس کي، قرآن مجيد ۽ صحيح حديثون ته ڪونه سيکارين، پر رڳو هنن کي ايترو به ڪونه ٻڌائيندا آهن، ته ايمان ۽ اسلام ڇا آهي، ۽ مومن ۽ مسلمان ڇا کي چئجي؟ جنهنجو نتيجو اُهو ٿيو آهي جو هزار مان نؤ سؤ نوانوي مسلمان اهڙا آهن جن کي مسلمان ئي سڏي نٿو سگهجي. هڪڙو انگريزي دان، جو پاڻ کي ليڊر سڏائيندو آهي، تنهن کان پڇيم ته مسلمان ڪنهن کي ٿو سڏجي؟ جواب ڏنائين ته ”مسلمان اُهو آهي، جو پاڻ کي مسلمان سڏائي.“عوام الناس جي حالت ته اُن کان به ابتر آهي. وري جن کي ڪجهه ڪجهه خبر آهي ته اسلام ڇا آهي، تن ۾ هزار مان نؤ سو نوانوي اسلام جي تعليم حاصل ڪرڻ جو شوق ڪونه ٿا ڪن. جن ڪجهه ڪجهه تعليم حاصل ڪئي آهي تن ۾ مطالعي جو شوق ڪونه آهي، ۽ انهن ۾ هزار مان نؤ سو نوانوي عملاً منڪر آهن. يعني الله تعاليٰ کي زبان سان ته مڃن ٿا مگر روزمره جي زندگي ۾ سندس حڪمن جي انحرافي پيا ڪن. هڪڙي تمام وڏي عالم کي چيم ته ارمان جي ڳالهه آهي، ته عالمن ۾ علم ڪونه آهي، پوءِ ٻين جي رهبري وري ڪيئن ڪري سگهندا؟ ازانسواءِ حديث موجب عالم بي عمل، جاهلن کان به خراب آهي. مولوي صاحب فرمايو ته شيطان به پنهنجو سڄو زور عالمن تي ٿو لڳائي، پوءِ عالم ويچارا ڇا ڪن! اهو جواب بلڪل واهيات آهي.

رسول الله ﷺ جن وٽ ڪي ماڻهو مسلمان ٿيڻ ايندا هئا ته کانئن بروقت هي انجام ورتا ويندا هئا.

1) اسان هڪ خدا جي عبادت (ٻانهپ) ڪنداسين ۽ ڪنهن کي هن جو شريڪ نه بنائينداسين.

2) اسان چوري يا زنا ڪڏهن ڪين ڪنداسين.

3) اسان پنهنجي اولاد کي قتل نه ڪنداسين.

4) اسان ڪنهن تي ڪوڙي تهمت نه لڳائينداسين، نڪي چغلي هڻنداسين.

5) اسان نبي ﷺ جي فرمانبرداري سڀ ڪنهن چڱي ڳالهه ۾ ڪندا رهنداسين.

هڪڙي اصحابيءَ کان روايت آهي، ته جڏهن پاڻ رسول الله ﷺ جي هٿ تي بيعت ڪيائين تڏهن کانئس اسلام تي هلڻ، ۽ مسلمانن سان خير خواهي ڪرڻ جو شرط ورتو ويو.

اسان جا پير ۽ مرشد اهڙا انجام بلڪل ڪونه وٺندا آهن. ڪي ته فقط چڳه وڍي مريد بنائيندا آهن ۽ حڪم ڪندا آهن ته ٻارهين ٻارهين مهيني مقرر ڪيل ڏن ڏيئي وڃجان. جيڪي چڱا عالم پير آهن، سي به اهڙيون ٻه چار ڳالهيون ٻڌائيندا آهن، جن مان نڪو نڪري کڙ نڪو تيل.

ناظرين صاحبو! مٿي ڏنل پنجين فقره تي ته ڪجهه نظر ڪري انصاف ڪجو. پاڻ اگرچه پيغمبر هئا ته به اهڙو انجام ڪو نه وٺندا هئا ته سڀ ڪنهن ڳالهه ۾ منهنجي فرمانبرداري ڪندو، پر ائين انجام وٺندا هئا ته، سڀ ڪنهن چڱي ڳالهه ۾ منهنجي فرمانبداري ڪندو، مگر اڄوڪا عالم ۽ پير ۽ مرشد ۽ درويش اها تلقين ڪندا آهن ته، جيئن اسان حڪم ڪيون تيئن ڪيو، اگرچه توهان کي اهو ڪم گناهه جو ڏسڻ ۾ اچي. هڪڙي روايت مون کي ياد آهي ته، رسول الله ﷺ ڪنهن عورت کي گهرائي چيو ته مڙس سان هن ريت هلت ڪر. عورت پڇيو ته اهو حڪم مون کي اسلام جي مذهب موجب ٿا ڏيو يا ذاتي سفارش ٿا ڪيو؟ پاڻ فرمايائون ته ذاتي سفارش ٿو ڪريان. عورت چيو ته مان قبول ڪري نٿي سگهان. ﷺ کيس ڪجهه به نه چيو نڪي ناراضپو ڏيکاريو:

اڄوڪا عالم نالي جي مسلمانن کي مسلمان بنائڻ لاءِ مٿيان انجام ته ڪونه وٺن پر رڳو ڪلمي شريف جي معنيٰ به ڪو نه سيکارين، پوءِ ڪيئن کين عالم ڪوٺجي، ۽ ڪيئن عوام الناس کي مسلمان ڪوٺجي؟ ياد رکڻ گهرجي ته ڪلمي پڙهڻ سان ماڻهو مسلمان ڪونه ٿو ٿئي، پر ڪلمي تي ايمان آڻڻ سان، پوءِ توڙي سنڌيءَ ۾ پڙهجي. ايمان ڪنهن به ڳالهه تي تڏهن آڻبو، جڏهن اها ڳالهه سمجهه ۾ ايندي، ۽ دل سان لڳندي، ۽ سچي معلوم ٿيندي. ايمان آهي ”اقرار با اللسان و تصديق با القلب“ يعني زبان سان اقرار ڪرڻ ۽ دل سان تصديق ڪرڻ. ڪلمي شريف جي معنيٰ هيءَ آهي ته الله تعاليٰ کان سواءِ ڪو به معبود ڪونهي ۽ حضرت محمد (ﷺ) الله جو رسول آهي.

پهرئين ڀاڱي جو مطلب آهي ته فقط الله تعاليٰ جي عبادت ڪجي ۽ فقط سندس حڪمن جي فرمانبرداري ڪجي. ٻين جو حڪم تڏهن مڃجي جڏهن مناسب به هجي، ۽ الله تعاليٰ جي حڪمن جي خلاف به نه هجي. اڄ ڪلهه ماڻهو ٻين جا حڪم مڃن ٿا، اگرچه الله تعاليٰ جي حڪمن جي خلاف هجن. جنهنجو مطلب اهو ٿيو ته، هو الله تعاليٰ کان انهن کي وڏو ٿا سمجهن ۽ منجهن ايمان وڌيڪ اٿن ۽ خدا جي خوف کان سندن خوف وڌيڪ ٿا رکن. ڪي وري الله تعاليٰ جي حڪمن کان شيطان جي حڪم کي وڌيڪ ترجيح ٿا ڏين. الله تعاليٰ جا حڪم ڪهڙا آهن، تنهن جو جواب وري ڪلمي شريف جي ٻئي ڀاڱي ۾ ڏنل آهي، يعني اهي حڪم اهي آهن جي سندس موڪليل پيغمبر سيکاريا آهن، يعني قرآن مجيد ۽ رسول الله ﷺ جا صحيح طور روايت ڪيل قول ۽ فعل.

ڪلمي شريف جي معنيٰ مان ئي معلوم ڪري سگهبو ته اسان کي نه رڳو ڪلمي شريف جي معنيٰ سمجهي زبان سان اقرار ۽ قلب سان تصديق ڪرڻي آهي، پر الله تعاليٰ جي حڪمن جي فرمانبرداري به ڪرڻي آهي، اهو ئي سبب آهي جو لا اله الا الله جو ذڪر افضل سمجهيو ويندو آهي. ڇو ته ان ڪلمي ۾ سڄو اسلام اچي ويو. قرآن شريف ۾ ڪٿي به ائين فرمايل نه آهي ته جيڪو شخص رڳو ايمان آڻيندو سو بهشت ۾ ويندو. بلڪ جتي جتي ايمان آڻڻ جو حڪم ڪيل آهي، اتي چڱن عملن جو به حڪم ڪيل آهي. ”اٰمَنُوْا وَ عَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ“ جا الفاظ جتي ڪٿي گڏ آيل آهن. ٻين سون آيتن مان به ثابت آهي ته مومن ۽ مسلمان انهيءَ کي چئجي، جو الله تعاليٰ جي حڪمن جي فرمانبرداري ڪري. ايمان بيشڪ مقدم آهي، ڇو ته چڱن عملن جو مدار صحيح عقيدن تي آهي. پر عملن کان سواءِ ايمان ائين آهي، جيئن ميوي کانسواءِ درخت. پوءِ ائين به آهي ته جنهن کي پڪو ايمان هوندو سو عمل به ضرور ڪندو. مثلن مون کي پڪ آهي ته باهه ۾ هٿ وجهندس ته ايذاءِ ايندو، تنهنڪري هٿ وجهندس ئي ڪين. مون کي ڪراچيءَ وڃڻو آهي، پڪو ويساهه اٿم ته ڏکڻ طرف آهي، تنهن ڪري ضرور ڏکڻ ويندس، اُتر هرگز ڪين ويندس. اسان ۽ اسان جا عالم جو عمل ۾ قاصر آهن، تنهن جو سبب رڳو هيءُ آهي، جو اسان جو ايمان به ضعيف آهي. اهڙا بزرگ آهن ئي ڪين جن جي صحبت اسان جي ايمان کي پڪو ڪري، ۽ اسان کي صالح عملن تي آماده ڪري. چيو اٿن ته ”جهڙي صحبت تهڙو اثر“.

ناظرينو! ٻڌائڻ فرمايو، ته عالم ۽ پير ڪلمي شريف جي معنيٰ ٻڌائي اسان کي مسلمان ڪن ٿا يا نه. جي نه، ته ڇو نٿا ڪن؟ سبب هي آهي ته پاڻ ئي ڪونه ٿا سمجهن، ته اسلام ڇا آهي ۽ ڪلمي شريف ۾ ڪيتري حڪمت رکيل آهي. ائين ته نه آهي ته جيڪڏهن ماڻهن کي ڪلمي شريف جي معنيٰ جي خبر پوندي ته هو قرآن شريف ۽ حديث ڏي متوجه ٿيندا ۽ الله تعاليٰ جي فرمانبرداري ڪندا، نه سندن؟ پر ائين ڇا هوندو!

هيءَ ڳالهه به ضرور ڌيان ۾ رکڻ گهرجي ته الله تعاليٰ غني آهي�