ابتو سبتو ڀلي ٽنگيو، پر عوامي قيادت اڀرڻ ڏيو

ڇنڇر 15 جنوري 2000ع

روزاني سنڌ حيدرآباد

ابتو سبتو ڀلي ٽنگيو، پر عوامي قيادت اڀرڻ ڏيو

12 جنوريءَ تي جڏهن اڃا دنيا جي ماڻهن تي نئين ملينيم جو بخار چڙهيل هو، سنڌ جي گورنر جناب عظيم دائود پوٽي چيو، ”دل چوي ٿي تہ سنڌ جي ڀينگ ڪندڙ اڳوڻن وڏن وزيرن ۽ ميمبرن کي پڪڙي اونڌو ٽنگيان.... سنڌ جي ٻيڙي اسان پاڻ ٻوڙي آهي. سنڌ ۾ جيترا بہ وڏا وزير آيا، انھن سنڌ جون زمينون ۽ پلاٽ وڪڻي ڏوڪڙ ڪمائي پنھنجا گهر ڀريا.... سنڌ تي ٻہ هزار ڪروڙن جي اوڌر هئي... مختلف کاتن پنھنجي ڪمائيءَ لاءِ 200 ڪروڙ مختلف بينڪن ۾ رکرايا هئا جيڪي پئسا اسان کسي ورتا آهن.“

عظيم دائود پوٽي صاحب کي جڏهن اهو احساس ٿي چڪو آهي تہ ملڪ جي ڀينگ ڪنھن ڪئي آهي، تڏهن اصولي طرح عوام کي اطمينان ٿيڻ گهرجي تہ اڳتي ايئن ڪو نہ ٿيندو يا وري گهٽ ۾ گهٽ ايئن ضرور ٿيندو تہ گورنر دائود پوٽي جي زماني ۾ ڪو بہ ابتو ڪم ڪو نہ ٿيندو، مختلف بينڪن ۾، جن ادارن سرڪاري پئسا جمع ڪري پنھنجي ڪمائي ڪئي هئي، ڇا اها بہ فقط وزيرن ۽ ميمبرن ڪئي هئي؟ آئون سمجهان ٿو تہ اهو ڪم اعليٰ اهلڪارن پنھنجن وزيرن جي آشيرواد سان ڪيو هوندو.

گورنر صاحب چوي ٿو تہ پوءِ ٺيڪ ئي چوندو هوندو، تہ هاڻي ملڪ جي دولت محفوظ آهي ۽ ملڪ ٺيڪ پيو هلي. پر مون کي شڪ آهي. هي ”جهان پناهن“ جو ملڪ آهي. آئون ڪنھن ڪنھن کان ”جان جي امان“ وٺان!؟ هزارين ترارون سر وڍڻ لاءِ معاشي قتل ڪرڻ لاءِ الاريو بيٺيون آهن. ممڪن آهي تہ خود گورنر صاحب جھڙا شريف ماڻهو بہ اعتبار نہ ڪري تہ سندس اکين آڏو ۽ سندس اکين ۾ سرمو وجهي، فنڊن جو ناجائز استعمال ڪيئن ٿي رهيو هوندو. اڄ کڻي هو خاموش آهي، سڀاڻي ساڳيا الزام اڄ جي ”بيگناھہ گورنر“ تي ايندا.

جناب گورنر صاحب! منھنجي صلاح وٺو تہ کڻي عوام کي ابتو ٽنگيو، ڇاڪاڻ تہ سڄو ڏوھہ ان جو آهي. ملڪ ٺھيو تہ عوام ٺاهيو. جمهوريت آئي تہ عوام آندي ۽ مارشل لائون لڳيون، تہ انھن عوامي جمهوريتن جي ڪري لڳيون، جيڪي عوام آنديون.... ۽ اهو بہ عوام ئي آهي جنھن هر ڀيري مارشل لا ۽ فوجي حڪومتن جي خلاف بغاوتون ڪري وري عوامي جمهوريتون آنديون. جنھنڪري ويچاري فوج کي بار بار بيرڪن مان نڪري ”آپريشن ڪلين اپ“ ڪرڻو ٿو پوي.

جيڪڏهن جناب گورنر صاحب هن صلاح تي عمل ڪيو تہ پوءِ خاطري رکو تہ هن ملڪ ۾ ٻيھر اهڙو ڪو بہ خطرو پيدا ڪو نہ ٿيندو. جو ويچاري فوج کي ڪا اضافي چارج وٺڻي پوي يا ملڪ جي دولت ڦر لٽ جو شڪار ٿي. جناب ڏسو! جيڪڏهن عوام ابتو ٽنگجي ويو يا سبتو ٽنگجي ويو، ٻنہي صورتن ۾ ووٽ وجهڻ وارو طبقو ئي ختم ٿي ويندو. جڏهن ووٽ وجهڻ وارا ئي ختم ٿي ويندا تہ پوءِ عوامي نمائندا ۽ عوامي پارليامينٽون بہ نہ هونديون. جتي ”عوام دشمن“ اچي ڦر لٽ ڪندا.

جڏهن ”عوام دشمن عوامي نمائندا“ ئي ڪو نہ هوندا تہ پوءِ ملڪ ۾ فرحت جون ڪيڏيون نہ عاليشان هوائون هلنديون! توهان يقين رکو تہ ملڪ ٺري پوندو ۽ ”حيدرآباد جون هوائون“ ٻيھر گهلڻ لڳنديون. آئون توهان کي اهو بہ يقين ٿو ڏياريان تہ جيڪڏهن هڪ ڀيرو عوام ابتو يا سبتو ٽنگجو ويو تہ ان کانپوءِ ملڪ ۾ ڪنھن بہ ترقياتي ڪم جي ضرورت ڪو نہ پوندي. حڪومت جون سڀ پريشانيون لهي پونديون، نہ روڊ رستا ٺاهڻ جا مطالبا ٿيندا، نہ اسڪولن ۽ اسپتالن جا سوال اٿندا، نہ وري گوسڙو ۽ ”ڀوت ملازمن“، جون ڳالهيون سامهون اينديون. ٻيو تہ ٺھيو سرڪار جي پگهارون ڏيڻ، ڊرينيج جو نظام سنڀالڻ، ٽيڪس چورن جي پڪڙ ڌڪڙ ۽ قبائلي جهيڙن سميت ڌاڙيلن ۽ دهشتگردن کان بہ جان ڇٽي پوندي. ان صورتحال کي اڙدوءَ وارا چوندا آهن ”نہ رهي بانس، نہ بجي بانسري.“

پير صاحب پاڳارو هميشه ”فيملي پلاننگ“ جا اشارا ڏيندو آهي. قربانيءَ جي عيد تي قربانين جون ڳالهيون ڪندو آهي. شايد ملڪ پاڪستان جي عوامي مسئلن جو حل اهو ئي آهي تہ عوام کي ابتو ٽنگيو، سبتو ٽنگيو، ذوالحج جي عيد تي قربان ڪريو، يا جيڪي وڻيو سو ڪريو! باقي، جيڪڏهن توهان سمجهو ٿا تہ عوام يا وڏن وزيرن کي ابتو سبتو ٽنگڻ مان ملڪ ۾ ڪا تبديلي ايندي، تہ پوءِ توهان بہ غلط فهمين جو شڪار آهيو.

ممڪن آهي تہ توهان ملڪي صورتحال، اقتصادي حالتن ۽ مسئلن جي اصل سبب تائين پھچي چڪا هجو، پر مسئلو خواهشن سان حل ڪو نہ ٿيندو آهي ۽ معاف ڪجو ”ابتو سبتو“ ٽنگڻ سان بہ حل ڪو نہ ٿيندو آهي. توهان کي سڄي پاڪستان جي هر اداري ۾ اهڙا ڊرائنگ روم ”ٺاهڻ جي ضرورت نہ آهي ۽ نہ وري توهان ٺاهي سگهو ٿا. جھڙا ٿاڻن ۾ هوندا آهن.

ايئن تہ ٺٽي واري جناتي فقير بہ دعوا ڪئي آهي تہ ٻن ٽن مهينن اندر ملڪ جون معاشي حالتون ٺيڪ ٿي وينديون. پر هن جناتي بابا جو اهو بيان حڪومت جو پاڻ ڏانھن ڌيان ڇڪائڻ کان وڌيڪ ٻيو ڪجھہ بہ ڪونہي. ممڪن آهي تہ هن غريب کي پنھنجي ٽرسٽ لاءِ چار ڏوڪڙ گهربل هجن. غريب کي ٻچا پالڻا آهن. ٻيو ڪٿان پاليندو؟ مون کي پير صاحب پاڳاري جي اڳڪٿي وڌيڪ درست لڳي ٿي تہ ذوالحج واري عيد کان اڳ جيڪو زبردست طوفان ايندو ۽ قربانيون ٿينديون، ان کانپوءِ جيڪي بچندا سي راڄ ڪندا!

تاريخ جا ڪتاب اڃا ڪجھہ ٻيو ٿا پڙهائين. جناب اعليٰ! تاريخ جا ڪتاب پڙهو ۽ هر صديءَ ۾ هندستان جو نقشو اٿلائي ڏسو، سرحدن جون ليڪون ڏسو، حڪمران خاندان، رياست جون بدلجندڙ دوستيون ۽ دشمنيون ڏسو! اڃا بہ ڳالھہ سمجھہ ۾ نٿي اچي تہ وڃو ۽ وڃي ڊاڪٽر مبارڪ کان پڇو ۽ مسٽر ابراهيم جويي جي تجويز پڙهو. آئون فقط ايترو چوڻ ٿو چاهيان تہ سرڪار، تاريخ ڪنھن بت جو نالو نہ آهي. تاريخ بيٺل نہ هوندي آهي. تاريخ ۾ سڪندر اعظم بہ آيو، نادر خان بہ آيو، بابر خان، علاؤ الدين خان، ضياءُ الحق خان بہ آيا. پر تاريخ ۾ گوتم ٻڌ بہ روحاني راڄ ڪيو. خير! اهي ڳالهيون توهان جي ڪم جون ڪو نہ هونديون، پر پاڻ زمين جي جنھن ٽڪري تي رهون ٿا. آخر ان جون بہ ڪي تاريخي ضرورتون آهن. تاريخي ضرورتون 1843ع ۾ ڪي ٻيون هيون. 1947ع ۾ ڪي ٻيون هيون ۽ سن 2000ع ۾ ڪي ٻيون آهن.

پاڪستان ۽ هندستان اڄ جنھن ڳالھہ يا جن ڳالهين تي وڙهي رهيا آهن، هي خير جي اها ڳالھہ پنھنجي ڊائري ۾ لکي ڇڏيو تہ جيئڻ ۽ مرڻ جا سبب ساڳيا هوندا آهن ۽ انھن ئي سببن جي ڪري دوستيون ۽ دشمنيون ٿينديون آهن. جيڪڏهن پاڻ ۾ ٺھي هلندؤ تہ زندھہ رهندؤ! نہ تہ لولن لنگڙن جيان سدائين ڪاٺيءَ جي گهوڙين تي پيا هلندؤ يا مري کپي ويندؤ! هيءَ هندو مسلمان يا هندستان پاڪستان جي ڳالھہ ڪو نہ آهي. هڪ ارب انسانن جي زندگي ۽ موت جو سوال آهي.

سو، سرڪار ڀينگ ڪندڙن کي ڀلي ٽنگيو، پر خدا جي واسطي عوام جي زندگي عذابن کان آزاد ڪريو يا انھن کي بہ هڪ ڀيرو ٽنگي ڇڏيو تہ هڪ ڀيرو مري وڃن. مرزا غالب جي لفظن ۾، ”همين ڪيا برا ٿا مرنا، اگر ايڪ بار هوتا!“

توهان پاڪستان جي عوامي زندگي بدلائڻ جو ”عزم“ رکو ٿا، پر توهان ڪڏهن سوچيو آهي تہ تاريخ ۾ ايئن ڪڏهن بہ ڪو نہ ٿيو آهي تہ ڪو غير عوامي طب