آمريڪا ۾ اقتصادي ۽ سماجي گهوٽالو

آمريڪا ۾ اقتصادي ۽ سماجي گهوٽالو

آمريڪا! آمريڪا! آمريڪا! چئني طرفن کان آمريڪا بابت اهڙيون خبرون پيون اچن ڄڻ اهو ڪو ڀوت هجي. ان حد تائين جو ٽين دنيا جي ملڪن ۾ ٿيندڙ سياسي اٿل پٿل جو ڪارڻ به آمريڪا پيو ڀائنجي. فلاڻي ڌر کي آمريڪا آندو آهي، فلاڻي ڌر کي آمريڪا ”اوڪي“ ڏيئي ڇڏيو آهي ۽ فلاڻي ملڪ جي امداد آمريڪا بند ڪري ڇڏي آهي، فلاڻي گروهه کي آمريڪا جي امداد جاري رهندي. آمريڪا جي مرضيءَ هيءَ آهي يا آمريڪا جي مرضيءَ هوءَ نه آهي. وغيره. سوال اهو آهي ته آمريڪا جي پنهنجي حالت ڇاهي؟ ۽ ان جي معيشيت جو دارومدار ڇاتي آهي؟

آمريڪي ڊالر سڄي دنيا کي نچائي رهيو آهي ۽ هر غريب ملڪ پنهنجي سڪي جو ملهه ڊالر جي مقابلي ۾ جيئن پوءِ گهٽائيندو پيو وڃي. ڇو نه آمريڪا جي معيشيت تي هڪ سرسري نظر وجهجي.

86-1985ع ۾ جڏهن آمريڪا جي معيشتدانن کي اهو وهم ٿيو ته آمريڪا اناج منڊيءَ ۾ مستحڪم ٿي چڪو آهي ۽ اهو ان پوزيشن م آهي ته سويت يونين ڏانهن ڪڻڪ جي روانگي بند ڪرڻ سان پورهيت سويت يونين توڙي سوشلسٽ دنيا ۾ هڪ بحران پيدا ڪري وجهندو، تڏهن هن هڪدم اهڙو فيصلو ڪيو ۽ ٻه ٽي ڏينهن سچ پچ ته سڄي دنيا کي ايئن ئي سمجهه ۾ آيو ته اشتراڪي ملڪ وڏي بحران ۾ پئجي ويا آهن ۽ روس جي معيشيت درهم برهم ٿي ويندي. پر ڇا ٿيو؟ سوشلسٽ ملڪن، دنيا جي ٻين ملڪن سان رابطو ڪري پنهنجي ضرورت پوري ڪري ڇڏي ۽ خود آمريڪا ۾ گهوٽالو اچي ويو. آمريڪي آبادگارن جي پيداوار گدامن ۾ ڦاسجي وئي ۽ ان جو ڪو به خريدار نه رهيو. نتيجو اهو نڪتو ته آمريڪي هارين آمريڪي بئنڪن تي گوليون هلايون ۽ مظاهرا ڪيا هن وقت آمريڪا اناج منڊي وڃائي چڪو آهي جڏهن ته آمريڪا جا 60 کان 70 سيڪڙو ماڻهو نئين روزگار جي تلاش ۾ شهرن ڏانهن نڪتل آهن. هاري، گهر ڇڏي ڀڄي ويا ڇاڪاڻ ته هو بينڪن کان ورتل زرعي قرض لاهڻ جي قابل نه رهيا هئا. هن وقت آمريڪي حڪومت زرعي اپت وڌائڻ ۽ وڌيڪ زمينون آباديءَ لائق ڪرڻ لاءِ قرض ڏيڻ لاءِ تيار آهي پر هاري تيار نه آهن.

آٽو موبائيل صنعت هڪ وڏي بحران جو شڪار ٿيڻ کانپوءِ تباهه ٿي آهي. سرڪار بار بار قرض ڏيئي ان کي هٿي ڏيڻ چاهي پر صنعت نه اٿي سگهي. فورڊ ڪمپني جو ڏيوالو نڪري ويو جنهن کي جپان جي معرفت نئون پلانٽ لڳائي ڏنو ويو. ڪرائسلر ۽ جنرل موٽرس وارا زبردست ادارا به بورڊ سان گڏ تباهه ٿيا. اهي ٽيئي وڏا ادارا جن جي بجيٽ بلين ڊالرن ۾ هئي، ويهي رهيا.

آمريڪي حڪومت جڏهن قومي صنعت کي هٿي ڏيڻ لاءِ سوچ ويچار ڪئي ته معلوم ٿيو ته جپان ۾ تيار ٿيندڙ ڪارن موٽرن اها صورتحال پيدا ڪئي آهي جيڪي وڌيڪ سستيون ۽ سٺيون هيون. جپان، هن وقت پيداواري جي ان مرحلي ۾ آهي جتي جپان جي معيشت جو سڄو دارومدار پيداوار جي رفتار تي آهي. جيڪڏهن ڪنهن ريت پيداوار جي رفتار گهٽجي ٿي ته جپان تباهه ٿي ويندو. ان صورتحال کي منهن ڏيڻ لاءِ آمريڪا ڪجهه مدت لاءِ جپان جي گاڏين تي بندش وڌي هئي. جنهنڪري جپان ۾ زبردست بحران پيدا ٿي ويو هو. ڇاڪاڻ ته آمريڪا ۾ تيار ٿيندڙ جپاني گاڏين جي هڪ وڏي مارڪيٽ آهي. ان وقت جپان لاءِ اهو مسئلو پيدا ٿيو ته جيڪڏهن اهو پنهنجي پيداوار گهٽائي ٿو ته هڪ طرف پيداوار تي لاڳت پئي وڌي ۽ قيمتن ۾ اضافو پئي ٿيو ته ٻي طرف مزدورن ۽ روزگار بحران پيدا ٿئي ها.

بهرحال، آمريڪا جپان تي پنهنجي سياسي برتري ۽ اثر رسوخ جي بنياد تي جپان کي مجبور ڪيو ته اهو پنهنجي شين جي قيمت وڌائي. پوءِ، ايئن ئي ٿيو ۽ جپاني گاڏيون سڄي دنيا ۾ مهانگيون ٿي ويون.

هن وقت آمريڪا ۾ قائم آٽو موبائيل صنعت جپان جي رقم، ٽيڪنالاجي ۽ ماهرن جي تعاون سان هلندڙ آهي.

جيستائين آمريڪا جي اندروني معيشيت جو ذڪر آهي ته اتي تعميرات، دڪانداري، هاءِ ڪمپيوٽر ۽ جنگي صنعت ئي سڀ ڪجهه آهي. عام ماڻو دڪاندار، سرڪاري يا خانگي نوڪر يا وري بيروزگار آهي. جيڪڏهن آمريڪا جون بازارون گهمي ڏسبيون ته عام استعمال جون شيون ميڊ اِن يو ايس اي نه ملنديون ڇاڪاڻ ته اتان جي بنيادي معيشيت هاڻي هاءِ ڪمپيوٽر ۽ جنگي صنعت تي ٻڌل آهي.

اهو ئي سبب آهي جو آمريڪا کي پنهنجن شهرين جون ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ ٻاهران مال گهرائڻو پوي ٿو جنهن لاءِ وڏي رقم جي ضرورت آهي. عام آمريڪي ماڻهو بچت جي حق ۾ به نه آهي. ڇاڪاڻ ته آمريڪي بينڪون بچتن تي 50 کان 60 سيڪڙو وياج ڏين ٿيون. جڏهن ته قرض وٺڻ جي صورت ۾ ماڻهن کي 25 سيڪڙو وياج ڏيڻو پوي ٿو. پاڪستان ۾ بچتن تي 12 کان 13 سڪڙو تائين منافعو ملي ويندو آهي. جڏهن ته عام آمريڪي ماڻهو ان کان به محروم آهن. وياج ڏيڻ ۽ وٺڻ جي اها شرح صرف ان ڪري آهي ته آمريڪي بينڪن ۾ عربن جو پئسو تمام گهڻو رکيل آهي جن تي وياج ڏيڻ لاءِ عام آمريڪي کان ڏنل قرض تي وڌ ۾ وڌ وياج ورتو وڃي ٿو. اهڙي طرح عام آمريڪيءَ کي قرض لاهڻ لاءِ وڌ کان وڌ محنت ڪرڻي پوي ٿي ۽ نتيجي ۾ گڏهه وانگر وهي ٿو ۽ سندس نجي زندگي ختم ٿي وڃي ٿي.

بيروت جي تباهيءَ جو پس منظر به ساڳيو آمريڪي مفاد آهي، بيروت جي عروج وقت عربن پنهنجيون رقمون ۽ سيڙپون آمريڪا مان ڪڍائي بيروت ۾ جمع ڪرڻ شروع ڪيون هيون جنهنڪري آمريڪا جي معيشيت لڏي وئي هئي. بس، بيروت جي اها ئي بد نصيبي ٿي جو عربن پنهنجو معاشي مفاد بيروت سان ڳنڍڻ چاهيون. بيروت ۾ خانه جنگيءَ جو اهو طوفان اٿيو آهي جو ڪا سر سلامت نه بچي آهي ۽ عربن جو پئسو آمريڪا جي بينڪن ڏانهن موٽي ويو آهي.

هاڻي، جپانين جون صنعتون آمريڪا ۾ وڌي ويجهي رهيون آهن. اهي ڪيلفورنيا، مرڪزي ۽ ڏاکڻين رياستن اوڪلاهاما ۽ ڪينسز ۾ آهن.

دلچسپ ڳالهه وري اها آهي ته آمريڪا ۾ آمريڪين جون اهي صنعتون نٿيون هلن جيڪي آمريڪي پاڻ هلائين ٿا پر اهي صنعتون ضرور ڪامياب ٿين ٿيون جيڪي جاپاني ماهر آمريڪا ۾ هڻڻ ٿا. ان جو سبب فقط اهو آهي ته جپاني عام استعمال وارين شين ۾ استعمال ٿيندڙ ٽيڪنالاجيءَ ۾ آمريڪا کان اڳتي آهن ۽ منجهن بد عنواني گهٽ آهي.

انهن حقيقتن جي باوجود عجب جهڙي ڳالهه اها آهي ته آمريڪي ڊالر کي وڏي اهميت آهي. صاف ظاهر آهي ته آمرڪي معيشيتدان دنيا کي بيوقوف بڻائي جوڙ ڪٽ واري معيشتي پاليسي هلائي رهيا آهن. سندن حق ۾ فقط هڪ شيءِ آهي، جنگ صنعت. جنگي صنعت کي اڃا وڌيڪ فروغ ڏيڻ لاءِ وري سڄي دنيا ۾ جنگي جنون ۽ ماحول پيدا ڪيو وڇي ٿو، جنهن لاءِ ڀاڙيتو گروهه رکيا وڃن ٿا. پر اها ڳالهه به سمجهه م اچڻ جهڙي آهي ته جنگي صنعت جي واڌاري ۾ عام آمريڪي کي فائدو نٿو رسي، پر جنگي صنعت ۾ حصو پتي رکندڙ ڪجهه کرب پتي ماڻهو تڳن ٿا.

عوام جي واهپي لاءِ استعمال ۾ ايندڙ عام شيون ٺاهيندڙ صنعتن جي کوٽ ۽ زرعي پاليسيءَ جي ناڪامي سبب بيروزگاري ۾ واڌ اچڻ لازمي امر آهي ۽ بيروزگاريءَ ۾ واڌ سان ڏوهن ۾ واڌ ٿيڻ فطري عمل آهي. هوڏانهن اهو تاثر بالڪل غلط آهي ته آمريڪا امير ماڻهن جو ملڪ آهي. اتي ڪارا ته ٺهيو پر گورا ماڻهو به گند جي ڍير مان پاروٿيون ڊبل روٽيون کڻي پيٽ جي باهه وسائيندا ۽ پ�