(2) ماحولياتي گدلاڻ ۽ سنڌي صحافت

ہ آئين ۽ پارليامينٽ جي جوڙ جڪ (Composition) ۾ ڪو بنيادي نقص آهي، جنھنڪري پاڪستان جي ٽن ننڍن صوبن تي هڪ وڏو صوبو سندباد جي جنڙي وانگر سوار ٿي پيو آهي. بالڪل ايئن جيئن اڳوڻي سوويت يونين تي روس سوار هو. هن وقت پنجاب، (جنھن کي پارليامينٽ ۾ اڪيلي سر باقي ٽن صوبن کان وڌيڪ سيٽون حاصل آهن) پاڪستان ۾ ”ويٽو پاور“ بڻجي ويو آهي. ويٽو پاور ٿيڻ بہ هڪ مست هاٿي پيدا ٿيڻ برابر آهي.

پاڪستان ايٽمي طاقت ٿيو آهي يا پنجاب ايٽمي طاقت ٿيو آهي؟ اهو سوال بہ پاڪستان جي باقي ٽن صوبن جي دماغ ۾ گردش پيو ڪري. روس جھڙو مست هاٿي جڏهن ننڍن صوبن کي جيتامڙن وانگر پيرن هيٺان چٿڻ لڳو تڏهن نتيجو اهو نڪتو تہ سوويت يونين ٽڪر ٽڪر ٿي ويو. ڇا اها ڳالھہ لاهور وارن کي سمجھہ ۾ نٿي اچي تہ پنجاب ڪيترو بہ طاقتور سهي، روس جيڏو طاقتور نہ آهي.

پاڪستان جي مسئلي جي حل جون ڪجھہ سياسي صورتون آهن.

1- پاڪستان جي سمورن ملڪي سياسي ۽ معاشي پاليسي سازيءَ ۾ سڀني صوبن جي عوام جي مرضيءَ جو يقيني طور شامل هجڻ.

2- پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ ۾ صوبن جي آدمشماريءَ بدران هڪ جيتري تعداد ۾ ميمبرن جو هجڻ جيئن سينيٽ ۾ آهي. (ڀلي تہ صوبائي اسيمبليءَ جي حد تائين هر صوبو پنھنجي آدمشماريءَ آهر ميمبر چونڊيندو رهي)

3- ڪنفيڊريشن جنھن جو ذڪر پاڪستان جي ٺھراءَ ۾ موجود آهي.

آئون ڄاڻان ٿو تہ جڏهن وفاقي پارليامينٽ ۾ سڀني صوبن جي هڪجيتري نمائندگيءَ جي تجويز ڏني ويندي تہ پنجاب جي لابي هڪدم چوندي.

هيءَ ڪھڙي جمهوريت جي ڳالھہ آهي؟ ان سوال جو جواب هي آهي تہ هن وقت ڪھڙي جمهوريت هلي رهي آهي ۽ هن وقت ننڍن صوبن کي هاڻوڪي جمهوريت مان ڇا پيو ملي؟ هي خيال عوام جي ذهن ۾ ان وقت پيدا ٿيا آهن، جڏهن هاڻوڪي پاڪستاني/پنجابي جمهوريت پاڪستان جي باقي سڀني صوبن کي ڄڻ تہ جيل ۾ وجهي ڇڏيو آهي.

لاهور جي صاحبن کي فقط هڪ گذارش آهي تہ مهربانو! قومن کي قيد نہ ڪريو. توهان ڪالھہ بنگال کي سوڙهو ڪري جدا ٿيڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو، ڇا توهان جي ذهن ۾ هن وقت بہ باقي صوبن لاءِ ڪو اهڙو ئي ابتو خيال آهي؟ ڇا توهان تاريخ نہ ٿا پڙهو يا پڙهڻ ڪو نہ ٿا چاهيو؟ جيڪڏهن ايئن ناهي تہ پوءِ توهان آئيني ۾ پنھنجين حرڪتن کي غور سان پڙهو ۽ ڏسو تہ ايوب مارشل لا واري ون يونٽ ۽ هاڻوڪي معاشي ون يونٽ ۾ ڪھڙو فرق آهي؟ ڇا پنجاب اڄ وري تڏهوڪي بي رحم مارشل لا کان مختلف ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. هاڻي، جڏهن وفاقي پارليامينٽ ۾ هر صوبي لاءِ هڪ جيتري نمائندگيءَ جو مطالبو ڪيو وڃي تہ پوءِ اهو ڪالهوڪي ”پئريٽي“ کان مختلف تہ ڪو نہ هوندو، جيڪو لاهور جي صاحبن اوڀر پاڪستان سان لاڳو ڪيو هو.