ماحوليات دشمن مافيا جا قانون جي ڳچيءَ ۾ هٿ

30 مارچ 1996ع

ماحوليات دشمن مافيا جا قانون جي ڳچيءَ ۾ هٿ



گڏاپ جي ايس ڊي ايم تي ريتي بجري مافيا وارن ڪجهه ئي عرصي ۾ ٻيو ڀيرو خوني حملو ڪيو، سندس ڀاڳ آهن جو ٻئي ڀيرا بچي ويو پر ڪراچيءَ جي انتظاميا تي حيرت آهي ته ريتي بجري مافيا کي اڃا ختم ڪري نه سگهي آهي. ماحوليات دشمن مافيا قانون جي ڳچيءَ ۾ سڌا هٿ وڌا تڏهن به قانون ۽ مٿاهين سطح واري انتظاميا کي جوش ڪو نه آيو. ڳالهه سڌي سادي آهي ته ريتي بجريءَ وارين ٽرڪن جا اڏا(ٽرانسپورٽ مافيا جي اڳواڻن جا مڪرز)، حد جا پوليس ٿاڻا، ملير ۽ گڏاپ جا بااثر مقامي ماڻهو ۽ انتظاميا عملدارن جون ”خفيه آفسيون“ سڀ گڏجي کائي پي رهيون آهن ۽ انهن سڀني جي وچ ۾ هڪ ننڍڙو انتظامي آفيسر جنهن اڃا زماني جون لاهيون چاڙهيون ۽ رک رکاءُ ڏٺو ئي نه آهي، نانگ جي ٻرن ۾ هٿ وجهندو ٿو وتي.

ڪراچيءَ جا اوڀر ۽ اتر وارا وسيع علائقا ٽاڪرو آهن، جن ۾ لياري، مول، ملير، کديجي، جرندو ۽ ڪونڪر سميت بيشمار برساتي ندين، نالن ۽ ڍورن جو هڪ ڄار آهي. انهن برساتي نالن ۾ موجود ريتي جيڪا ظاهري طرح ڪنهن به ڪم جي ناهي، هڪ تمام نازڪ ماحولياتي نظام کي قائم رکيو بيٺي آهي. نديم نالن ۾ پيل بجري برسات جي پاڻيءَ کي جهلي ٿي ۽ اهو پاڻي جر ۾ جذب ٿي وڃي ٿو. جڏهن پاڻي جر ۾ جذب ٿئي ٿو تڏهن هن ٽاڪرو/جابلو علائقي جي تهن ۾ پاڻي جي سطح کڄي اچي ٿي. جنهنڪري هڪ طرف جر جو پاڻي مٺو ٿئي ٿو، ٻئي طرف کوهه خالي نٿا رهن. جر ۾ اندر پاڻي جا قدرتي وهڪرا پنهنجي واٽ وٺي هلندا رهن ٿا. جنهن تي قدرتي نباتات ۽ انساني زندگي جيئي ٿي. ٽيوب ويلن جي سرگرمي جاري رهي ٿي، ڀاڄيون پوکجن ٿيون ۽ ڪراچيءَ جي ٻهراڙين جي زرعي سرگرمي وڏي مشڪل سان سهي پر برقرار رهي ٿي.

جڏهن ريتي بجري مافيا اها ريتي کڻي ڪروڙن جو ڪاروبار ڪري ٿي تڏهن هڪ وڏو ماحولياتي نقصان ٿئي ٿو. ٽاڪرو علائقي جي رڳن ۾ موجود پاڻي جيڪو گڏاپ، ملير ۽ ڪراچيءَ جي باقي ٻهراڙين لاءِ جياپي جو واحد ۽ قدرتي ذريعو آهي. سڪي وڃي ٿو ۽ علائقي ۾ ماحولياتي زندگي ۽ معاشي سرگرمي ڪومائجي وڃي ٿي. ان سڄي ماحولياتي نقصان کان لا تعلق ”مافيا“ ديدهه دليريءَ سان قانون جي حفاظت ڪندڙ هر آفيسر، سماجي ڪارڪن ۽ صحافيءَ تي بندوق تاڻي بيهي رهي ٿي. سنڌ ۾ ماحوليات تحفظ جو کاتو EPA ان ماحولياتي نقصان کان چڱي طرح واقف آهي، جيڪو ريتي بجري مافيا پيدا ڪيو آهي ۽ اڳتي به ان ڪم کان مڙڻ جو ڪو به ارادو نٿي رکي! بدقسمتيءَ سان EPA ان سلسلي ۾ ڪا اهم پيش قدمي نه ڪئي آهي ۽ نه وري ڪنهن فرد هي ظلم ڏسي، قانون تي عمل ڪرائڻ لاءِ ذميوار ادارن کي، پنهنجيون ذميواريون نه نڀائڻ جي ڏوهه ۾ عدالتن آڏو گهليو آهي. ان ريت شهري شعور جي کوٽ مافيا وارن لاءِ مستقل ”واڪ اوور“ بڻيل آهي.

حيرت آهي ته ”قانون جو تحفظ“ اهي لچ ته وٺي رهيا آهن جن پنهنجي لاءِ بندوق ذريعي تحفظ جو بندوبست به ڪري رکيو آهي پر قانون پنهنجي حفاظت پاڻ نٿو ڪري سگهي. مافيائون عدالتن مان رليف وٺي اچن ٿيون پر واسطيدار ۽ ذميوار حڪومتي ادارا مافيا جي خلاف عدالت جو در کڙڪائي نٿا سگهن! حڪومت وٽ ماحولياتي ايڪٽ آهي، ڊپٽي ڪمشنر وٽ قلم 144 آهي جيڪو لاڳو به ٿيل آهي ۽ جنهن تي هڪ ايس ڊي ايم عمل ڪرائڻ جي ڪوشش به ڪري ٿو پر مافيا ”مضبوط“ آهي. ان کان ڪير انڪار ڪندو ته مافيا فقط ان صورت ۾ مضبوط هوندي آهي جڏهن ڪي طاقتور فرد ان جي سرپرستي ڪندا آهن. ملير ۽ گڏاپ جي ماحوليات خراب ڪندڙ مافيا جي سرپرستيءَ ۾ مقامي بااثر ماڻهو، پوليس ۽ اعليٰ سطحي انتظاميه سڌيءَ طرح ملوث آهي. جيڪڏهن ايئن ناهي ته پوءِ سرڪاري آفسرن جون ”خفيه آفيسون“ ڪهڙو ڪم ڪري رهيون آهن؟ ۽ ماحوليات جي بچاءَ لاءِ آڌي آڌي رات جو ننڊون ڦٽائي نڪرندڙ هڪ ”مٿي ڦريل نوجوان آفيسر“ تي خوني حملا ڇو نٿا بند ٿين؟

اربع ۽ خميس جي وچ واري رات گڏاپ جو ايس ڊي ايم قلم 144 هيٺ پيل بندش تي عمل جي نگراني ڪرڻ لاءِ صالح محمد ڳوٺ لڳ ٽن ٽرڪن کي ”سڳ سوڌو“ جهلي ٿو ته مٿس مافيا جا ويهارو کن ماڻهو فائرنگ ڪن ٿا نتيجي ۾ ٻه سپاهي زخمي ٿين ٿا، سرڪاري گاڏي تباهه ٿئي ٿي، مافيا ميمبر سرڪاري گهيرو ٽوڙي نڪري وڃن ٿا ۽ ڪراچيءَ جي ٻهراڙين جي ماحوليات کي بچائڻ جي ڪوشش اڌوري رهجي وڃي ٿي. اهو سلسلو سالن کان جاري آهي. روزانو سوين ٽرڪون فطرت جو نظام ڊاهڻ م سرگرم آهن ۽ ڪراچي شهر جون ماڙيون ۽ روڊ ٺاهڻ لاءِ ٻهراڙين جون نسون سڪائڻ ۾ مصروف آهن. پوليس ۽ ٽرانسپورٽ جا قبائلي مالڪ ته ٿيا ”ڌاريا ماڻهو“ جن جو ڪراچيءَ سان ڪو به ڌرتيءَ جو رشتو نه آهي، حيرت ته انهن مقامي ماڻهن تي آهي جيڪي پنهنجي تر ۾ سنڌين جي حق جا چئمپين يا اڳواڻ ٿي معتبري حاصل ڪري رهيا آهن پر افغاني، پٺاڻ ۽ علائقه غير جي ماڻهن کي دعوت ڏيئي پنهنجي پنهنجي اثر رسوخ واري علائقي (جتي بندش به پيل آهي) مان ريتي کڻڻ لاءِ همٿائي رهيا آهن، ڇاڪاڻ ته ان ريت کين به في ٽرڪ ڪجهه رقم ملي وڃي ٿي. هنن بدقسمت ماڻهن کي يا ته احساس ئي نه آهي ته هو پنهنجي پير تي پاڻ ڪهاڙو هڻي رهيا آهن يا وري سندن ضمير مري چڪو آهي ۽ ڪجهه خسيس رقم جي لالچ تي پنهنجي علائقي جي ماڻهن کي بنجر مستقبل ڏانهن ڌڪي رهيا آهن.

”ٽرانسپورٽ لائين“ جا پنهنجا قاعدا قانون آهن، پاڪستان جو هر قانون سندن قاعدن جي آڏو هٿ مهٽيندي رهجي ٿو وڃي. ”ٽرانسپوٽ لائين“ پنهنجيون تنظيمون ٺاهيون آهن ۽ انهن تنظيمن ماضيءَ جي سهراب ڳوٺ وانگر هنڌ هنڌ پنهنجا ”اڏا“ ٺاهيا آهن. هر اڏو هلائڻ لاءِ اٺ ڏهه هزار ماڻهو ويٺا آهن، ظاهري طور ته وڏا اشراف نمازي ۽ پرهيزگار ماڻهو ۽ اندر ۾ ”بي رحم داد،!“ بالڪل ايئن جيئن هيروئن ۽ هٿيارن جا افغان سمگلر هوندا آهن. اٺن ڏهن ماڻهن جي ان ٽولي کي يونين چيو وڃي ٿو پر اهي ان مافيا جا پگهار دار يا حصيدار عيوضي آهن. انهن جي سڌي ڊيلنگ ٿاڻن ۽ انتظاميا سان آهي، حڪومت جي وزيرن ۽ مشيرن جا نالا سندن کيسن ۾ پيا آهن، هنن جو ڪم ئي اهو آهي ته مافيا ميمبرن جون ٽرڪون ريتي ڍوئڻ لاءِ هلنديون رهن ۽ واسطيدار ٿاڻن ۽ آفيسن ۾ ڀتا پهچائيندا رهن ۽ جيڪڏهن ڪا ٽرڪ قانون ٽوڙيندي جهلجي پوي ته ٿاڻن تي ”ڏي وٺ“ ڪندا رهن. جنهن آفيسر ۽ جنهن صحافيءَ سندن نظام ۾ هٿ وڌا يا ووکو ڪيو، اهو ڪلهه مري ويو! روڊ تي مليو ته ٽرڪ چاڙهي ڇڏيندس، روڊ کان پاسيرو مليو ته بندوق هلائيندي ير نه ڪندا!

ٽرڪ ڊرائيورن کي پنهنجي مافيا جي ڪمدارن پاران ٻه واضح هدايتون آهن”آسرو نه ڪيو، جيڪو ڦڏو ڪري هن جي مٿان ٽرڪ چاڙهي ڇڏيو ۽ ٽرڪ جا ڪاغذ ڪڍي هڪدم اڏي تي پهچو! جيڪڏهن ٽرڪ چاڙهڻ جي صورت نه هجي ته بي فڪر ٿي روڊ بلاڪ ڪري ڇڏيو ۽ ٿي سگهي ته اڏي تي اطلاع ڪيو!“ ٽرڪ چاڙهڻ کانپوءِ ڊرائيور پوليس جي رڪارڊ م ”مفرور“ ٿي ويندو ۽ پوليس هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن مستقل حاڪم کان ”مجبور ٿي“ ٽرڪ کي ڇڏي ڏيندي ڇاڪاڻ ته ڏوهه ٽرڪ جو نه هوندو آهي ۽ ٿاڻو ڪنهن به ”ڪمائيندڙ گاڏي“ کي بند ڪرڻ جو مجاز نه آ�